Enbiya Suresi 68. Ayette Geçen ‘Eğer Bir Şey Yapacaksanız Onu Yakın Da İlahlarınıza Yardım Edin’ İfadesi Ne Anlama Gelir 
Putperest Kavmin Öfkeye Dönüşen Tepkisi, Hz. İbrahim'i Ateşe Atma Kararı, Batılın Hakikat Karşısında Şiddete Başvurması, Sahte İlahları Koruma Çabası Ve Tevhid Davasının Bedeli Nasıl Anlaşılır
"Batıl, delille yenildiğinde çoğu zaman öfkeye sığınır. Hz. İbrahim'in ateşe atılmak istenmesi, hakikatin zayıflığını değil; batılın cevap veremeyince şiddete başvurduğunu gösterir."
Ersan Karavelioğlu
Enbiya Suresi'nin 68. ayeti, Hz. İbrahim'in putperest kavmine karşı ortaya koyduğu açık delillerden sonra kavmin artık akıl ve delil zemininden uzaklaşıp şiddete yöneldiğini anlatır. Bir önceki ayette Hz. İbrahim onlara çok sert ve sarsıcı bir uyarıda bulunmuştu: "Yuh size ve Allah'ı bırakıp taptıklarınıza! Hâlâ aklınızı kullanmayacak mısınız?" Bu uyarı, putperestliğin akıl dışılığını bütün açıklığıyla ortaya koymuştu.
Fakat kavim bu hakikat karşısında teslim olmadı. Delil getiremedi. Putlarını konuşturamadı. Onların fayda ve zarar veremediğini inkâr edemedi. Bunun yerine öfkeye sarıldı ve şöyle dedi: "Eğer bir şey yapacaksanız onu yakın da ilahlarınıza yardım edin." Bu söz, batılın hakikat karşısında çaresiz kalınca nasıl şiddete başvurduğunu gösteren çok ibretli bir ayettir.
Enbiya Suresi 68. Ayetin Meali Nedir
Yüce Allah şöyle buyurmaktadır:
"Dediler ki: Eğer bir şey yapacaksanız onu yakın da ilahlarınıza yardım edin."
(Enbiya Suresi, 21:68)
Bu ayet, Hz. İbrahim'in kavminin artık onu susturmak için şiddet yolunu seçtiğini bildirir.
Onlar şöyle demek istemiştir:
"Bu kişi putlarımıza dokundu."
"Onu cezalandırmalıyız."
"Onu ateşe atmalıyız."
"Böylece ilahlarımızın intikamını almış oluruz."
Fakat cümlenin içinde büyük bir çelişki vardır:
İlah dedikleri şeyler kendilerini savunamıyor; insanlar onların adına yardım etmeye çalışıyor.
Bu, putperestliğin ne kadar aciz ve ters bir anlayış olduğunu gösterir.
Ayetin Önceki Ayetle Bağlantısı Nedir
Bir önceki ayette Hz. İbrahim şöyle demişti:
"Yuh size ve Allah'ı bırakıp taptıklarınıza! Hâlâ aklınızı kullanmayacak mısınız?"
Bu söz, kavmin aklını ve vicdanını uyandırmaya yönelik son derece güçlü bir çağrıydı.
Hz. İbrahim onlara defalarca düşünme imkânı verdi:
Putlar konuşamaz.
Putlar kendini savunamaz.
Putlar fayda ve zarar veremez.
Putlar ilah olamaz.
Fakat kavim bu açık delillere cevap veremeyince, akıl yerine öfkeye yöneldi.
- ayet işte bu kırılma noktasını anlatır:
Delilsiz kalan batıl, şiddeti çözüm sanır.
"Eğer Bir Şey Yapacaksanız" İfadesi Ne Anlama Gelir
Bu ifade, kavmin Hz. İbrahim karşısında bir şey yapma zorunluluğu hissettiğini gösterir.
Çünkü onların putperest düzeni sarsılmıştır.
Toplumun kutsal saydığı putlar kırılmıştır.
Hz. İbrahim, onların acizliğini herkesin önünde göstermiştir.
Bu durumda kavmin önünde iki yol vardı:
Ya hakikati kabul edeceklerdi.
Ya da hakikati susturmaya çalışacaklardı.
Onlar ikinci yolu seçti.
"Eğer bir şey yapacaksanız" ifadesi, batıl düzenin kendini koruma refleksini gösterir.
Hakikate cevap veremeyen toplum, hakikati söyleyeni ortadan kaldırmayı çözüm sanır.
"Onu Yakın" Emri Neyi Gösterir
"Onu yakın" emri, kavmin öfkesinin şiddete dönüştüğünü gösterir.
Artık mesele fikir tartışması değildir.
Artık mesele delil değildir.
Artık mesele akıl değildir.
Kavim, Hz. İbrahim'in sözlerine cevap veremediği için bedenini hedef alır.
Bu, batılın çok eski bir yöntemidir:
Hakikati çürütemiyorsan, hakikati söyleyeni sustur.
Delile cevap veremiyorsan, delili taşıyan kişiyi cezalandır.
Aklı ikna edemiyorsan, korkuyla kontrol et.
Bu ayet, şiddetin çoğu zaman haklılığın değil; çaresizliğin işareti olduğunu gösterir.
"İlahlarınıza Yardım Edin" İfadesindeki Büyük Çelişki Nedir
Bu ifade ayetin en sarsıcı noktalarından biridir.
Kavim, putlarına yardım etmek istemektedir.
Fakat gerçek ilah yardıma muhtaç olur mu
Rab olan korunmaya ihtiyaç duyar mı
Kulluk edilen varlık, kullarının desteğiyle mi ayakta kalır
Bu cümle, putperestliğin içindeki büyük tersliği açığa çıkarır:
İnsan, kendisini koruması gereken putları kendisi korumaya çalışmaktadır.
Yardım beklediği şeylere yardım etmektedir.
Sığındığı şeyleri savunmaktadır.
İlah dediği nesneleri insan eliyle kurtarmaya çalışmaktadır.
Bu, sahte ilah anlayışının en açık çöküşüdür.
Sahte İlahları Koruma Çabası Ne Anlama Gelir
Sahte ilahları koruma çabası, insanın kendi inşa ettiği yanlış kutsallıkları savunmasıdır.
Kavmin putları kendilerini koruyamamıştır.
Ama kavim onların kutsallığını korumaya çalışır.
Bu sadece eski putperestliğe ait değildir.
Bugün de insan bazı şeyleri putlaştırır ve sonra onları korumak için hakikate saldırır.
Egosu eleştirilince öfkelenir.
Makamı sarsılınca hırçınlaşır.
Parası sorgulanınca panikler.
İdeolojisi eleştirilince düşünmek yerine saldırır.
Nefsinin arzuları uyarılınca hakikati reddeder.
Bu yüzden ayet modern insana da şunu sorar:
Sen hangi sahte ilahını korumak için hakikate öfkeleniyorsun
Batıl Hakikat Karşısında Neden Şiddete Başvurur
Batıl şiddete başvurur; çünkü delil zemininde zayıftır.
Hz. İbrahim'in kavmi şu sorulara cevap verememiştir:
Putlar neden konuşmadı
Putlar neden kendilerini savunamadı
Putlar size nasıl fayda ve zarar verebilir
Allah'ı bırakıp onlara tapmanız nasıl akla uygundur
Bu sorular karşısında batıl çözülmüştür.
Fakat teslim olmak yerine saldırmayı seçmiştir.
Bu ayet bize şunu öğretir:
Şiddet çoğu zaman hakikatin değil, hakikate cevap veremeyen batılın silahıdır.
Hz. İbrahim'i Ateşe Atma Kararı Neyi Temsil Eder
Hz. İbrahim'i ateşe atma kararı, tevhid davasının bedelini temsil eder.
Hz. İbrahim sadece bir fikir söylememiştir.
Toplumun sahte kutsallarını sarsmıştır.
Atalar geleneğini sorgulamıştır.
Putların acizliğini göstermiştir.
Kavmin dini ve sosyal düzenini yüzleştirmiştir.
Bu yüzden bedel ağırlaşmıştır.
Ateş, burada batılın öfkesini, toplum baskısını ve hakikati yok etme arzusunu temsil eder.
Fakat bir sonraki ayette görüleceği üzere, Allah dilerse ateş bile yakamaz.
Tevhid Davasının Bedeli Nedir
Tevhid davasının bedeli bazen yalnız kalmaktır.
Bazen eleştirilmektir.
Bazen suçlanmaktır.
Bazen toplumun öfkesini üzerine çekmektir.
Bazen konforu kaybetmektir.
Bazen korkuya rağmen doğruyu söylemektir.
Hz. İbrahim'in bedeli ateşle imtihan edilmek olmuştur.
Bu bize şunu öğretir:
Hakikat ucuz değildir.
Tevhid sadece dilde söylenen bir kelime değil; gerektiğinde bedel ödenen bir duruştur.
Allah'a gerçekten güvenen kalp, insanların ateşinden Allah'ın rahmetine sığınır.
Putperest Kavmin Öfkesi Neden Akıl Tutulmasıdır
Kavmin öfkesi akıl tutulmasıdır; çünkü onlar açık çelişkiyi görmek yerine Hz. İbrahim'i cezalandırmak istemiştir.
Normalde düşünmeleri gereken şey şuydu:
Putlarımız kendilerini koruyamadı.
Putlarımız konuşamadı.
Putlarımız bize cevap veremedi.
Demek ki bunlar ilah olamaz.
Fakat onlar şöyle düşündü:
Putlarımızı kıranı yakalım.
Bu, aklın hakikat için değil, batılı korumak için kullanılmasıdır.
Aklın görevi hakikati bulmakken, nefis aklı savunma aracına dönüştürmüştür.
Hakikat Karşısında Öfke İnsanı Nasıl Körleştirir
Öfke, insanın düşünmesini engelleyebilir.
Hakikat kalbe dokunduğunda insan ya yumuşar ya da sertleşir.
Kavim sertleşmiştir.
Çünkü hakikat onların gururunu, geleneklerini ve sahte kutsallarını sarsmıştır.
Öfke devreye girince şu hâller ortaya çıkar:
İnsan delili duymaz.
Soruya cevap aramaz.
Kendi çelişkisini görmez.
Hakikati söyleyeni düşman ilan eder.
Yanlışı savunmayı ibadet zanneder.
Bu ayet, öfkenin kalbi hakikatten nasıl uzaklaştırabileceğini gösterir.
"İlahlarınıza Yardım Edin" Sözü Modern Çağda Nasıl Görülür
Bugün insan taş putlara yardım etmeyebilir.
Fakat kalbinde putlaştırdığı şeyleri korumak için çok şey yapabilir.
İtibarını korumak için yalan söyleyebilir.
Makamını korumak için adaletsiz davranabilir.
Parasını korumak için harama yönelebilir.
Egosunu korumak için haklıyı susturabilir.
Nefsini korumak için Allah'ın emrini hafife alabilir.
Bu da modern anlamda sahte ilahlara yardım etmektir.
İnsan kalbinde büyüttüğü put zarar görmesin diye hakikati feda edebilir.
İşte ayet bu tehlikeyi gösterir.
Bu Ayet İman Edene Nasıl Bir Cesaret Verir
Bu ayet iman edene şunu öğretir:
Hakikat yolunda insanların öfkesiyle karşılaşabilirsin.
Doğruyu söylediğinde suçlanabilirsin.
Batıl seni susturmak isteyebilir.
Sahte ilahları sarsınca sana düşmanlık edilebilir.
Fakat mümin şunu bilir:
Allah hakikatin sahibidir.
İnsanların ateşi Allah'ın izni olmadan yakamaz.
Batılın öfkesi, hakikatin yanlış olduğunu göstermez.
Tevhid yolunda en büyük güven Allah'a dayanabilmektir.
Hz. İbrahim'in duruşu, mümine bu güveni öğretir.
Ateş İmtihanı Manevi Olarak Ne Anlama Gelir
Ateş imtihanı, insanın en zor anda kime güvendiğini gösteren büyük bir semboldür.
Ateş sadece fiziksel bir tehlike değildir.
Bazen insanın hayatında ateş gibi yakıcı imtihanlar olur:
Yalnızlık ateşi.
İftira ateşi.
Kayıp ateşi.
Toplum baskısı ateşi.
Korku ateşi.
Geçim sıkıntısı ateşi.
Hakikat uğruna bedel ödeme ateşi.
Hz. İbrahim'in kıssası insana şunu öğretir:
Allah'a teslim olan kalp için en yakıcı ateş bile rahmete dönüşebilir.
Batılın Şiddeti Hakikati Yok Edebilir Mi
Hayır.
Batılın şiddeti hakikati yok edemez.
Hakikati söyleyen insan zarar görebilir, baskı görebilir, imtihan yaşayabilir.
Fakat hakikat Allah'a ait olduğu için yok olmaz.
Hz. İbrahim'i ateşe atmak isteyen kavim, onun sözünü susturmak istemiştir.
Ama Hz. İbrahim'in kıssası binlerce yıldır okunmaktadır.
Putları ise yok olmuştur.
Bu çok büyük bir derstir:
Batılın ateşi geçicidir; hakikatin nuru kalıcıdır.
Zulüm bir dönem gürültülü olabilir; fakat tevhid kıyamete kadar konuşur.
Bu Ayet Davet Ahlakı Açısından Ne Öğretir
Bu ayet, davet yolunda herkesin hakikati hemen kabul etmeyeceğini öğretir.
Bazı insanlar delil karşısında düşünür.
Bazıları vicdanına döner.
Bazıları ise öfkeye kapılır.
Davetçi bunu bilmelidir.
Hz. İbrahim hakikati söyledi.
Delil getirdi.
Düşündürmeye çalıştı.
Fakat kavmi şiddete yöneldi.
Bu durum, davetçinin başarısızlığını göstermez.
Çünkü hidayet Allah'ın elindedir.
Davetçinin görevi:
Hakikati söylemek, hikmetle anlatmak, sabretmek ve sonucu Allah'a bırakmaktır.
Bu Ayet Mümini Hangi Muhasebeye Çağırır
Bu ayeti okuyan insan kendi kalbine şu soruları sormalıdır:
Ben hakikat karşısında öfkeleniyor muyum, yoksa düşünüyor muyum
Sahte ilahlarımı korumak için hakikati bastırdığım oluyor mu
Egom, makamım, param, nefsim veya alışkanlıklarım uğruna doğruyu susturuyor muyum
Allah'ın rızası için bedel ödemeye hazır mıyım
İnsanların ateşinden korkup Allah'ın hakikatinden uzaklaşıyor muyum
Hz. İbrahim'in cesaretinden kendi hayatıma ne pay çıkarıyorum
Bu sorular ayeti sadece geçmişteki ateşe atma kararını anlatan bir olay olmaktan çıkarır; insanın kendi öfkesini, sahte kutsallarını, bedel korkusunu ve tevhid cesaretini sorgulayan derin bir aynaya dönüştürür.
Enbiya Suresi 68. Ayetin En Büyük Hikmeti Nedir
Bu ayetin en büyük hikmeti şudur:
Batıl, hakikat karşısında delil getiremeyince öfkeye ve şiddete başvurur; fakat bu, hakikatin değil, batılın çaresizliğini gösterir.
Hz. İbrahim'in kavmi putlarını savunamamıştır.
Putlar kendilerini savunamamıştır.
Deliller cevaplanamamıştır.
Sonunda kavim Hz. İbrahim'i yakmaya karar vermiştir.
Bu ayet insana şunu öğretir:
Cevap veremeyen batıl saldırıya geçebilir.
Sahte ilahlar insanı savunamaz; insan onları savunmaya çalışır.
Tevhid davası bazen bedel ister.
Hakikat yolunda Allah'a güvenmek gerekir.
İnsanların ateşi, Allah'ın rahmeti karşısında mutlak güç değildir.
Sonuç: Batıl Delille Yenilince Ateşe Sarılır; Tevhid İse Allah'a Sığınır
Enbiya Suresi'nin 68. ayeti, Hz. İbrahim'in kavminin delil karşısında çaresiz kalınca şiddete yöneldiğini bildirir: "Eğer bir şey yapacaksanız onu yakın da ilahlarınıza yardım edin." Bu söz, putperestliğin en büyük çelişkilerinden birini açığa çıkarır. Çünkü ilah dedikleri putlar kendilerini savunamamış, insanlar ise o aciz putlara yardım etmeye kalkmıştır.
Bu ayet mümine şunu öğretir: Hakikat karşısında öfkelenmek yerine düşün. Sahte kutsallarını korumak için doğruyu susturma. Allah'tan başka hiçbir şeyi kalbinin merkezi yapma. Çünkü insan bir şeyi putlaştırdığında, onu savunmak için hakikate düşman olabilir. Oysa gerçek ilah yardıma muhtaç olan değil; kullarına yardım eden Allah'tır.
Hz. İbrahim'in ateşe atılmak istenmesi, tevhid davasının bedelini gösterir. Fakat aynı zamanda Allah'a güvenen kalbin büyüklüğünü de gösterir. İnsanların ateşi büyük görünebilir; fakat Allah'ın emri daha büyüktür. Batıl ateş yakar, hakikat Allah'a sığınır. Ve Allah dilerse ateş bile serinlik ve selamet olur.
Ersan Karavelioğlu
