Enbiya Suresi 59. Ayette Geçen ‘Bunu İlahlarımıza Kim Yaptı? Şüphesiz O Zalimlerden Biridir’ İfadesi Ne Anlama Gelir 
Putperest Zihnin Çelişkisi, Sahte İlahları Savunmak, Hz. İbrahim'in Planının Etkisi, Hakikat Karşısında Öfke Ve Batılı Koruma Refleksi Nasıl Anlaşılır
"Batılın en büyük çelişkisi şudur: İnsan kendisini koruyamayan şeyleri ilah edinir, sonra da o aciz ilahları kendisi korumaya kalkar. Hakikat gelince sahte kutsallar değil, insanın gafleti ortaya çıkar."
Ersan Karavelioğlu
Enbiya Suresi'nin 59. ayeti, Hz. İbrahim'in putları kırmasından sonra kavminin verdiği tepkiyi anlatır. Bir önceki ayette Hz. İbrahim'in putları paramparça ettiği, yalnız büyük putu bıraktığı bildirilmişti. Bu olay, putların acizliğini ortaya koymak için kurulmuş güçlü bir tevhid deliliydi. Fakat kavim, bu açık delili görünce düşünmek yerine öfkeye yöneldi ve şöyle dedi: "Bunu ilahlarımıza kim yaptı? Şüphesiz o zalimlerden biridir."
Bu cümle, putperest zihnin en büyük çelişkilerinden birini gösterir. Eğer putlar gerçekten ilah ise, kendilerine yapılanı bilmeleri, kendilerini savunmaları, zarar vereni engellemeleri veya en azından olanı haber vermeleri gerekmez miydi
Fakat kavim, putların acizliğini görmek yerine onları savunmaya kalkar. Böylece insanın sahte ilahları nasıl korumaya çalıştığı, batıl inancın nasıl öfkeyle savunulduğu ve hakikat karşısında nefsin nasıl direnç gösterdiği açıkça ortaya çıkar.
Enbiya Suresi 59. Ayetin Meali Nedir
Yüce Allah şöyle buyurmaktadır:
"Dediler ki: Bunu ilahlarımıza kim yaptı? Şüphesiz o, zalimlerden biridir."
(Enbiya Suresi, 21:59)
Bu ayet, Hz. İbrahim'in putları kırmasından sonra kavminin ilk tepkisini aktarır.
Onlar putların acizliğini düşünmek yerine suçlu aramaya yönelirler.
Şöyle derler:
"Bunu kim yaptı?"
"İlahlarımıza kim dokundu?"
"Bunu yapan zalimdir."
Fakat asıl düşünmeleri gereken soru şuydu:
Eğer bunlar ilah ise, kendilerini neden koruyamadılar
İşte ayetin derinliği burada başlar.
Ayetin Önceki Ayetle Bağlantısı Nedir
Bir önceki ayette Hz. İbrahim'in putları paramparça ettiği, yalnız büyük putu bıraktığı bildirilmişti.
Bu olay, kavminin düşünmesi için kurulmuş bir yüzleşmeydi.
- ayette amaç şuydu:
Belki büyük puta başvururlar.
Yani belki sorarlar, düşünürler, putların konuşamayacağını fark ederler ve kendi inançlarının çelişkisini görürler.
- ayette ise onların ilk tepkisi gelir.
Fakat onlar ibret almak yerine öfkeye kapılırlar.
Bu bağlantı bize şunu öğretir:
Hakikat insanın önüne açıkça konduğunda bile, kalp kapalıysa insan düşünmek yerine savunmaya geçebilir.
"Bunu İlahlarımıza Kim Yaptı?" İfadesi Ne Anlama Gelir
Bu ifade, kavmin putlara ne kadar duygusal ve körü körüne bağlı olduğunu gösterir.
Onlar putların kırıldığını görünce önce şunu sormazlar:
"Bunlar gerçekten ilah olsaydı kendilerini koruyamaz mıydı?"
Bunun yerine şöyle sorarlar:
"Bunu kim yaptı?"
Bu tepki, batıl inancın kendini nasıl savunduğunu gösterir.
İnsan bazen inandığı şeyin çelişkisini görmek yerine, o çelişkiyi ortaya çıkaranı suçlar.
Hz. İbrahim'in planı putların acizliğini göstermiştir; fakat kavim bu acizliği fark etmek yerine putları savunmaya kalkmıştır.
Putperest Zihnin En Büyük Çelişkisi Nedir
Putperest zihnin en büyük çelişkisi şudur:
İnsan, kendisini koruyamayan putlardan korunma bekler.
Konuşamayan putlara dua eder.
Kırılan putlardan güç umar.
Kendini savunamayan putları ilah kabul eder.
Sonra da bu putlar zarar görünce onları savunmaya çalışır.
Bu büyük bir tersliktir.
İlah olan korunmaya muhtaç olmaz.
Rab olan insan eliyle savunulmaz.
Gerçek ilah, kendisine tapanların desteğine muhtaç değildir.
Bu yüzden ayet, putperestliğin akıl ve fıtratla çeliştiğini açıkça gösterir.
Sahte İlahları Savunmak Ne Demektir
Sahte ilahları savunmak, insanın aciz şeylere kutsallık yükleyip sonra o kutsallığı korumaya çalışmasıdır.
Bu sadece eski putperestlikte görülmez.
Bugün de insan bazen;
parasını, makamını, ideolojisini, nefsini, şöhretini, konforunu, liderini, grubunu veya kendi egosunu sorgulanamaz hâle getirebilir.
Bunlara dokunulduğunda öfkelenir.
Çünkü kalbi onları fazla büyütmüştür.
Sahte ilahları savunan insan aslında şunu savunur:
Kendi güven yanılsamasını.
Kendi alışkanlığını.
Kendi kimlik konforunu.
Kendi iç putunu.
Bu yüzden tevhid, önce kalpteki sahte savunmaları yıkar.
"İlahlarımız" Demeleri Neden Dikkat Çekicidir
Kavim putlar için "ilahlarımız" der.
Bu kelime, onların kalbinde putlara yükledikleri yanlış değeri gösterir.
Oysa bu putlar biraz önce kırılmış, parçalanmış, kendilerini savunamamış ve hiçbir tepki verememiştir.
Buna rağmen kavim hâlâ onlara ilah demektedir.
Bu durum, insanın bazen açık delile rağmen inatla eski inancını sürdürdüğünü gösterir.
Çünkü mesele sadece akıl değildir.
Mesele kalbin bağlılığıdır.
İnsan bir şeye aşırı bağlanmışsa, onun acizliğini görse bile ondan vazgeçmekte zorlanabilir.
"Şüphesiz O Zalimlerden Biridir" İfadesi Nasıl Anlaşılır
Kavim, putları kıran kişiyi zalim olarak nitelendirir.
Fakat burada büyük bir terslik vardır.
Asıl zulüm, Allah'ı bırakıp yaratılmış varlıklara tapmaktır.
Asıl zulüm, insan eliyle yapılan putları Rab yerine koymaktır.
Asıl zulüm, hakikati gördüğü hâlde yüz çevirmektir.
Kavim ise hakikati ortaya çıkaran eylemi zulüm olarak görür.
Bu, değer ölçüsünün tamamen bozulduğunu gösterir.
Batıla göre yaşayan insan, bazen hakikati zulüm; zulmü ise kutsal savunma gibi algılayabilir.
Zulüm Kavramı Bu Ayette Nasıl Tersine Çevrilmiştir
Kavim, putları kıranı zalim saymıştır.
Fakat Kur'an'ın tevhid ölçüsüne göre asıl sapma onların putperestliğidir.
Bu bize şunu gösterir:
Ölçü bozulursa, insan doğruyu yanlış; yanlışı doğru görmeye başlar.
Hakikati söyleyen suçlu ilan edilir.
Batılı savunan kişi sadık görülür.
Putları kıran zalim sayılır.
Putlara tapanlar ise kendilerini haklı sanır.
Bu tersine dönüş, kalbin ve toplumun ölçüsünü kaybettiğinde ne kadar derin bir yanılgıya düşebileceğini gösterir.
Hakikat Karşısında Öfke Neden Doğar
Hakikat, insanın sahte güven alanlarına dokunduğunda öfke doğabilir.
Çünkü insan bazen inancını, kimliğini, geçmişini ve toplumunu aynı anda savunur.
Hz. İbrahim'in putları kırması sadece heykelleri kırmak değildir.
Kavminin;
geleneğine, kutsal saydığı sembollere, dini düzenine, alışkanlıklarına ve zihinsel konforuna dokunmuştur.
Bu yüzden kavim düşünmek yerine öfkelenir.
İnsan bazen kendi yanlışıyla yüzleşmemek için öfkeyi kullanır.
Öfke, hakikatin kalbe girmesini engelleyen bir savunma perdesine dönüşebilir.
Hz. İbrahim'in Planı Kavim Üzerinde Nasıl Etki Etti
Hz. İbrahim'in planı kavimde büyük bir sarsıntı oluşturdu.
Putlar kırılmıştı.
Büyük put bırakılmıştı.
Kavim şaşkındı.
Şimdi soru soruyorlardı.
Bu bile planın etkili olduğunu gösterir.
Çünkü daha önce putları sorgulamayan insanlar artık putların başına geleni konuşmak zorunda kalmışlardı.
Fakat bu konuşma henüz hakikate teslimiyet değildir.
İlk tepki öfkedir.
Yine de Hz. İbrahim'in amacı için zemin oluşmuştur:
Kavim kendi inancının çelişkisiyle yüzleşmek zorunda kalacaktır.
İnsan Açık Delili Neden Hemen Kabul Etmez
İnsan açık delili hemen kabul etmeyebilir; çünkü delili kabul etmek bazen hayatını değiştirmeyi gerektirir.
Kavim putların acizliğini kabul etseydi, bütün inanç düzenini terk etmek zorunda kalacaktı.
Atalarının yolunu sorgulayacaktı.
Toplum düzenini değiştirecekti.
Kendi yanlışını kabul edecekti.
Bu kolay değildir.
Bu yüzden insan bazen delilden kaçmaz; delilin gerektirdiği değişimden kaçar.
Ayet bize şunu öğretir:
Hakikati kabul etmek sadece akıl işi değil, aynı zamanda cesaret işidir.
Batılı Koruma Refleksi Nedir
Batılı koruma refleksi, insanın yanlış olduğunu görmek istemediği bir şeyi savunmaya çalışmasıdır.
Bu refleks şu şekilde görünür:
Hemen suçlu aramak.
Sorunun kendisini değil, soruyu soranı hedef almak.
Hakikati ortaya çıkaranı zalim ilan etmek.
Geleneği delil gibi kullanmak.
Düşünmek yerine öfkelenmek.
Hz. İbrahim'in kavminde bu refleks açıkça görülür.
Onlar putların acizliğini düşünmek yerine, putlara dokunan kişiyi düşman ilan ederler.
Bu, batılın kendini savunma biçimidir.
Bu Ayet Modern İnsana Ne Söyler
Bu ayet modern insana çok güçlü bir ayna tutar.
Bugün insanlar taş putlara tapmayabilir.
Fakat modern putlar zarar gördüğünde de benzer tepkiler doğabilir.
Bir insanın para putu sarsıldığında öfkelenebilir.
Makamı sorgulandığında saldırganlaşabilir.
İdeolojisi eleştirildiğinde düşünmek yerine suçlayabilir.
Egosu incindiğinde hakikati reddedebilir.
Sosyal imajı bozulduğunda kendini savunmak için her şeyi yapabilir.
Bu ayet modern insana sorar:
Senin "ilahlarımıza kim yaptı" dediğin şey nedir
Hangi sahte kutsalın eleştirilince öfkeleniyorsun
Sahte Kutsallar Eleştirilince İnsan Neden Savunmaya Geçer
Çünkü insan sahte kutsallara sadece fikir olarak bağlanmaz; onlara kimliğini de bağlar.
Bir şey insanın kimlik merkezine oturduğunda, onun eleştirilmesi kişisel saldırı gibi hissedilir.
Bu yüzden insanlar bazen doğru bir eleştiriye bile düşmanca tepki verirler.
Kavim putların kırılmasını sadece bir eşya zararı gibi görmemiştir.
Bunu kendi inanç düzenlerine saldırı saymıştır.
Fakat asıl mesele şudur:
Eğer bir şey hakikatin sorusuna dayanamıyorsa, onun kutsallığı sahte olabilir.
Hak olan, doğru soru karşısında güçlenir.
Batıl olan ise öfkeye sığınır.
Tevhid Bu Çelişkiyi Nasıl Ortadan Kaldırır
Tevhid, kalbin merkezine yalnız Allah'ı koyar.
Bu yüzden tevhid sahibi insan yaratılmış şeyleri ilahlaştırmaz.
Makamı sever ama ona kulluk etmez.
Parayı kullanır ama ona teslim olmaz.
İnsanları sever ama onları Allah'ın yerine koymaz.
Geleneklerine değer verir ama onları vahyin üstüne çıkarmaz.
Nefsini tanır ama nefsini efendi yapmaz.
Tevhid insanı özgürleştirir.
Çünkü kalp Allah'a bağlandığında, sahte ilahları koruma telaşından kurtulur.
Gerçek Rab korunmaya muhtaç değildir.
Kul ise O'na sığınmaya muhtaçtır.
Hz. İbrahim'in Davetinde Bu Tepkinin Yeri Nedir
Kavmin bu tepkisi, Hz. İbrahim'in davetinde yeni bir aşamadır.
Önce Hz. İbrahim putları sorguladı.
Sonra kavim atalarını gerekçe gösterdi.
Sonra Hz. İbrahim onların açık sapıklık içinde olduğunu söyledi.
Sonra kavim onun ciddi olup olmadığını sordu.
Sonra Hz. İbrahim göklerin ve yerin Rabbini anlattı.
Sonra putları kırdı.
Şimdi kavim tepki veriyor.
Bu süreçte hakikat adım adım görünür hâle geliyor.
- ayet, kavmin düşünmek yerine öfkeye yöneldiği noktayı gösterir.
Fakat bu öfke bile onları sorunun merkezine yaklaştırır:
Putlar neden kendilerini koruyamadı
Bu Ayet Mümini Hangi Muhasebeye Çağırır
Bu ayeti okuyan insan kendi kalbine şu soruları sormalıdır:
Ben hakikat karşısında düşünmek yerine öfkeleniyor muyum
Eleştirilen şey gerçekten hakikat mi, yoksa benim sahte kutsalım mı
Kendini bile koruyamayan şeylerden güven bekliyor muyum
Batılı korumak için hakikati söyleyeni suçladığım oluyor mu
Hayatımda sorgulanınca hemen savunmaya geçtiğim putlaşmış alanlar var mı
Allah'ın yerine koyduğum güven kaynaklarını fark edebiliyor muyum
Bu sorular ayeti sadece eski bir putperest toplumun tepkisi olmaktan çıkarır; insanın kendi savunmalarını, öfkesini ve kalbindeki sahte ilahları sorgulayan derin bir aynaya dönüştürür.
Enbiya Suresi 59. Ayetin En Büyük Hikmeti Nedir
Bu ayetin en büyük hikmeti şudur:
Putperest zihin, putların acizliğini görünce hakikati düşünmek yerine onları savunmaya ve hakikati ortaya çıkaranı suçlamaya yönelebilir.
Bu ayet insana şunu öğretir:
Açık delil karşısında öfkelenme.
Sahte kutsallarını savunmadan önce onları sorgula.
Kendini koruyamayan şeyden medet umma.
Hakikati göstereni zalim ilan etmeden önce kendi ölçünü kontrol et.
Batılı koruma refleksi kalbi hakikate kapatabilir.
Hz. İbrahim'in planı, putların acizliğini ortaya çıkarmış; kavmin tepkisi ise onların kalplerindeki kör bağlılığı açığa çıkarmıştır.
Sonuç: Sahte İlahları Koruyan İnsan, Aslında Kendi Gafletini Savunur
Enbiya Suresi'nin 59. ayeti, Hz. İbrahim'in putları kırmasından sonra kavminin söylediği şu sözü aktarır: "Bunu ilahlarımıza kim yaptı? Şüphesiz o zalimlerden biridir." Bu söz, putperest zihnin derin çelişkisini gösterir. Kendilerini bile koruyamayan putlar ilah kabul edilmekte; sonra da insanlar bu aciz putları savunmaya kalkmaktadır.
Bu ayet mümine şunu öğretir: Kendini koruyamayan hiçbir şeyi kalbinin Rabbi yapma. Eleştirildiğinde öfkelendiğin sahte kutsallarını sorgula. Hakikati ortaya çıkaranı hemen suçlama; önce kendi inancının çelişkilerine bak. Çünkü batıl çoğu zaman delille değil, öfkeyle savunulur. Hakikat ise insanı öfkeden önce düşünmeye çağırır.
Hz. İbrahim'in planı putların acizliğini göstermiştir. Fakat kavmin ilk tepkisi, bu acizliği görmek değil, putları savunmak olmuştur. Bu, insanın ne kadar derin bir gaflete düşebileceğini gösterir. Tevhid ise bu gafleti parçalar ve kalbe şunu öğretir: Korunmaya muhtaç olan ilah olamaz; gerçek ilah, bütün varlığı koruyan Allah'tır.
Ersan Karavelioğlu
