🕊️ Derrida'ya Göre Bağışlama Nedir ❓ Affetmek, İmkânsızlık, Adalet Ve Öteki Karşısında Etik Sorumluluk Nasıl Anlaşılır ❓

Derrida'ya Göre Bağışlama Nedir Affetmek, İmkânsızlık, Adalet Ve Öteki Karşısında Etik Sorumluluk Nasıl Anlaşılır ​

“Bağışlamak, bazen unutmak değil; yaranın içinden geçerek insanın kendi vicdanında daha büyük bir sorumluluğa uyanmasıdır.”
— Ersan Karavelioğlu

Genişletmek için tıkla ...

Derrida'ya göre bağışlama, sıradan anlamıyla bir hatayı affetmekten çok daha derin, çok daha zor ve çok daha sarsıcı bir etik meseledir. Çünkü Jacques Derrida için gerçek bağışlama, kolayca affedilebilir olanı affetmek değildir. Asıl bağışlama sorusu, insanın karşısına bağışlanamaz gibi görünen şey çıktığında başlar.


Günlük hayatta bağışlama çoğu zaman “kırgınlığı bırakmak”, “affetmek”, “geçmişi kapatmak”, “yeniden barışmak” veya “karşı tarafı suçlamaktan vazgeçmek” gibi anlaşılır. Fakat Derrida'nın bağışlama düşüncesi bu kolay anlamları sarsar. Çünkü ona göre bağışlama, eğer yalnızca özür dilenmiş, telafi edilmiş, hafiflemiş, unutulmuş veya zaten bağışlanabilir hâle gelmiş olan şeyler için geçerliyse, gerçek anlamda bağışlama hâlâ en zor sorusuyla karşılaşmamış demektir.


Derrida'nın bağışlama düşüncesi şu büyük sorunun etrafında döner:


Gerçek bağışlama, ancak bağışlanamaz olan karşısında mı anlam kazanır


Bu soru insanı kolay bir ahlaki cevaba götürmez. Çünkü bağışlanamaz olanı bağışlamak neredeyse imkânsızdır. Fakat yalnızca bağışlanabilir olanı bağışlamak da bağışlamanın derinliğini zayıflatır. İşte Derrida'nın felsefi gücü burada ortaya çıkar: Bağışlama, tam da bu imkânsızlık, adalet, sorumluluk, öteki, hafıza, yara, karar ve aporia alanında düşünülmelidir.

Derrida'ya Göre Bağışlama Nedir ​

Derrida'ya göre bağışlama, bir hatayı basitçe yok saymak, unutmak veya üzerini örtmek değildir. Bağışlama, insanın karşısındaki suç, ihanet, kötülük, haksızlık veya yara karşısında etik olarak ne yapabileceğini sorgulayan çok derin bir düşünce alanıdır.


Bağışlama şu basit cümleye indirgenemez:


“Tamam, affettim.”


Çünkü bu cümlenin arkasında çok büyük sorular vardır:


Gerçekten affettim mi
Yoksa sadece unutmaya mı çalışıyorum
Yara hâlâ dururken bağışlama mümkün mü
Bağışlamak adaleti ortadan kaldırır mı
Bağışlamak yeniden güvenmek midir
Bağışlamak suçluyu sorumluluktan kurtarmak mıdır
Bağışlamak kendime ihanet etmek olabilir mi


Derrida'nın bağışlama anlayışı, bu soruları kolayca kapatmaz. Çünkü bağışlama, etik bir olaydır. İnsanın kendisiyle, ötekiyle, geçmişle, hafızayla ve adaletle kurduğu ilişkiyi yeniden düşünmesini ister.


Bu yüzden bağışlama, yalnızca bir duygu değil; insanın sınırda verdiği ağır bir cevaptır. Kimi zaman ruhu özgürleştirir; kimi zaman adaletle çatışır; kimi zaman imkânsız görünür; kimi zaman da insanın içindeki en yüce ama en kırılgan etik ihtimali gösterir.

Bağışlama Neden Kolay Bir Affetme Değildir ​

Derrida açısından bağışlama kolay bir affetme değildir; çünkü gerçek bağışlama, insanın en zor etik sınırlarından birinde ortaya çıkar. Basit hatalar, küçük kırgınlıklar veya telafi edilmiş yanlışlar karşısında affetmek elbette değerlidir. Fakat Derrida'nın asıl ilgilendiği şey, bağışlamanın en uç, en sarsıcı ve en zor hâlidir.


Kolay affetme çoğu zaman şu koşullarla gelir:


Karşı taraf özür dilemiştir.
Pişmanlık göstermiştir.
Zarar telafi edilmiştir.
Zaman geçmiş, acı hafiflemiştir.
İlişki hâlâ korunabilir görünmektedir.
Toplumsal veya dini baskı affetmeyi teşvik etmektedir.


Fakat Derrida'nın sorusu daha derindir:


Ya özür yoksa
Ya telafi imkânsızsa
Ya zarar geri alınamazsa
Ya yapılan şey insanın hayatında silinmez bir iz bıraktıysa
Ya affedilen şey gerçekten bağışlanamaz görünüyorsa


İşte bağışlama meselesi burada felsefi derinlik kazanır. Çünkü bağışlama ancak zor olduğunda, etik anlamda gerçek bir sınav hâline gelir. Kolayca silinen bir kırgınlık, bağışlamanın en uç anlamını göstermez.


Derrida bu yüzden bağışlamayı rahatlatıcı bir ahlak tavsiyesi değil; insanın imkânsız olanla yüzleştiği bir aporia olarak düşünür.

“Bağışlanamaz Olanı Bağışlamak” Ne Demektir ​

Derrida'nın bağışlama düşüncesinin en sarsıcı noktası şudur: Gerçek bağışlama, ancak bağışlanamaz olan karşısında anlam kazanır. Bu cümle ilk bakışta çelişkili görünür. Çünkü bağışlanamaz olan bağışlanamazsa, nasıl bağışlama mümkün olabilir


Derrida'nın aporetik düşüncesi tam burada başlar.


Eğer bir şey zaten kolayca bağışlanabilir durumdaysa, bağışlama büyük bir etik olay olmaktan çıkar. Örneğin küçük bir hata, telafi edilmiş bir yanlış veya istemeden yapılmış bir kırgınlık affedilebilir. Fakat burada bağışlama, kendi en zor imkânıyla karşılaşmamıştır.


Asıl soru şudur:


Bir ihanet bağışlanabilir mi
Bir ağır haksızlık bağışlanabilir mi
Bir geri döndürülemez zarar bağışlanabilir mi
Bir suç bağışlanabilir mi
Bir insanın hayatını kıran şey bağışlanabilir mi


Derrida, “evet, mutlaka bağışlanmalı” gibi kolay bir cevap vermez. Onun yaptığı şey, bağışlamanın mantığını sınırına kadar götürmektir. Eğer bağışlama sadece bağışlanabilir olan için geçerliyse, o zaman bağışlama kendi en derin anlamına ulaşmaz. Ama bağışlanamaz olanı bağışlamak da imkânsızdır.


İşte gerçek bağışlama, bu imkânsızlığın eşiğinde düşünülür.

Bağışlama Neden Bir Aporiadır ​

Aporia, Derrida'da geçilemeyen geçit, çözülmesi kolay olmayan çıkmaz ve düşüncenin kendi sınırına geldiği yer anlamına gelir. Bağışlama tam da böyle bir aporiadır. Çünkü bağışlama hem gerekli gibi görünür hem de imkânsız gibi durur.


Bağışlama aporiası şudur:


Bağışlama mümkün olmalıdır.
Ama gerçek bağışlama bağışlanamaz olana yönelir.


Bağışlama özgürleştirici olabilir.
Ama adaleti zayıflatma riski taşır.


Bağışlama geçmişi dönüştürebilir.
Ama geçmişi silemez.


Bağışlama öteki'ne açılabilir.
Ama mağdurun yarasını yok sayamaz.


Bağışlama koşulsuz gibi düşünülür.
Ama pratikte çoğu zaman özür, pişmanlık, telafi ve değişim beklenir.


Bu yüzden bağışlama kolay bir karar değildir. İnsan affetmek istediğinde bile kendi içinde birçok soru duyar:


Affedersem kendime ihanet eder miyim
Affetmezsem bu yara beni esir alır mı
Affetmek suçluyu rahatlatır mı
Affetmemek adaleti korur mu yoksa ruhumu sertleştirir mi


Derrida'nın bağışlama anlayışı bu soruları kapatmaz. Çünkü bağışlama, insanın en derin etik çıkmazlarından biridir.

Bağışlama Ve Adalet Arasındaki Gerilim Nedir ​

Bağışlama ile adalet arasında çok hassas bir gerilim vardır. Adalet, haksızlığın görülmesini, zararın kabul edilmesini, sorumluluğun taşınmasını ve gerekirse yaptırım uygulanmasını ister. Bağışlama ise bu haksızlığın ötesinde başka bir etik imkân açmaya çalışır.


Fakat soru şudur:


Bağışlamak adaleti ortadan kaldırır mı
Affetmek, yapılan kötülüğü hafifletmek midir
Bağışlama, mağdurun hakkını zayıflatır mı
Adalet olmadan bağışlama mümkün müdür
Bağışlama cezayı gereksiz kılar mı


Derrida için bu gerilim kolayca çözülmez. Çünkü bağışlama adaleti yok ederse, haksızlığın üstü örtülmüş olur. Ama adalet yalnızca ceza ve hesapla sınırlı kalırsa, insanî dönüşüm ihtimali kaybolabilir.


Bu yüzden bağışlama, adaletin yerine geçmemelidir. Bağışlama, suçu yok saymak değildir. Bağışlama, suçun adını silmek değildir. Bağışlama, mağdurun acısını küçültmek değildir.


Gerçek bağışlama, ancak haksızlığın hakikatini inkâr etmeden düşünülebilir. Önce yara görülmelidir. Önce zarar adlandırılmalıdır. Önce sorumluluk kabul edilmelidir. Bağışlama, inkârın değil, yüzleşmenin ardından anlam kazanır.

Bağışlama İçin Özür Şart Mıdır ​

Günlük hayatta bağışlama çoğu zaman özürle ilişkilendirilir. Bir kişi hata yapar, özür diler, pişman olur ve affedilmeyi bekler. Bu insan ilişkileri açısından çok anlaşılır bir süreçtir. Fakat Derrida açısından gerçek bağışlama sorusu, özür şartına bağlandığında daha karmaşık hâle gelir.


Eğer bağışlama için mutlaka özür gerekiyorsa, bağışlama koşullu hâle gelir. Yani şöyle denmiş olur:


Özür dilersen affederim.
Pişman olursan affederim.
Telafi edersen affederim.
Değiştiğini gösterirsen affederim.
Bana hak verdiğini kabul edersen affederim.


Bu tür affetme insanî ve pratik olarak değerli olabilir. Fakat Derrida'nın sorduğu soru şudur:


Koşullu olan şey, gerçek bağışlama mıdır
Yoksa bir tür uzlaşma, barışma, telafi veya hukuki-ahlaki anlaşma mıdır


Derrida'nın “saf bağışlama” düşüncesi, bağışlamanın koşulsuz ihtimalini düşünür. Fakat bu koşulsuzluk neredeyse imkânsızdır. Çünkü insan doğal olarak pişmanlık, sorumluluk ve telafi görmek ister.


Bu yüzden özür bağışlamayı kolaylaştırabilir; ama Derrida'nın en derin bağışlama sorusu, özrün bile yetmediği veya hiç olmadığı yerde başlar.

Bağışlama Ve Pişmanlık Arasındaki İlişki Nedir ​

Pişmanlık, bağışlama sürecinde çok önemli bir insanî değerdir. Çünkü pişmanlık, suç işleyen veya hata yapan kişinin yaptığı şeyin ağırlığını fark ettiğini gösterir. Pişmanlık yoksa, bağışlama çoğu zaman mağdur açısından daha zor, daha acı ve daha riskli hâle gelir.


Pişmanlık şunları gösterebilir:


Yapılan şeyin kabul edildiğini.
Zararın görüldüğünü.
Mağdurun acısının küçümsenmediğini.
Tekrar etmeme iradesini.
Kişinin dönüşme ihtimalini.


Fakat Derrida açısından burada yine bir soru doğar:


Eğer bağışlama pişmanlığa bağlıysa, koşullu değil midir
Pişmanlık varsa affetmek daha kolaydır; ama gerçek bağışlama en zor yerde nerede durur
Pişman olmayan biri bağışlanabilir mi
Pişmanlık olmadan bağışlama, mağdurun kendini inkâr etmesi olur mu


Bu sorular kolay değildir. Derrida'nın düşüncesi bize şu inceliği öğretir: Pratik hayat için pişmanlık son derece değerlidir. Fakat felsefi olarak bağışlamanın en saf imkânını düşündüğümüzde, bağışlama koşullara bağlandıkça başka bir şeye dönüşür: telafi, uzlaşma, barışma veya ahlaki hesaplaşma.


Bu yüzden pişmanlık bağışlamaya yaklaşmanın insanî yoludur; ama Derrida'nın bağışlama aporiasını tamamen çözmez.

Bağışlama Ve Hafıza Arasındaki Bağ Nedir ​

Bağışlama, unutmak değildir. Derrida'nın bağışlama düşüncesinde hafıza çok önemlidir. Çünkü eğer yapılan şey tamamen unutulmuşsa, artık bağışlanacak bir şey de kalmamış gibi görünür. Bağışlama, unutmanın değil; hatırlamanın içinde ortaya çıkar.


Unutmak şöyle olabilir:


Acıyı bastırmak.
Olayı yok saymak.
Kendini kandırmak.
Hesaplaşmadan kaçmak.
Yarayı zamana bırakmak.
Haksızlığın adını silmek.


Bağışlama ise daha derin bir şeydir:


Hatırlarken esir olmamaya çalışmak.
Yarayı inkâr etmeden onunla ilişkiyi dönüştürmek.
Geçmişi silmeden geleceği yeniden düşünebilmek.
Suçu yok saymadan kendi ruhunu kinle teslim etmemek.


Hafıza olmadan bağışlama yüzeyselleşir. Çünkü bağışlama, neyin bağışlandığını bilmek zorundadır. Bağışlamak için önce hatırlamak gerekir. Fakat hatırlamak da insanı geçmişe zincirleyebilir. İşte bağışlama burada çok hassas bir denge ister.


Gerçek bağışlama, hafızayı silmek değil; hafızanın insanı zehirleyen biçimini dönüştürme ihtimalidir.

Bağışlama Ve Unutma Aynı Şey Midir ​

Bağışlama ve unutma aynı şey değildir. Hatta çoğu zaman birbirinin zıddı gibi çalışırlar. Unutma, olayın izini bilinçten uzaklaştırabilir; bağışlama ise o iz dururken başka bir etik ilişki kurmaya çalışır.


Bir insan unutabilir ama bağışlamamış olabilir.
Bir insan bağışlayabilir ama unutmamış olabilir.
Bir insan hatırladıkça acı duyabilir ama artık intikam arzusuyla yaşamıyor olabilir.
Bir insan affettiğini söyleyebilir ama her hatırladığında aynı öfkeye dönüyorsa süreç tamamlanmamış olabilir.


Bağışlama unutmak olsaydı, hafıza bağışlamanın düşmanı olurdu. Oysa Derrida'nın bağışlama düşüncesinde hafıza gereklidir. Çünkü bağışlama, geçmişin varlığını kabul eder.


Bağışlama şunu söylemez:


Hiçbir şey olmadı.


Bağışlama şuna yaklaşabilir:


Oldu.
Acıttı.
İz bıraktı.
Bunu yok saymıyorum.
Ama bu yaranın benim bütün varlığımı yönetmesine izin vermemeye çalışıyorum.


Bu yüzden bağışlama, geçmişi silmek değil; geçmişin insanın geleceğini bütünüyle rehin almasını engellemeye çalışmaktır.

Bağışlama Ve Öteki Arasındaki İlişki Nedir ​

Derrida'nın felsefesinde öteki, benim kavramlarıma, beklentilerime ve kontrolüme tamamen indirgenemeyen kişidir. Bağışlama da ötekiyle kurulan en zor ilişkilerden biridir. Çünkü bağışlama, bana zarar vermiş olan öteki karşısında ne yapacağımı sorgular.


Öteki bana yakın biri olabilir.
Bir dost olabilir.
Bir aile üyesi olabilir.
Bir sevgili olabilir.
Bir yabancı olabilir.
Bir suçlu olabilir.
Bir toplum, devlet veya tarihsel fail olabilir.


Bağışlama, öteki'ni yalnızca yaptığı kötülüğe indirgememeyi düşünebilir. Fakat bu çok tehlikeli bir noktadır. Çünkü öteki'ni yaptığı kötülükten ayırmaya çalışmak, mağdurun acısını küçültmek anlamına gelmemelidir.


Derrida'nın bağışlama düşüncesi burada çok hassastır. Öteki'ni tamamen anlamak mümkün değildir. Fakat onun karşısında etik bir karar vermek gerekir. Bağışlamak ya da bağışlamamak, ötekiyle kurulan ilişkinin sınırında bir karardır.


Bağışlama, öteki'ni temize çıkarmak değildir.
Bağışlama, öteki'ni insan olarak düşünme ihtimalini tamamen kapatmamak olabilir.

Bağışlama Ve Güven Yeniden Aynı Şey Midir ​

Bağışlama ile güveni yeniden kurmak aynı şey değildir. Bu ayrım çok önemlidir. Bir insan birini bağışlayabilir; fakat ona tekrar güvenmek zorunda değildir. Çünkü bağışlama etik bir iç dönüşüm olabilir, güven ise ilişkiyi sürdürebilmek için davranışsal, zamansal ve somut kanıtlar ister.


Bağışlama şunu içerebilir:


Kinin yükünden uzaklaşmak.
Geçmişi sürekli cezalandırma isteğini bırakmak.
Kendi iç huzurunu korumak.
Öteki'ni sonsuza kadar tek hatasına hapsetmemek.


Güven ise şunları gerektirebilir:


Tutarlı davranış.
Zaman.
Sorumluluk.
Şeffaflık.
Telafi.
Tekrar etmeme.
Sınırların korunması.


Bu yüzden “affettiysen güvenmelisin” cümlesi her zaman doğru değildir. Bağışlama, güvenin otomatik geri dönüşü değildir. İnsan affetse bile mesafe koyabilir. Affetse bile ilişkiyi bitirebilir. Affetse bile sınırlarını koruyabilir.


Derrida'nın bağışlama düşüncesi bu ayrımı doğrudan psikolojik bir rehber gibi sunmaz; fakat felsefi olarak şunu gösterir: Bağışlama, adalet, hafıza ve sorumlulukla karıştırıldığında kolayca yanlış anlaşılır.

Bağışlama Ve Kendini Korumak Arasında Nasıl Bir Denge Vardır ​

Bağışlama, insanın kendini koruma hakkını yok etmez. Birini bağışlamak, aynı zarara tekrar açık olmak zorunda kalmak değildir. Bu nokta çok önemlidir; çünkü bağışlama bazen yanlış biçimde sınırsız tahammül, susma, katlanma veya kendinden vazgeçme gibi anlaşılabilir.


Oysa gerçek bağışlama, kendine ihanet etmek değildir.


Bir insan affedebilir ama sınır koyabilir.
Affedebilir ama uzaklaşabilir.
Affedebilir ama hukuki hakkını arayabilir.
Affedebilir ama ilişkiyi yeniden başlatmayabilir.
Affedebilir ama geçmişin tekrar etmesine izin vermeyebilir.


Derrida'nın bağışlama düşüncesinde koşulsuz bağışlama fikri felsefi olarak çok derindir; fakat pratik yaşamda insanın güvenliği, onuru, bedensel ve ruhsal bütünlüğü göz ardı edilemez.


Bağışlama, mağduru ikinci kez mağdur edecek bir baskıya dönüşmemelidir. “Affetmelisin” cümlesi bazen etik değil, zalimce olabilir. Çünkü bağışlama emredilemez. Bağışlama talep edilemez. Bağışlama zorla alınamaz.


Bağışlama ancak özgür olduğunda anlamlıdır.

Bağışlama Ve Zaman Arasındaki İlişki Nedir ​

Bağışlama çoğu zaman zamanla ilişkilidir. Bazı yaralar hemen affedilemez. Bazı acıların adı bile ancak yıllar sonra konulabilir. Bazı haksızlıklar ilk anda öfke, şok, inkâr ve kırılma üretir. Bağışlama, böyle durumlarda hızlı bir karar değil; uzun bir iç yolculuk olabilir.


Zaman şunları sağlayabilir:


Acının ilk şiddetini azaltabilir.
Olayı daha geniş bağlamda düşünmeyi mümkün kılabilir.
Karşı tarafın değişip değişmediğini gösterebilir.
İnsanın kendi duygularını ayırt etmesine yardım edebilir.
Hafızanın zehirli biçimini dönüştürebilir.


Fakat zaman her şeyi çözmez. Zaman geçmesi, bağışlamanın otomatik gerçekleştiği anlamına gelmez. Bazı yaralar zamanla kapanmaz; sadece daha sessiz hâle gelir. Bazı acılar unutulmaz; insan onları taşımanın başka yollarını öğrenir.


Derrida açısından bağışlama zamana bağlı olabilir; ama zaman bağışlamayı garanti etmez. Çünkü bağışlama bir takvim meselesi değil, etik bir eşik meselesidir.


Bağışlama bazen bir anda gelir.
Bazen hiç gelmez.
Bazen geldi sanılır ama yara yeniden açılır.
Bazen insan affetmediğini sanırken içindeki kin çoktan çözülmüştür.


Bu yüzden bağışlama zamanı da aporetiktir.

Bağışlama Günlük Hayatta Nasıl Görülür ​

Bağışlama günlük hayatta çok farklı biçimlerde karşımıza çıkar. Bazen küçük bir kırgınlıkta, bazen aile içi suskunlukta, bazen dostlukta, bazen aşkta, bazen toplumsal travmalarda, bazen insanın kendisiyle ilişkisinde ortaya çıkar.


Günlük hayatta bağışlama şu durumlarda soruya dönüşür:


Bir dost sırrını açık ettiğinde.
Bir aile üyesi yıllarca seni anlamadığında.
Bir sevgili güvenini kırdığında.
Bir kişi seni haksız yere suçladığında.
Bir toplum bir acıyı yok saydığında.
Bir insan kendi geçmiş hatasını taşıyamadığında.


Bağışlama bazen karşı tarafla ilgili görünür; fakat çoğu zaman insanın kendi iç dünyasıyla da ilgilidir. Çünkü affetmemek bazen haklı bir sınırdır; bazen de insanın kendi ruhunu geçmişe hapsetmesidir.


Burada hassas ayrım şudur:


Affetmemek her zaman kötü değildir.
Affetmek her zaman doğru değildir.
Bağışlama her durumda zorunlu değildir.
Ama bağışlama ihtimali, insanın geçmişle ilişkisini yeniden düşünmesine kapı açar.


Derrida'nın düşüncesi günlük hayatta şunu öğretir: Bağışlama hakkında acele hüküm verilmemelidir. Her yara tekildir. Her mağduriyet benzersizdir. Her affetme ya da affetmeme kararı kendi etik ağırlığını taşır.

Bağışlama Ve Toplumsal Hafıza Nasıl Bağlantılıdır ​

Bağışlama yalnızca bireysel ilişkilerde değil, toplumsal düzeyde de büyük bir meseledir. Savaşlar, katliamlar, ayrımcılıklar, devlet şiddeti, tarihsel travmalar ve kolektif haksızlıklar karşısında bağışlama sorusu çok daha ağır hâle gelir.


Toplumsal bağışlama şu soruları doğurur:


Bir toplum geçmişteki suçu nasıl kabul eder
Mağdurlar adına kim bağışlayabilir
Özür yeterli midir
Telafi mümkün müdür
Adalet olmadan barışma olur mu
Unutmak toplumsal iyileşme midir, yoksa ikinci bir haksızlık mı


Derrida'nın bağışlama düşüncesi burada çok önemlidir. Çünkü bağışlama, siyasi uzlaşma veya hukuki af ile karıştırılmamalıdır. Bir devlet “af” ilan edebilir; ama bu gerçek bağışlama değildir. Bir kurum özür dileyebilir; ama mağdurun hafızası ve adalet talebi ortadan kalkmaz.


Toplumsal bağışlama, ancak hakikatin inkâr edilmediği yerde anlamlı olabilir. Yüzleşme olmadan bağışlama, çoğu zaman bastırmadır. Adalet olmadan barışma, çoğu zaman sessizliğe zorlamadır.


Bu yüzden bağışlama, toplumsal hafızayı silmek değil; hakikati taşıyarak başka bir gelecek imkânı aramaktır.

Bağışlama Neden Yanlış Anlaşılır ​

Bağışlama çok sık yanlış anlaşılır. Kimi insanlar bağışlamayı zayıflık sanır. Kimileri bağışlamayı unutmak sanır. Kimileri bağışlamayı ilişkiye kaldığı yerden devam etmek sanır. Kimileri de bağışlamayı mağdurun zorunlu ahlaki görevi gibi sunar. Oysa bunların hepsi eksik ve tehlikeli yorumlar olabilir.


Bağışlama şunlar değildir:


Unutmak değildir.
Suçu yok saymak değildir.
Adaletten vazgeçmek değildir.
Zorunlu barışma değildir.
Yeniden güvenmek değildir.
Kendini korumaktan vazgeçmek değildir.
Mağdura dayatılacak bir görev değildir.


Bağışlama şunlara yaklaşabilir:


Kinle bağın dönüşmesi.
Geçmişin zehrinden özgürleşme ihtimali.
Öteki'ni sadece suçuna indirgememe çabası.
Yarayı inkâr etmeden onunla başka bir ilişki kurma.
İmkânsız görünen yerde etik bir kapı aralama.


Derrida'nın bağışlama anlayışı, bağışlamayı basitleştiren bütün cümlelere karşı dikkatli olmayı öğretir. Çünkü bağışlama, insan ruhunun en kırılgan ve en derin eşiğidir. Bu eşik kimseye zorla geçirilemez.

Bağışlama Nasıl Düşünme Alışkanlığı Kazandırır ​

Derrida'nın bağışlama düşüncesi, insanın hem kendisini hem öteki'ni hem de geçmişi daha dikkatli düşünmesini sağlar. Bağışlama kavramı insanı hızlı yargıdan, kolay ahlaki cümlelerden ve yüzeysel barışma söylemlerinden uzaklaştırır.


Bağışlama üzerine düşünmek şu soruları kazandırır:


Affetmek istiyor muyum, yoksa affetmem gerektiği için mi zorluyorum
Affetmek, burada adaleti zayıflatır mı
Affetmemek beni koruyor mu, yoksa beni geçmişe mi bağlıyor
Karşı taraf sorumluluk aldı mı
Benim sınırlarım nerede
Bu olay gerçekten unutuldu mu, yoksa bastırıldı mı
Bağışlama burada özgür bir karar mı, yoksa baskı mı


Bu sorular insanı derinleştirir. Çünkü bağışlama, yalnızca karşıdaki kişiye verilen bir cevap değildir. İnsanın kendi ruhuna, kendi hafızasına, kendi onuruna ve kendi geleceğine verdiği bir cevaptır.


Bağışlama düşüncesi, insanı daha yavaş, daha vicdanlı, daha dikkatli ve daha sorumlu kılar. Çünkü bağışlamak da bağışlamamak da hafif kararlar değildir.

Derrida'ya Göre Bağışlama Hakkında Genel Değerlendirme ​

Derrida'ya göre bağışlama, kolayca affedilebilir olanı affetmekten çok daha derin bir etik meseledir. Gerçek bağışlama, bağışlanamaz gibi görünen şey karşısında düşünülür ve bu nedenle aporetik, imkânsız, zor ve sarsıcıdır.


Derrida'nın bağışlama anlayışı kısaca şöyle özetlenebilir:



Derrida bize şunu öğretir:


Bağışlama kolay değildir.
Bağışlama emredilemez.
Bağışlama unutmak değildir.
Bağışlama adaleti silmemelidir.
Bağışlama özgür olmalıdır.
Bağışlama, insanın en derin etik sınırlarından biridir.


Bu yüzden bağışlama, basit bir ahlaki tavsiye değil; insanın geçmiş, yara, öteki ve adalet karşısında verdiği en zor içsel cevaplardan biridir.

Son Söz Bağışlama, İmkânsız Görünen Yaranın İçinden Geçerek İnsanın Kendi Vicdanında Açtığı Etik Bir Kapı Mıdır ​

Derrida'ya göre bağışlama, insanın en zor iç kapılarından biridir. Çünkü bağışlama, yalnızca kırgınlığı bırakmak değildir. Bağışlama, geçmişin ağırlığıyla, yaranın iziyle, öteki'nin suçu ya da hatasıyla, adaletin çağrısıyla ve insanın kendi onuruyla aynı anda yüzleşmektir.


Bağışlama kolay olsaydı, bu kadar derin olmazdı.
Bağışlama sadece unutmak olsaydı, hafıza karşısında anlamını kaybederdi.
Bağışlama sadece özürden sonra mümkün olsaydı, koşullu bir anlaşmaya dönüşürdü.
Bağışlama sadece barışmak olsaydı, sınır koymanın hakkını yok ederdi.
Bağışlama sadece merhamet olsaydı, adaletin ağırlığını unutabilirdi.


Derrida'nın bağışlama düşüncesi bize şunu gösterir: Gerçek bağışlama, imkânsızın eşiğinde durur. Çünkü asıl soru, zaten hafif olanı affetmek değildir. Asıl soru, ağır olanla ne yapacağımızdır. Geri alınamaz olanla, telafi edilemez olanla, iz bırakmış olanla, insanın içini uzun süre karartan şeyle ne yapacağımızdır.


Bu sorunun kolay cevabı yoktur.
Bazen bağışlamak mümkün değildir.
Bazen bağışlamamak gerekir.
Bazen insan bağışlamak ister ama kalbi hazır değildir.
Bazen bağışlama yıllar sonra gelir.
Bazen hiç gelmez.
Bazen affetmek, ilişkiye dönmek değil; sadece geçmişin insanın ruhunu yönetmesine izin vermemektir.


Bağışlama, mağdurdan zorla istenemez. Çünkü zorla istenen bağışlama, bağışlama değildir. Bağışlama özgür olmalıdır. Sessizce, içten, baskısız, gösterişsiz ve insanın kendi vicdanının derinliğinde doğmalıdır.


Belki de bağışlamanın en zarif ve en zor tarafı şudur:


Bağışlama, geçmişi silmez.
Ama geçmişin zehrini geleceğin tek dili olmaktan çıkarabilir.
Bağışlama, suçu yok etmez.
Ama insanı suçun karanlık ağırlığına sonsuza kadar mahkûm etmeyebilir.
Bağışlama, adaleti bitirmez.
Ama adaletin yanında başka bir etik ihtimalin kapısını aralayabilir.


Derrida'nın bağışlama düşüncesi, insanı büyük bir inceliğe çağırır: Ne kolay affet, ne de kolay yargıla. Ne acını inkâr et, ne de acının bütün ruhunu yönetmesine izin ver. Ne adaleti unut, ne de öteki'nin dönüşme ihtimalini tamamen sil. Çünkü bağışlama, insanın en karmaşık, en yaralı ve en derin etik imkânlarından biridir.

“Bağışlamak, geçmişi yok etmek değil; geçmişin içimizde bıraktığı karanlık izi, vicdanın daha geniş bir ışığıyla yeniden taşımayı öğrenmektir.”
— Ersan Karavelioğlu

Genişletmek için tıkla ...