Arthur Schopenhauer'a Göre Hayat Neden Acıdır 
Arzu, Tatminsizlik, Can Sıkıntısı Ve İnsanın Bitmeyen İsteme Döngüsü Nasıl Açıklanır
Arthur Schopenhauer'a göre hayatın acı oluşu, insanın yalnızca dış dünyada zorluklarla karşılaşmasından kaynaklanmaz. Ona göre acının kökü çok daha derindedir: İnsanın varoluşunun merkezinde sürekli isteyen, eksiklik hisseden, doyuma ulaşamayan ve her tatminden sonra yeni bir arzu doğuran irade vardır.
Schopenhauer için insan, sadece düşünen bir varlık değildir. İnsan aynı zamanda isteyen, arzulayan, eksiklik duyan, sahip olmak isteyen, kaybetmekten korkan, tatmin arayan ve tatmin olduktan sonra yeniden sıkılan bir varlıktır.
Bu yüzden hayat, onun felsefesinde çoğu zaman şu döngüyle açıklanır:
İstek doğar.
Eksiklik hissedilir.
Acı başlar.
İstek gerçekleşirse kısa bir rahatlama olur.
Sonra can sıkıntısı gelir.
Ardından yeni bir istek doğar.
İşte Schopenhauer'ın meşhur karamsarlığı burada belirir. Ona göre insan, çoğu zaman acı ile can sıkıntısı arasında sallanan bir varoluşa mahkûmdur.
Arthur Schopenhauer'a Göre Hayat Neden Acıdır
Schopenhauer'a göre hayat acıdır; çünkü hayatın merkezinde bitmeyen isteme vardır. İstemek, eksiklik hissetmektir. Eksiklik ise huzursuzluk doğurur. İnsan bir şeyi istediğinde, o şey henüz onda yoktur. Bu yokluk, insanda gerilim, arayış ve acı üretir.
İnsan sürekli bir şey ister:
Sevilmek ister.
Güvende olmak ister.
Başarmak ister.
Beğenilmek ister.
Sahip olmak ister.
Kaybetmemek ister.
Daha çok yaşamak ister.
Daha fazla haz almak ister.
Fakat bu isteklerin hiçbiri kalıcı huzur vermez. Çünkü biri bitince diğeri başlar. İnsan, arzunun ateşinden kurtulduğunu sandığında bile başka bir arzunun gölgesine girer.
Schopenhauer için hayatın acı oluşu, hayatın kötü olaylarla dolu olmasından önce, insanın içindeki istemenin hiç bitmemesinden kaynaklanır.
İstemek Neden Acının Başlangıcıdır
Schopenhauer'a göre istemek, acının başlangıcıdır. Çünkü istemek, insanın kendisinde bir eksiklik fark etmesi demektir. İnsan ancak sahip olmadığı şeyi ister. Bu yüzden her istek, içinde bir yokluk duygusu taşır.
Bir insan açsa yemek ister.
Yalnızsa sevgi ister.
Güçsüzse güç ister.
Yoksunsa para ister.
Görünmezse ilgi ister.
Kaygılıysa güven ister.
Bu isteklerin her biri insanın içinde bir gerilim oluşturur. İstek gerçekleşmediğinde acı sürer. Gerçekleştiğinde ise acı sadece kısa süreliğine durur.
| İstek Hali | İçsel Sonuç |
|---|---|
| Bir şeyi istemek | Eksiklik duygusu |
| Ona ulaşamamak | Acı ve huzursuzluk |
| Ona ulaşmak | Kısa süreli rahatlama |
| Ona alışmak | Tatminin sönmesi |
| Yeni istek | Döngünün yeniden başlaması |
Schopenhauer'ın düşüncesinde insan istediği için yaşar; fakat tam da istediği için acı çeker.
Arzu İnsanı Neden Doyurmaz
Arzu insanı doyurmaz; çünkü Schopenhauer'a göre irade doğası gereği doyumsuzdur. İnsan bir arzuyu gerçekleştirdiğinde irade susmaz. Sadece yeni bir nesneye yönelir.
İnsan daha çok para ister. Paraya kavuşunca daha fazla güven ister. Güven bulunca daha fazla saygınlık ister. Saygınlık bulunca daha fazla beğeni ister. Beğeni bulunca daha kalıcı sevgi ister. Sevgi bulunca kaybetmeme korkusu başlar.
Yani arzu, insana kalıcı huzur değil, yeni bağımlılıklar ve yeni endişeler üretir.
Arzunun tuzağı şudur:
Elde edince bitecek sanılır.
Fakat elde edince yeni bir başlangıca dönüşür.
Arzu, insana hep bir sonraki kapının ardında huzur varmış gibi gösterir; fakat her kapının ardında yeni bir eksiklik bekler.
Tatmin Neden Kısa Sürer
Tatmin kısa sürer; çünkü Schopenhauer'a göre tatmin, pozitif ve kalıcı bir mutluluk değil, önceki eksiklik acısının geçici olarak durmasıdır.
İnsan susuzken su içer ve rahatlar. Fakat bu rahatlama sonsuz değildir. Bir süre sonra başka ihtiyaçlar doğar. Aynı şey psikolojik ve toplumsal arzular için de geçerlidir.
İnsan bir hedefe ulaşır. Önce sevinir. Sonra alışır. Sonra o hedef artık sıradanlaşır. Ardından yeni bir hedef gerekir.
Bu yüzden Schopenhauer için mutluluk çoğu zaman acının yokluğu gibi görünür; kendi başına güçlü ve kalıcı bir varlık değildir.
Tatmin, Schopenhauer'a göre sonsuz huzur değil; iradenin yeni bir istek üretmeden önce verdiği kısa bir moladır.
Can Sıkıntısı Neden Acının Diğer Yüzüdür
Schopenhauer'a göre insan yalnızca isterken acı çekmez. İstekleri geçici olarak sustuğunda da can sıkıntısı yaşar. Bu yüzden hayat, acı ile can sıkıntısı arasında gidip gelir.
Bir şey isterken insan huzursuzdur.
İstediğine ulaşınca kısa süre rahatlar.
Sonra istek söner.
İstek sönünce boşluk doğar.
Bu boşluk can sıkıntısıdır.
Can sıkıntısı, iradenin o anda kendisine yeni bir nesne bulamamasıdır. İnsan ne isteyeceğini bilmediğinde, kendi varoluşunun çıplak boşluğuyla karşılaşır.
Bu yüzden insanlar sürekli oyalanmak ister:
Konuşur.
İzler.
Tüketir.
Gezer.
Alışveriş yapar.
Sosyal medyada kaybolur.
Yeni hedefler üretir.
Çünkü durduklarında, içlerindeki boşluğu duymaktan korkarlar.
Can sıkıntısı, insanın arzudan kurtulduğu an huzura değil, kendi iç boşluğuna düşmesidir.
Hayat Acı İle Can Sıkıntısı Arasında Nasıl Sallanır
Schopenhauer'ın en güçlü tespitlerinden biri, insan hayatının çoğu zaman acı ile can sıkıntısı arasında salınmasıdır.
Eğer insan bir şeyi istiyorsa, eksiklik acısı çeker.
Eğer hiçbir şey istemiyorsa, boşluk ve sıkıntı çeker.
Bu çok karanlık ama güçlü bir teşhistir. Çünkü insan çoğu zaman ya arzusunun peşindedir ya da arzusuz kaldığında kendini anlamsız hisseder.
| Durum | Schopenhauer'a Göre Sonuç |
|---|---|
| İstemek | Acı |
| Ulaşamamak | Huzursuzluk |
| Ulaşmak | Kısa rahatlama |
| Alışmak | Sıkıntı |
| Sıkıntıdan kaçmak | Yeni arzu |
İnsan acıdan kaçarken can sıkıntısına, can sıkıntısından kaçarken yeni arzuların acısına düşer.
İnsan Neden Hep Daha Fazlasını İster
İnsan hep daha fazlasını ister; çünkü irade sınırlı bir hedefle yetinmez. İrade sürekli kendini devam ettirmek, genişletmek ve yeni nesnelere yönelmek ister.
Schopenhauer'a göre insanın “daha fazlası” arayışı, yalnızca sosyal kültürden değil, varoluşun derinindeki isteme yapısından doğar.
İnsan:
Daha fazla para ister.
Daha fazla sevgi ister.
Daha fazla güç ister.
Daha fazla beğeni ister.
Daha fazla konfor ister.
Daha fazla güven ister.
Daha fazla yaşam ister.
Fakat bu fazlalık arzusu, huzurdan çok yeni bağımlılıklar üretir. Çünkü insan her yeni şeye alışır ve sonra onu da yeterli bulmamaya başlar.
Daha fazlasını istemek, bazen ilerleme değil; iradenin insanı sürekli eksik hissettirme biçimidir.
Schopenhauer'a Göre Mutluluk Neden Zordur
Schopenhauer'a göre mutluluk zordur; çünkü insanın doğası sürekli istemeye dayanır. Mutluluk ise istemenin susmasını gerektirir. Fakat isteme kolay kolay susmaz.
İnsan bir yandan arzularına ulaşmak ister. Diğer yandan arzularına ulaştığında tatminin kısa sürdüğünü görür. Bu yüzden kalıcı mutluluk arayışı çoğu zaman hayal kırıklığıyla sonuçlanır.
Schopenhauer'ın mutluluk anlayışı oldukça serttir:
Mutluluk çoğu zaman acının geçici olarak yokluğudur.
İnsan mutlu olduğunu değil, genellikle mutsuzluğu azaldığında rahatladığını fark eder.
Kalıcı mutluluk, sürekli isteyen bir varlık için çok zordur.
Bu düşünce karamsar görünür; fakat modern insanın tatminsizliğini anlamak açısından çok güçlüdür.
Schopenhauer'a göre insan mutluluğu çoğu zaman yanlış yerde arar: Daha fazla istemekte değil, istemenin baskısını azaltmakta.
İnsanın Aklı Acıyı Neden Tamamen Çözemez
Schopenhauer'a göre akıl önemlidir; fakat insan acısını tamamen çözemez. Çünkü acının kaynağı çoğu zaman düşünceden daha derindedir. Acının kökü irade, arzu, beden, ihtiyaç, korku ve yaşama baskısıdır.
İnsan aklıyla kendini ikna etmeye çalışabilir:
Bunu istememeliyim.
Buna üzülmemeliyim.
Bundan korkmamalıyım.
Bunu kafama takmamalıyım.
Fakat derindeki irade, aklın sözünü her zaman dinlemez. İnsan neyin doğru olduğunu bilebilir ama yine de arzusunun peşinden gidebilir. Neyin zararlı olduğunu anlayabilir ama yine de isteyebilir.
Schopenhauer'a göre akıl çoğu zaman efendi değil, iradenin hizmetinde çalışan bir araçtır.
İnsan Kendi Arzularının Efendisi Midir
Schopenhauer'a göre insan kendi arzularının tam anlamıyla efendisi değildir. İnsan ne yaptığını seçtiğini sanabilir; fakat neyi isteyeceğini seçmek çok daha derin bir meseledir.
Bir insan “Ben bunu istiyorum” der. Fakat Schopenhauer şu soruyu sorar:
Bu isteği sen mi seçtin, yoksa bu istek sende mi doğdu
İnsan çoğu zaman arzularını hazır bulur. Bir şeyi isterken kendini o isteğin içinde bulur. Sonra aklıyla onu gerekçelendirir.
Bu bakış, insanın özgürlük algısını sarsar. Çünkü insan dışarıdan özgür görünse bile içeride arzularının, karakterinin, bedeninin ve iradesinin baskısı altındadır.
İnsan bazen zincirlerini dışarıda arar; Schopenhauer ise zincirin çoğu zaman insanın kendi istemesinde olduğunu söyler. Aşk Ve Cinsellik Schopenhauer'a Göre Neden İradenin Oyunu Gibidir
Schopenhauer aşkı romantik bir yücelik olarak değil, çoğu zaman türün devamını sağlayan iradenin güçlü bir oyunu olarak yorumlar. Ona göre insan aşkta kendi bireysel mutluluğunu aradığını sanır; fakat derinde işleyen şey, yaşam iradesinin kendini sürdürme isteğidir.
Bu yaklaşım çok serttir. Çünkü aşkı şiirsel bir yücelikten çıkarıp biyolojik ve metafizik bir isteme düzenine bağlar.
Schopenhauer'a göre aşk:
İnsanı büyüler.
Aklı geri plana iter.
Kişiyi güçlü arzuların içine çeker.
Kendi mutluluğu için seçtiğini sandığı şeyi türün devamı açısından seçtirir.
Elbette bu yorum, aşkın bütün manevi, ahlaki ve insani boyutlarını açıklamakta eksik kalabilir. Fakat Schopenhauer'ın amacı, aşkın arkasındaki güçlü istemeyi göstermektir.
Schopenhauer için aşk çoğu zaman insanın özgür seçimi değil, iradenin insan üzerinden kendini sürdürme hamlesidir. Ölüm Korkusu Schopenhauer'ın Acı Anlayışında Neden Önemlidir
Ölüm korkusu, Schopenhauer'ın düşüncesinde iradenin yaşama isteğiyle yakından bağlantılıdır. Her canlı varlığını sürdürmek ister. İnsan da ölümü düşündüğünde, içindeki yaşama iradesi sarsılır.
İnsan yalnızca acı çekmekten değil, yok olmaktan da korkar. Bu korku hayatın altına sürekli bir gölge düşürür.
Ölüm korkusu insanı şunlara yöneltebilir:
Güvenlik arayışı
Mal biriktirme
İtibar kazanma
Çocuk sahibi olma arzusu
Hatırlanma isteği
Genç kalma çabası
Hayatı uzatma tutkusu
Fakat ne yapılırsa yapılsın ölüm gerçeği tamamen ortadan kalkmaz. Bu da insanın varoluşundaki temel huzursuzluklardan biridir.
Schopenhauer için ölüm korkusu, iradenin var olmak isteyen karanlık kökünün insan bilincindeki yankısıdır. Schopenhauer'a Göre Dünya Neden İyimser Bir Yer Değildir
Schopenhauer dünyayı iyimser bir düzen olarak görmez. Ona göre doğa, merhametli ve insan mutluluğuna göre ayarlanmış bir sistem değildir. Doğada sürekli mücadele, yıkım, tüketme, korku, ölüm ve yeniden doğan arzu vardır.
Canlılar yaşamak için başka canlıları tüketir.
İnsanlar çıkar için çatışır.
Arzular birbirine çarpar.
Güçlü olan zayıfı ezebilir.
Hayat sürekli korunma ve mücadele ister.
Bu yüzden Schopenhauer, dünyanın iyiye doğru zorunlu olarak ilerlediğini savunan iyimser felsefelere karşı çıkar.
Ona göre dünya, insanın mutluluğu için kurulmuş bir sahne değil; iradenin kendini sürdürdüğü acılı bir alandır.
Schopenhauer'ın karamsarlığı, dünyayı sevmemekten değil; dünyadaki acı düzenini süslemeden görme iddiasından doğar. Acı İnsanı Daha Merhametli Yapabilir Mi
Schopenhauer'a göre acı, doğru kavrandığında insanı merhamete yaklaştırabilir. Çünkü acı çeken insan, başkasının acısının da gerçek olduğunu daha iyi anlayabilir.
Fakat bu otomatik değildir. Acı insanı iki farklı yöne götürebilir:
Ya kalbi sertleştirir.
Ya merhameti derinleştirir.
Eğer insan kendi acısına kapanırsa bencil, öfkeli ve sert hale gelebilir. Fakat acısını insanlığın ortak kırılganlığını anlamak için bir kapıya dönüştürürse, başkalarına karşı daha duyarlı olur.
Schopenhauer'ın merhamet ahlakı burada önem kazanır. Çünkü herkesin iradenin acılı düzeninde yaşadığını fark eden insan, başkalarına daha yumuşak bakabilir.
Acı, insanı yalnız kendi yarasına hapsetmezse, başkasının yarasını da anlayabilecek bir merhamet kapısına dönüşebilir. Schopenhauer'a Göre Acıdan Kurtuluş Mümkün Müdür
Schopenhauer'a göre acıdan tamamen kurtuluş çok zordur; çünkü yaşamak istemek, acının kökünü de taşır. Fakat insan acının baskısını azaltabilir. Bunun yolu arzuları sınırsızca tatmin etmek değil, iradenin gücünü zayıflatmaktır.
Schopenhauer'a göre acıdan uzaklaşmanın bazı yolları vardır:
Sanatla iradeyi geçici susturmak
Müzikle varlığın derin ritmini duymak
Merhametle benliği aşmak
Arzuları azaltmak
Hırsı küçültmek
Dünyaya mesafe koymak
Çileci ve sade bir tutum geliştirmek
Bu yollar, insanı tamamen cennete taşımaz; fakat istemenin ağır baskısından biraz olsun uzaklaştırabilir.
Schopenhauer'a göre kurtuluş daha çok şeye sahip olmakta değil; daha az istemeyi öğrenmektedir. Sanat Acıdan Nasıl Geçici Kurtuluş Sağlar
Sanat, Schopenhauer'a göre acıdan geçici kurtuluş sağlar; çünkü insanı kişisel arzularından ve çıkar hesaplarından uzaklaştırır.
Bir sanat eserine gerçekten yönelen insan, o an kendisini unutabilir. Kendi dertleri, istekleri ve korkuları geri çekilir. İnsan artık dünyaya sahip olmak için değil, seyretmek için bakar.
Bu estetik deneyim, iradenin sesini kısar.
Sanat anında:
Benlik hafifler.
Arzu susar.
Kaygı geri çekilir.
Varlık daha saf görünür.
Acıya mesafe kazanılır.
Sanat, acının ortasında insanın nefes alabildiği kısa ama derin bir sessizlik alanıdır. İslamî Bakış Açısıyla Schopenhauer'ın Acı Anlayışı Nasıl Değerlendirilebilir
Schopenhauer'ın düşüncesi doğrudan İslamî bir düşünce değildir. Onun felsefesi oldukça karamsardır ve hayatı çoğu zaman acı üzerinden yorumlar. Fakat bazı noktaları, İslamî tefekkür açısından düşündürücü olabilir.
İslam'da dünya hayatı tamamen anlamsız bir acı alanı değildir. Dünya imtihan, kulluk, şükür, sabır, rahmet, tevbe, emek, merhamet ve ahirete hazırlık alanıdır. Acı da başıboş değildir; sabır, dua, arınma ve Allah'a yöneliş kapısı olabilir.
Schopenhauer acıyı iradenin doyumsuzluğu üzerinden açıklar. İslamî bakış ise insanın nefsini, arzularını ve dünyaya aşırı bağlanmasını da önemli bir imtihan olarak görür.
Bu açıdan şu bağlantı kurulabilir:
Sınırsız arzu insanı yorar.
Dünya hırsı kalbi daraltır.
Nefsani istekler çoğaldıkça huzur azalabilir.
Kanaat, şükür ve sabır kalbi genişletir.
İslamî bakış, Schopenhauer'ın karanlık teşhisini daha umutlu bir yere taşır: Arzu insanı yorabilir; fakat Allah'a yönelen kalp, arzunun esaretinden rahmetle kurtulabilir. Schopenhauer'ın Acı Felsefesinden Bugün Ne Öğrenebiliriz
Schopenhauer'ın acı felsefesi karanlık görünse de modern insan için çok değerli uyarılar taşır. Özellikle tüketim, sosyal medya, beğeni kültürü, hız, rekabet ve sürekli daha fazlasını isteme çağında onun düşünceleri daha da anlamlı hale gelir.
Bugün Schopenhauer'dan şu dersler çıkarılabilir:
Her isteğin seni mutlu etmeyeceğini bil.
Arzularının seni nasıl yönettiğini fark et.
Tatminin kısa sürebileceğini unutma.
Can sıkıntısından kaçmak için sürekli tüketme.
Daha fazlasını istemeden önce neden istediğini sorgula.
Sanata, sessizliğe ve tefekküre alan aç.
Merhameti bencilliğin karşısına koy.
Kanaatin iç huzurla ilişkisini düşün.
Schopenhauer bize karanlık bir ayna tutar; o aynada gördüğümüz şey, çoğu zaman modern insanın hiç bitmeyen isteme yorgunluğudur. Son Söz: Hayatın Acısı, İnsanın Hiç Susmayan İstemesinde Saklıdır
Arthur Schopenhauer'a göre hayatın acı oluşu, yalnızca hastalık, kayıp, ölüm, haksızlık veya dış dünyanın zorluklarından kaynaklanmaz. Hayatın acısı, çok daha derin bir yerden gelir: İnsanın içindeki bitmeyen isteme gücünden.
İnsan ister.
İstediğine ulaşamazsa acı çeker.
Ulaşırsa kısa süre rahatlar.
Sonra alışır.
Sonra sıkılır.
Sonra yeniden ister.
Bu döngü, Schopenhauer'ın karamsar felsefesinin merkezidir.
Ona göre insanın huzuru, arzuların sınırsızca çoğaltılmasında değil; arzuların doğasını anlamakta, istemenin insanı nasıl sürüklediğini görmekte, sanatta kısa bir nefes bulmakta, merhametle benliği aşmakta ve hırsın sesini azaltmakta aranmalıdır.
Schopenhauer serttir, karanlıktır, huzursuz edicidir. Fakat onun felsefesi, insanın kendine sormaktan kaçtığı büyük soruyu kalbe bırakır:
Ben gerçekten özgür müyüm, yoksa hiç bitmeyen arzularımın peşinde yorulan bir ruh muyum
