Arthur Schopenhauer Kimdir 
Hayatı, Felsefesi, İrade Anlayışı, Karamsarlığı Ve İnsan Ruhuna Bıraktığı Derin Miras Nedir
Arthur Schopenhauer, modern felsefenin en etkileyici, en karanlık, en keskin ve en sarsıcı düşünürlerinden biridir. Onun felsefesi, insan hayatını parlak bir ilerleme masalı olarak değil; arzu, acı, tatminsizlik, irade, yalnızlık, ölüm, sanat, merhamet ve varoluşsal huzursuzluk ekseninde anlamaya çalışır.
Schopenhauer'a göre insanın içindeki en derin güç, akıl değil; iradedir. Bu irade, insanı sürekli istemeye, arzulamaya, sahip olmaya, korunmaya, çoğalmaya, üstün gelmeye ve eksikliğini gidermeye iter. Fakat insan bir isteğine kavuştuğunda huzur kalıcı olmaz; kısa süreli doyumdan sonra yeni bir istek doğar. Böylece hayat, çoğu zaman istemek, elde etmek, sıkılmak ve yeniden istemek arasında gidip gelen yorucu bir döngüye dönüşür.
Bu yüzden Schopenhauer felsefesinde insan, yalnızca düşünen bir varlık değil; isteyen, acı çeken, doymayan, kendi arzularının gölgesinde sürüklenen trajik bir varlıktır.
Arthur Schopenhauer Kimdir
Arthur Schopenhauer, 1788 yılında Danzig'de doğmuş, 1860 yılında Frankfurt'ta vefat etmiş Alman filozoftur. Felsefe tarihinde özellikle irade felsefesi, karamsarlık, sanat anlayışı, merhamet etiği, Budizm ve Hint düşüncesine ilgisi ve Nietzsche üzerindeki güçlü etkisi ile bilinir.
Schopenhauer, kendi döneminde geniş çapta hemen anlaşılmamış, uzun süre gölgede kalmış; fakat özellikle hayatının sonlarına doğru etkisi artmış bir düşünürdür. Bugün ise modern felsefenin en özgün isimlerinden biri kabul edilir.
Onun en meşhur eseri:
İsteme Ve Tasarım Olarak Dünya
Bu eser, Schopenhauer felsefesinin temelidir. Ona göre dünya iki yönlü anlaşılır:
| Kavram | Anlamı |
|---|---|
| Tasarım | Dünyanın bize görünen, algılanan, zihnimizde kurulan yönü |
| İsteme / İrade | Dünyanın derininde çalışan kör, doyumsuz, temel güç |
Schopenhauer'ın felsefesi, insanı rahatlatmak için değil; insanın içindeki arzu, acı ve yanılsama düzenini bütün çıplaklığıyla göstermek için vardır.
Schopenhauer'ın Hayatı Neden Felsefesini Etkiledi
Schopenhauer'ın hayatı, onun düşüncesindeki yalnızlık, güvensizlik, karamsarlık, insan doğasına duyulan kuşku ve içsel mesafe ile yakından ilişkilidir.
Varlıklı bir ailede doğdu. Babası ticaretle uğraşan, disiplinli ve güçlü bir karakterdi. Annesi Johanna Schopenhauer ise döneminin tanınmış edebiyat çevrelerinde yer alan sosyal ve kültürel bir kadındı. Schopenhauer'ın annesiyle ilişkisi oldukça gerilimliydi. Bu ilişki, onun insan ilişkilerine ve özellikle sevgi, aile, kadın, yakınlık gibi konulara bakışında derin izler bıraktı.
Schopenhauer genç yaşta felsefeye yöneldi. Kant'tan, Platon'dan ve özellikle Hint düşüncesinden etkilendi. Fakat akademik dünyayla uyumlu bir düşünür olmadı. Hegel'in kendi dönemindeki büyük şöhretinden rahatsızlık duydu ve onu sık sık sert biçimde eleştirdi.
Hayatı boyunca geniş kalabalıklardan çok yalnızlığı, sosyal uyumdan çok bağımsız düşünmeyi, iyimser sistemlerden çok acı hakikati tercih etti.
Schopenhauer'ın hayatı, dış dünyayla kolayca uzlaşamayan, insan kalabalığında bile ruhsal mesafesini koruyan, felsefeyi bir teselli değil bir teşhis aracı gibi kullanan bir düşünürün hayatıdır.
Schopenhauer'ın Temel Felsefesi Nedir
Schopenhauer'ın temel felsefesi, dünyanın özünde akılcı, düzenli, iyiye doğru ilerleyen bir yapı olmadığını savunur. Ona göre dünyanın derininde kör, doyumsuz ve amaçsız bir güç vardır: İrade.
Bu irade, yalnızca insanda değil; bütün varlıkta işler. Bitkinin büyümesinde, hayvanın yaşama çabasında, insanın arzularında, bedenin ihtiyaçlarında, doğanın çatışmalarında ve hayatın sürüp gitme baskısında bu iradenin izleri görülür.
Schopenhauer'a göre akıl, insanın en derin yöneticisi değildir. Akıl çoğu zaman iradenin hizmetindedir. Yani insan önce ister, sonra aklıyla bu isteğini gerekçelendirmeye çalışır.
Bu düşünce çok sarsıcıdır. Çünkü insan kendisini özgür, akıllı ve bilinçli bir varlık olarak görmek ister. Schopenhauer ise insana şunu söyler:
Sen çoğu zaman aklınla hükmeden biri değilsin; derindeki istemenin, arzunun ve doyumsuzluğun sürüklediği bir varlıksın.
Schopenhauer'ın felsefesi, insanın kendisine dair kurduğu parlak akıl masalını parçalar ve arkasındaki karanlık arzu düzenini gösterir.
“Dünya Benim Tasarımımdır” Ne Demektir
Schopenhauer'ın en meşhur düşüncelerinden biri şudur:
Dünya benim tasarımımdır.
Bu ifade, dünyanın yalnızca insanın hayalinden ibaret olduğu anlamına gelmez. Schopenhauer burada Kant'tan etkilenerek şunu söyler: Biz dünyayı olduğu gibi, çıplak haliyle değil; zihnimizin biçimleri, algılarımız, zaman, mekân, nedensellik ve bilinç yapımız aracılığıyla deneyimleriz.
Yani gördüğümüz dünya, bize göründüğü haliyle dünyadır.
İnsan:
Görür,
duyar,
algılar,
anlamlandırır,
sınıflandırır,
zihninde düzenler.
Bu yüzden dünya, bizim için bir tasarım, yani bilinçte kurulan görünüşler alanıdır.
Fakat Schopenhauer burada durmaz. Ona göre bu görünen dünyanın arkasında daha derin bir gerçeklik vardır: İrade.
Dünya tasarım olarak bize görünür; fakat derininde onu hareket ettiren kör ve doyumsuz bir isteme vardır.
Schopenhauer'a Göre İrade Nedir
Schopenhauer'ın felsefesinin merkezindeki kavram iradedir. Fakat burada irade, günlük dildeki bilinçli karar verme anlamında değildir. Schopenhauer'ın iradesi, daha derin, daha kör, daha temel ve daha evrensel bir güçtür.
İrade, varlığın derinindeki sürekli isteme, yaşama, sürdürme, sahip olma, çoğalma ve kendini devam ettirme gücüdür.
Bu irade:
Bilinçli değildir.
Doyuma ulaşmaz.
Sürekli ister.
Amaçsızdır.
Dinlenmez.
Varlığı hareket ettirir.
İnsanın açlığı, cinsel arzusu, yaşama isteği, hırsı, öfkesi, sahip olma arzusu, rekabeti, korkusu ve bitmeyen tatminsizliği bu iradenin görünür halleridir.
Schopenhauer'a göre insanın trajedisi buradadır:
İnsan ister. Elde eder. Kısa süre rahatlar. Sonra yeniden ister.
İrade, insanın içindeki bitmeyen susuzluktur; ne kadar içerse içsin, ruhu yeniden istemeye mahkûm eder.
Schopenhauer Neden Karamsar Bir Filozof Olarak Bilinir
Schopenhauer, felsefe tarihinde çoğunlukla karamsar filozof olarak bilinir. Bunun sebebi, hayatı iyimser bir ilerleme, mutluluk ve akıl düzeni olarak görmemesidir.
Ona göre hayatın temelinde acı vardır. Çünkü istemek, eksiklik hissetmek demektir. İnsan bir şeyi istediğinde, henüz ona sahip olmadığı için acı çeker. Ona sahip olduğunda ise bu mutluluk kısa sürer. Sonra ya sıkılır ya da yeni bir şey istemeye başlar.
Bu yüzden insan iki temel durum arasında salınır:
| Durum | Sonuç |
|---|---|
| İstemek | Eksiklik ve acı |
| Elde etmek | Kısa doyum ve sonra sıkıntı |
| İsteksizlik | Can sıkıntısı |
| Yeni arzu | Yeni acı döngüsü |
Schopenhauer'a göre hayat, çoğu zaman acı ile can sıkıntısı arasında gidip gelen bir salınım gibidir.
Onun karamsarlığı, sıradan bir moral bozukluğu değil; insanın arzu düzenine dair sert ve felsefi bir teşhistir.
Schopenhauer'a Göre İnsan Neden Sürekli Acı Çeker
Schopenhauer'a göre insan sürekli acı çeker; çünkü insan sürekli ister. İstemek, bir eksikliği fark etmektir. Eksiklik ise huzursuzluk doğurur.
İnsan şunları ister:
Sevilmek,
başarılı olmak,
zengin olmak,
güçlü olmak,
güvende olmak,
beğenilmek,
sahip olmak,
kaybetmemek,
ölmemek.
Fakat her istek yeni bir gerilim oluşturur. İstek gerçekleşmezse acı doğar. Gerçekleşirse de tatmin kısa sürer. Sonra yeni istekler başlar.
Bu döngü insanı yorar.
Schopenhauer'a göre mutluluk çoğu zaman pozitif ve kalıcı bir hal değildir. Daha çok, acının geçici olarak durmasıdır. İnsan bir ihtiyacını giderdiğinde rahatlar; fakat bu rahatlık uzun sürmez.
Schopenhauer'ın acı anlayışı şunu söyler: İnsan acı çektiği için istemez; istediği için acı çeker.
Can Sıkıntısı Schopenhauer İçin Neden Önemlidir
Schopenhauer'a göre insan yalnızca acı çektiğinde değil, acıdan kurtulduğunda da sorun yaşar. Çünkü bu kez karşısına can sıkıntısı çıkar.
İnsan bir şeyi isterken acı çeker. İstediğini elde ettiğinde kısa süreli bir rahatlama yaşar. Fakat sonra yeni bir istek doğmazsa, bu kez boşluk ve sıkıntı hisseder.
Bu çok derin bir gözlemdir.
Çünkü insanın ruhu çoğu zaman ya bir şeyi arzulamakla meşguldür ya da arzusuz kaldığında boşluğa düşer.
Can sıkıntısı, Schopenhauer'a göre insanın içindeki iradenin doyumsuz yapısını gösterir. İnsan sadece acıdan kaçmaz; aynı zamanda boşluktan da kaçar. Bu yüzden sürekli meşguliyet, eğlence, konuşma, tüketim ve yeni arzular arar.
Can sıkıntısı, arzular sustuğunda insanın kendi iç boşluğuyla baş başa kalmasıdır.
Schopenhauer'a Göre Mutluluk Mümkün Müdür
Schopenhauer'a göre kalıcı, eksiksiz ve sürekli bir mutluluk neredeyse mümkün değildir. Çünkü insanın doğası istemeye dayanır. İsteme sürdükçe eksiklik, eksiklik sürdükçe acı devam eder.
Fakat bu, insanın hiçbir şekilde huzur bulamayacağı anlamına gelmez. Schopenhauer'a göre insan, iradenin baskısından bazı anlarda uzaklaşabilir.
Bu uzaklaşmanın yolları şunlardır:
Sanat,
estetik seyir,
müzik,
merhamet,
arzuların azaltılması,
dinginlik,
çileci tutum,
dünyaya mesafe koymak.
Schopenhauer için en derin huzur, arzuların çoğaltılmasında değil; arzuların susturulmasında aranmalıdır.
Schopenhauer'a göre mutluluk, daha çok istemekte değil; istemenin zincirlerinden bir an olsun kurtulabilmektedir.
Schopenhauer'ın Sanat Anlayışı Nedir
Schopenhauer'a göre sanat, insanı iradenin baskısından geçici olarak kurtaran en değerli alanlardan biridir. Günlük hayatta insan sürekli ister, korkar, sahip olmaya çalışır, kaybetmekten çekinir ve arzularıyla sürüklenir.
Fakat sanat karşısında insan bir anlığına kendi kişisel isteklerinden uzaklaşabilir.
Bir tabloya, şiire, müziğe, doğa manzarasına veya büyük bir sanat eserine derin dikkatle yönelen insan, bir süreliğine benim çıkarım, benim acım, benim isteğim, benim kaygım merkezinden uzaklaşır.
Sanat, insanı saf seyir haline yaklaştırır.
| Sanatın Etkisi | Anlamı |
|---|---|
| İradeyi geçici susturur | İnsan arzularından uzaklaşır |
| Saf seyir sağlar | Nesneye çıkar gözetmeden bakılır |
| Acıyı hafifletir | Kişisel sıkıntıdan mesafe kazanılır |
| Dünyayı derinleştirir | Görünenin ardındaki öz sezilir |
Sanat, Schopenhauer için acı dolu isteme dünyasında kısa süreli bir kurtuluş penceresidir. Schopenhauer'a Göre Müzik Neden En Üstün Sanattır
Schopenhauer'a göre sanatlar içinde müzik özel ve en yüksek konuma sahiptir. Çünkü ona göre müzik, diğer sanatlar gibi yalnızca dünyanın görünüşlerini taklit etmez. Müzik, doğrudan doğruya iradenin kendisini ifade eder.
Resim nesneleri gösterir.
Şiir olayları ve duyguları anlatır.
Heykel biçimleri yansıtır.
Fakat müzik, Schopenhauer'a göre varlığın derinindeki isteme hareketini doğrudan hissettirir.
Bu yüzden müzik insanın içine çok hızlı ve çok derin işler. Bazen bir melodi, kelimelerin anlatamayacağı bir acıyı, arzuyu, özlemi, yükselişi veya kırılmayı hissettirebilir.
Müzik, Schopenhauer için dünyanın gizli kalbinin sesidir; iradenin kelimesiz, doğrudan ve derin ifadesidir. Schopenhauer'ın Ahlak Anlayışı Nedir
Schopenhauer'ın ahlak anlayışının merkezinde merhamet vardır. Ona göre gerçek ahlak, soyut kurallardan ya da çıkar hesaplarından değil; başkasının acısını gerçekten hissedebilme yeteneğinden doğar.
Schopenhauer, insanların çoğu zaman bencilce hareket ettiğini düşünür. Çünkü herkes kendi iradesinin, arzularının ve çıkarlarının peşindedir. Fakat merhamet, bu bencillik duvarını kırar.
Merhamet anında insan, başkasının acısını yalnızca dışarıdan görmez; onu kendi içinde hisseder gibi olur.
Bu yüzden merhamet:
Bencilliği azaltır.
Başkasının acısını görünür kılar.
Şiddeti ve zulmü frenler.
İnsanı kendi dar benliğinden çıkarır.
Ahlaki davranışın temelini oluşturur.
Schopenhauer'a göre ahlakın gerçek kökü, başkasının acısını kendi acısı gibi duyabilen merhametli kalptedir. Schopenhauer Ve Din Arasında Nasıl Bir İlişki Vardır
Schopenhauer, geleneksel anlamda dindar bir filozof değildir. Fakat din, mistisizm, Budizm, Hinduizm, Upanişadlar ve çilecilik gibi alanlara büyük ilgi duymuştur.
Özellikle Hint düşüncesinde gördüğü dünya arzularından uzaklaşma, benliği aşma, acıdan kurtuluş, iradenin bastırılması ve dünya hayatının yanıltıcı doğası gibi temalar onun felsefesine yakın görünmüştür.
Schopenhauer, Hristiyanlığın çileci yönlerinde de kendi düşüncesiyle bağlantılar görür. Ona göre büyük dinlerin derin katmanlarında, insanın arzularını sınırsızca tatmin etmek yerine onları aşmaya çalışması gerektiğine dair önemli sezgiler vardır.
Schopenhauer'ın dinle ilişkisi, kurumsal bağlılıktan çok; dünyanın acısını, arzunun tuzağını ve kurtuluş arzusunu anlamaya çalışan metafizik bir ilgidir. Schopenhauer'ın Kadınlar Hakkındaki Görüşleri Neden Tartışmalıdır
Schopenhauer'ın kadınlar hakkındaki görüşleri bugün son derece tartışmalı ve problemli kabul edilir. Onun bazı metinlerinde kadınlara dair genelleyici, küçümseyici ve sert ifadeler bulunur.
Bu görüşleri, hem kendi kişisel hayatındaki hayal kırıklıkları, annesiyle yaşadığı gerilim, döneminin önyargıları hem de karamsar insan doğası anlayışıyla ilişkilendirilebilir. Fakat bunlar, o ifadeleri haklı kılmaz.
Bugün Schopenhauer okunurken bu konuda dikkatli olmak gerekir. Bir düşünürün felsefe tarihindeki etkisi, onun bütün görüşlerinin doğru olduğu anlamına gelmez.
Bu nedenle Schopenhauer değerlendirilirken iki şey birlikte yapılmalıdır:
Felsefi derinliğini anlamak,
problemli görüşlerini eleştirel biçimde görmek.
Büyük düşünürleri okumak, onları körü körüne kabul etmek değil; güçlü fikirlerini ayırmak, zayıf ve sorunlu taraflarını da açıkça görebilmektir. Schopenhauer Nietzsche'yi Nasıl Etkiledi
Schopenhauer, Friedrich Nietzsche üzerinde çok güçlü bir etki bırakmıştır. Nietzsche gençliğinde Schopenhauer'ı büyük bir hayranlıkla okumuş ve ondan derinden etkilenmiştir.
Nietzsche, Schopenhauer'dan özellikle şu konularda etkilenmiştir:
Hayatın acı yönünü ciddiye alma,
iradenin insan üzerindeki gücü,
sanatın hayat karşısındaki önemi,
modern iyimserliğe kuşkuyla bakma,
insan doğasının karanlık yanlarını görme.
Fakat Nietzsche daha sonra Schopenhauer'dan ayrılır. Schopenhauer iradeyi susturmayı ve arzudan uzaklaşmayı önemserken, Nietzsche hayatı onaylama, güç istenci, yaratıcı taşkınlık ve değerleri yeniden kurma yönünde ilerler.
| Schopenhauer | Nietzsche |
|---|---|
| İrade acının kaynağıdır | Güç istenci yaratıcı bir kuvvettir |
| Kurtuluş istemeyi azaltmaktır | Hayatı bütün acısıyla onaylamak gerekir |
| Karamsarlık baskındır | Trajik ama yaratıcı yaşam vurgusu vardır |
| Sanat iradeden geçici kurtuluştur | Sanat hayatı onaylamanın büyük yoludur |
Nietzsche, Schopenhauer'ın karanlığından geçti; fakat orada kalmadı. Onun acı teşhisini aldı, ama hayatı yeniden evetlemeye yöneldi. Schopenhauer Modern Psikolojiyi Nasıl Etkiledi
Schopenhauer'ın insanı akıldan çok derin istemeler, arzular ve bilinç dışı güçlerle hareket eden bir varlık olarak görmesi, modern psikoloji açısından da önemlidir.
Freud'dan önce Schopenhauer, insan davranışlarının yüzeydeki bilinçli açıklamalardan daha derin dürtülerle bağlantılı olduğunu güçlü biçimde sezmiştir. Bu yönüyle psikanalizden önce insan ruhundaki karanlık, istek, bastırma, cinsellik, bencillik ve iç çatışma alanlarına dikkat çekmiştir.
Schopenhauer'ın psikolojiye yakın görülebilecek bazı fikirleri şunlardır:
İnsan çoğu zaman akıldan çok arzularıyla hareket eder.
Bilinç, insanın bütün ruhsal gerçeğini açıklamaz.
Cinsel dürtü insan davranışında güçlü bir rol oynar.
Mutluluk arayışı çoğu zaman tatminsizlik üretir.
İnsan kendi motivasyonlarını her zaman şeffaf biçimde bilmez.
Schopenhauer, modern psikolojiden önce insanın akıl maskesinin altında çalışan arzu ve dürtü karanlığını sezmiş bir filozoftur. Schopenhauer'ın En Önemli Eserleri Nelerdir
Schopenhauer'ın eserleri felsefe tarihinin en etkili metinleri arasında yer alır. Özellikle ana eseri, onun bütün düşünce sistemini anlamak için temel kaynaktır.
| Eser | Önemi |
|---|---|
| İsteme Ve Tasarım Olarak Dünya | Schopenhauer felsefesinin ana eseri |
| Yeter Sebep İlkesinin Dörtlü Kökü Üzerine | Bilgi ve nedensellik anlayışının temeli |
| Ahlakın Temeli Üzerine | Merhamet merkezli ahlak anlayışı |
| İstencin Özgürlüğü Üzerine | Özgürlük ve irade sorununu ele alır |
| Parerga Ve Paralipomena | Daha geniş okuyucu kitlesine ulaşan denemeler |
Özellikle Parerga Ve Paralipomena, Schopenhauer'ın hayatının son döneminde tanınmasını sağlayan eserlerden biridir.
Schopenhauer'ın metinleri, felsefeyi kuru bir sistem olmaktan çıkarır; insanın acısı, arzusu, yalnızlığı ve huzursuzluğu üzerine karanlık ama etkileyici bir düşünce alanı açar. Schopenhauer Bugün Neden Hâlâ Okunur
Schopenhauer bugün hâlâ okunur; çünkü modern insanın sorunları onun anlattığı arzu, tatminsizlik, sıkıntı, yalnızlık ve anlam yorgunluğuyla hâlâ yakından ilişkilidir.
Bugünün insanı sürekli ister. Daha fazla para, daha fazla beğeni, daha fazla görünürlük, daha fazla haz, daha fazla tüketim, daha fazla başarı ister. Fakat bütün bunlar çoğu zaman iç huzuru kalıcı biçimde getirmez.
Schopenhauer'ın güncelliği burada ortaya çıkar:
Arzu bitmez.
Tüketim doyurmaz.
Başarı huzuru garanti etmez.
Zevk kısa sürer.
Sıkıntı geri döner.
İnsan kendi istemelerinin esiri olabilir.
Bu yüzden Schopenhauer, modern tüketim çağında daha da anlamlı hale gelir. Çünkü o, insanın bitmeyen isteme döngüsünü çok erken teşhis etmiştir.
Schopenhauer okumak, modern insanın içindeki “daha fazlası” açlığının neden huzur getirmediğini anlamaya çalışmaktır. Son Söz: Schopenhauer, Arzunun Karanlık Kuyusuna Bakan Büyük Filozoftur
Arthur Schopenhauer, felsefe tarihinde insanın acısını, arzusunu, tatminsizliğini ve varoluşsal huzursuzluğunu en keskin biçimde gören düşünürlerden biridir. O, insanı parlak ilerleme masallarının içinde değil; bitmeyen istemenin, kısa süren doyumların, can sıkıntısının, yalnızlığın, ölüm korkusunun ve merhamet ihtiyacının içinde anlamaya çalışmıştır.
Onun felsefesi kolay bir felsefe değildir. Çünkü Schopenhauer insanı rahatlatmak yerine sarsar. Ona göre insanın temel problemi dış dünyanın eksikliği değil; içindeki istemenin doyumsuzluğudur.
Schopenhauer bize şunu düşündürür:
Belki de huzur, daha çok istemekte değil; istemenin bizi nasıl yönettiğini fark etmektedir.
Belki de insanın en büyük esareti, dış zincirler değil; içindeki bitmeyen arzulardır.
Belki de merhamet, bu acı dolu dünyada insanı insana yaklaştıran en gerçek ahlaki kapıdır.
Belki de sanat, kısa süreliğine de olsa iradenin gürültüsünden uzaklaşıp varlığa saf bir gözle bakma imkânıdır.
Schopenhauer karanlık bir filozoftur; fakat bu karanlık anlamsız değildir. O karanlık, insanın yüzleşmekten kaçtığı hakikatleri görünür kılar.
