Ali Şeriati'ye Göre Tevhid Nedir 
Allah'ın Birliği, İnsan Özgürlüğü, Toplumsal Adalet Ve Sahte Putlardan Kurtuluş Nasıl Açıklanır
Ali Şeriati'ye göre tevhid, İslam'ın yalnızca inanç cümlesi değil; insanın varoluşunu, özgürlüğünü, toplumsal duruşunu, ahlaki sorumluluğunu, adalet anlayışını ve dünya görüşünü belirleyen en temel ilkedir. Tevhid, klasik anlamıyla Allah'ın birliği demektir; fakat Şeriati bu kavramı yalnızca kelami bir açıklama olarak bırakmaz. Ona göre tevhid, insanın bütün hayatını dönüştüren büyük bir bilinçtir.
Şeriati'nin düşüncesinde tevhid, insanı sahte ilahlardan, iktidar putlarından, sınıf üstünlüğünden, ırkçılıktan, paranın mutlaklaştırılmasından, nefsin egemenliğinden, gelenek putlarından, toplumsal baskılardan ve insanı insana kul eden bütün yapılardan kurtaran devrimci bir ilkedir.
Çünkü insan Allah'a gerçekten kul olduğunda, başka hiçbir varlığı mutlak otorite olarak kabul etmez. Para onun ilahı olmaz. Makam onun kıblesi olmaz. Irk onun üstünlük sebebi olmaz. Güç onun ahlak ölçüsü olmaz. Gelenek onun aklını kilitlemez. Toplum onun vicdanını teslim almaz. Nefsi onun iç dünyasında tanrılaşmaz.
Bu yüzden Ali Şeriati için tevhid, sadece “Allah birdir” demek değil; aynı zamanda “Allah'tan başka hiçbir şey mutlak değildir” diyebilmektir.
Ali Şeriati'ye Göre Tevhid Ne Demektir
Ali Şeriati'ye göre tevhid, Allah'ın birliğine inanmanın ötesinde, hayatın bütün alanlarında bir merkez bilinci kurmaktır. İnsan, evreni, toplumu, tarihi ve kendisini dağınık güçlerin kontrolünde değil; tek ve mutlak hakikat olan Allah'ın anlam dünyası içinde kavrar.
Bu anlayışta tevhid, yalnızca inanç düzeyinde kalmaz. İnsanın dünyaya bakışını değiştirir. İnsan artık hayatı parçalanmış, tesadüfi, anlamsız ve güç sahiplerinin keyfine bırakılmış bir alan olarak görmez. Her şeyin arkasında bir hakikat, bir sorumluluk, bir adalet ölçüsü ve bir ilahî merkez olduğunu fark eder.
Şeriati için tevhid şu alanlarda etkili olur:
İnançta birlik,
hayatta anlam bütünlüğü,
insanda özgürlük,
toplumda adalet,
tarihte sorumluluk,
ahlakta tutarlılık,
dünyada sahte putlara karşı bilinç.
Bu nedenle tevhid, sadece dilde söylenen bir kelime değil; insanın bütün hayatını yeniden düzenleyen bir varoluş ilkesidir.
Tevhid Sadece Allah'ın Birliğine İnanmak Mıdır
Tevhid elbette öncelikle Allah'ın birliğine iman etmektir. Fakat Ali Şeriati'ye göre bu iman, insanın hayatında sonuç doğurmuyorsa eksik anlaşılmış olur.
Bir insan Allah birdir diyebilir; fakat hayatında parayı mutlaklaştırıyorsa, makam için hakikati terk ediyorsa, toplumun baskısını Allah'ın emrinden üstün görüyorsa, zalime boyun eğmeyi kader sanıyorsa ve nefsini hayatının merkezi yapıyorsa tevhid bilinci tam olarak içselleşmemiş olabilir.
Şeriati'nin tevhid anlayışı şunu sorar:
Allah'ın birliğine inanıyorsun; peki hayatında kaç merkez var
Allah'a kul olduğunu söylüyorsun; peki kimlerden korkuyorsun
Tevhidi kabul ediyorsun; peki hangi putlara hâlâ bağlısın
İman ediyorsun; peki adalet karşısında nerede duruyorsun
Bu yüzden Şeriati için tevhid, teorik bir kabulden çok daha fazlasıdır. Tevhid, insanın içindeki ve dışındaki bütün sahte merkezleri yıkma cesaretidir.
Tevhid İnsan Özgürlüğüyle Nasıl İlişkilidir
Ali Şeriati'ye göre tevhid, insan özgürlüğünün en büyük temelidir. Çünkü insan Allah'tan başka hiçbir varlığı mutlak kabul etmediğinde, insanlara, sınıflara, iktidarlara, paraya, korkuya ve nefsine kulluktan kurtulmaya başlar.
Tevhid insana şunu öğretir:
Yalnız Allah mutlak güç sahibidir.
Hiçbir insan mutlak otorite değildir.
Hiçbir iktidar kutsal değildir.
Hiçbir gelenek sorgulanamaz değildir.
Hiçbir sınıf doğuştan üstün değildir.
Hiçbir korku hakikatin önüne geçmemelidir.
Bu bakımdan tevhid, insanı sadece metafizik anlamda değil, toplumsal ve psikolojik anlamda da özgürleştirir. İnsan Allah'a kul oldukça, insanlara kul olmaktan kurtulur.
Şeriati'nin özgürlük anlayışında tevhid, insanı başıboş bırakmaz; onu daha yüksek bir sorumluluğa bağlar. Çünkü gerçek özgürlük, insanın hiçbir değer tanımaması değil; sahte ilahlardan kurtulup hakiki merkeze yönelmesidir.
Tevhid, insanın ruhuna şunu söyler: Allah'tan başka hiçbir şey seni esir alacak kadar büyük değildir.
Tevhid Ve Toplumsal Adalet Arasında Nasıl Bir Bağ Vardır
Ali Şeriati'nin tevhid anlayışında toplumsal adalet merkezi bir yere sahiptir. Çünkü tevhid yalnızca Allah'ın birliğini değil, insanlığın da Allah karşısındaki eşitliğini ifade eder.
Eğer Allah birse ve bütün insanlar O'nun kullarıysa, hiçbir insan diğerini mutlak biçimde yönetme, ezme, sömürme veya değersizleştirme hakkına sahip değildir. Bu yüzden tevhid, sınıf üstünlüğüne, ırkçılığa, sömürüye, köleliğe ve zulme karşı güçlü bir ilkedir.
Tevhid topluma şunu söyler:
İnsanlar Allah karşısında eşittir.
Servet insanı daha değerli yapmaz.
Makam insanı kutsal kılmaz.
Irk üstünlük sebebi değildir.
Güç haklılık ölçüsü değildir.
Mazlumun hakkı Allah'ın adalet ölçüsüyle korunmalıdır.
Şeriati'ye göre tevhid, toplumda adaletsizliği normalleştiren her türlü yapıya karşı çıkar. Çünkü tevhidî bilinç, insanı insana kul eden düzenleri reddeder.
Bu yüzden tevhid, yalnızca camide söylenen bir inanç değil; toplumda adalet isteyen bir vicdan hareketidir.
Tevhid Sahte Putları Nasıl Yıkar
Ali Şeriati için put yalnızca taştan, ağaçtan veya metalden yapılmış heykel değildir. Modern insanın da putları vardır. Hatta bazı modern putlar görünmez olduğu için daha tehlikelidir.
Şeriati'nin tevhid anlayışında put, insanın Allah'ın yerine koyduğu her mutlak değerdir.
Modern putlar şunlar olabilir:
Para,
makam,
şöhret,
ırk,
ideoloji,
gelenek,
iktidar,
nefs,
tüketim,
güzellik,
başarı,
sınıf üstünlüğü,
korku,
toplumsal onay.
Tevhid bu putların hepsine karşı çıkar. Çünkü insan bir şeyi mutlaklaştırdığında, ona boyun eğmeye başlar. Parayı mutlaklaştıran para için yaşar. Makamı mutlaklaştıran hakikati makam uğruna feda eder. Toplumu mutlaklaştıran vicdanını kalabalığa teslim eder. Nefsini mutlaklaştıran kendi arzularının kölesi olur.
Tevhid, insanın iç dünyasında ve toplumda put kırma bilincidir.
Şeriati'ye Göre Şirk Sadece İnanç Meselesi Midir
Ali Şeriati'ye göre şirk, yalnızca Allah'a ortak koşmanın teorik bir inanç biçimi değildir. Şirk aynı zamanda hayatın merkezinin parçalanması, insanın birden fazla sahte otoriteye teslim olması ve Allah'ın dışında güçleri mutlaklaştırmasıdır.
Bir insan dilde tevhidi kabul edip hayatta şirk düzeni içinde yaşayabilir. Yani Allah'ın birliğini söylerken, pratikte paraya, iktidara, sınıfa, geleneğe, nefsine veya korkularına kulluk edebilir.
Şeriati'nin bakışında şirk şu şekillerde görülebilir:
Gücü kutsallaştırmak,
zengini doğuştan üstün görmek,
ırkı değer ölçüsü yapmak,
iktidarı sorgulanamaz kabul etmek,
gelenek adına hakikati susturmak,
nefsin arzularını hayatın merkezi yapmak,
toplumu Allah'ın ölçüsünden daha belirleyici görmek.
Bu yüzden Şeriati için tevhid, sadece teolojik bir hakikat değil; aynı zamanda toplumsal ve ahlaki bir arınmadır. Şirk ise yalnızca inançta değil, hayat biçiminde de ortaya çıkabilir.
Tevhid Ve İnsanın Dört Zindanı Arasında Nasıl Bir Bağ Vardır
Ali Şeriati'nin insanın dört zindanı anlayışı ile tevhid düşüncesi arasında çok güçlü bir ilişki vardır. Tabiat, tarih, toplum ve benlik insanı kuşatan dört büyük zindandır. Tevhid ise bu zindanların hiçbirini mutlaklaştırmamayı öğretir.
Tevhid insana şunu söyler:
Tabiat seni belirler ama ilahın değildir.
Tarih seni etkiler ama kaderin değildir.
Toplum seni şekillendirir ama mutlak otoriten değildir.
Benliğin senin iç dünyandır ama tapılacak merkez değildir.
Bu bakımdan tevhid, insanı dört zindanın esaretinden kurtaran bilinçtir. İnsan bedeninin, geçmişinin, toplumunun ve egosunun farkına varır; fakat onların kölesi olmaz.
Şeriati'ye göre insan ancak Allah'ı merkez aldığında, bu dört zindanın üzerinde bir anlam ve özgürlük alanı bulabilir.
Tevhid, insanın “ben tabiatın, tarihin, toplumun ve nefsimin ürünü olabilirim; ama onlara mahkum değilim” diyebilmesini sağlar.
Tevhid Ve Aydın Sorumluluğu Nasıl Birleşir
Ali Şeriati'ye göre gerçek aydın, tevhid bilincini yalnızca teorik olarak anlatan kişi değildir. Aydın, tevhidin insanı ve toplumu nasıl özgürleştirdiğini göstermekle sorumludur.
Tevhidî aydın şu görevleri taşır:
Sahte putları görünür kılmak,
iktidarın kutsallaştırılmasına karşı çıkmak,
halkı taklitten bilince çağırmak,
dini adalet ve özgürlük ekseninde yorumlamak,
toplumsal eşitsizlikleri sorgulamak,
insanı Allah'tan başka güçlere kul olmaktan uyarmak.
Şeriati'nin aydını için tevhid, yalnızca kelime-i tevhid metni değildir. O, toplumu uyandıran bir dünya görüşüdür. Aydın, halkın imanını küçümsemeden, o imanın içindeki özgürleştirici ve adalet kurucu ruhu ortaya çıkarmalıdır.
Çünkü tevhid doğru anlaşılırsa toplumun uykusunu bozar. İnsana şu soruyu sordurur:
Ben gerçekten Allah'a mı kulum, yoksa başka güçlerin önünde mi eğiliyorum
Tevhid Ve “Dine Karşı Din” İlişkisi Nedir
Ali Şeriati'nin “dine karşı din” anlayışında tevhid belirleyici ölçüdür. Çünkü hakikatin dini tevhidîdir; insanı Allah'tan başka bütün sahte otoritelerden kurtarır. İktidarın dini ise çoğu zaman dini semboller kullanmasına rağmen pratikte insanı yeniden kulluğa, korkuya ve itaate mahkum edebilir.
Tevhidî din şunu söyler:
Yalnız Allah'a kulluk et.
Zulme boyun eğme.
İnsanı insana kul eden düzenleri reddet.
Adalet Allah'ın emridir.
Hakikat güçten üstündür.
İktidarın dini ise şunu fısıldayabilir:
Sorgulama.
Güce itaat et.
Zulme sabır adı ver.
Adaletsizliği kader diye kabullen.
Dini düzenin bekçisi yap.
Şeriati'ye göre tevhid, bu iki din anlayışını ayıran büyük mihenk taşıdır. Eğer bir din yorumu insanı özgürleştirmiyor, adalet bilinci vermiyor ve sahte putları yıkmıyorsa, tevhidin ruhundan uzaklaşmış olabilir.
Tevhid, dinin uyuşturucu değil, uyandırıcı olmasını sağlar.
Tevhid Kerbela'yı Nasıl Anlamlandırır
Ali Şeriati'nin Kerbela yorumunda tevhid çok güçlü bir yere sahiptir. Çünkü Hz. Hüseyin'in kıyamı, sadece siyasi bir başkaldırı değil; tevhidî bir duruştur. Hz. Hüseyin, gücün, iktidarın, korkunun ve resmi meşruiyetin putlaştırılmasına karşı hakikatin yanında durmuştur.
Kerbela'da Yezid düzeni, iktidarı mutlaklaştıran bir anlayışı temsil eder. Hz. Hüseyin ise Allah'tan başka hiçbir gücün insan onurunu ezemeyeceğini gösterir.
Tevhid Kerbela'da şunu anlatır:
Güç ilah değildir.
İktidar mutlak değildir.
Kalabalık hakikat ölçüsü değildir.
Korku insanı teslim almamalıdır.
Allah'a kul olan insan zalime kul olmaz.
Şeriati'ye göre Kerbela, tevhidin tarihte kanla yazılmış en güçlü derslerinden biridir. Çünkü Hz. Hüseyin'in duruşu, “Allah'tan başka hiçbir güce boyun eğmem” bilincinin en yüce örneklerinden biridir.
Kerbela, tevhidin sadece söz değil, gerektiğinde bedel isteyen bir hakikat olduğunu gösterir.
Tevhid Ve Hac Arasında Nasıl Bir İlişki Vardır
Ali Şeriati'nin Hac yorumunda tevhid merkezî bir kavramdır. Hac, tevhidin bedensel, toplumsal ve sembolik olarak yaşandığı büyük bir ibadettir.
İhram, insanın sınıf ve statü putlarından soyunmasını gösterir.
Tavaf, bütün hayatın tek merkez etrafında dönmesi gerektiğini anlatır.
Sa'y, imanla emeğin birleşmesini gösterir.
Arafat, insanın kendini tanıdığı bilinç alanıdır.
Şeytan taşlama, iç ve dış putlara karşı direniştir.
Kurban, Allah'ın önüne geçen bağlılıkların feda edilmesidir.
Hac'da insanlar farklı ırklardan, dillerden ve sınıflardan gelir; fakat aynı kıyafetle, aynı merkez etrafında, aynı Rabbe yönelir. Bu, tevhidin toplumsal görüntüsüdür.
Şeriati'ye göre Hac, insanın “ben” merkezli dünyasından çıkıp Allah merkezli ve insanlık bilinçli bir hayata yönelişidir.
Hac, tevhidin yürüyen hâlidir.
Tevhid Modern Dünyanın Hangi Putlarına Karşıdır
Modern dünya eski putları yıkmış gibi görünse de yeni putlar üretmiştir. Ali Şeriati'nin tevhid anlayışı, bu modern putları da sorgular.
Bugünün putları şunlar olabilir:
Tüketim,
marka bağımlılığı,
sosyal medya onayı,
beden takıntısı,
kariyer hırsı,
para merkezli yaşam,
ideolojik fanatizm,
milliyetçi üstünlük duygusu,
teknolojiye kör teslimiyet,
popülerlik,
kişisel imaj,
ego ve narsisizm.
Bu putlar insanı açıkça “bana tap” diye çağırmaz. Fakat insan zamanını, enerjisini, değerlerini, ahlakını ve hayat merkezini bunlara göre düzenlemeye başladığında, onlar fiilen hayatın ilahları haline gelebilir.
Tevhid, modern insana şunu sorar:
Hayatının merkezinde gerçekten Allah mı var, yoksa görünmez putların mı
Şeriati'nin tevhid anlayışı bu yüzden çağdaş dünyada son derece günceldir. Çünkü putlar değişir; fakat insanın putlaştırma eğilimi devam eder.
Tevhid İnsanın İç Dünyasını Nasıl Değiştirir
Tevhid, insanın dış dünyaya bakışını değiştirdiği gibi iç dünyasını da değiştirir. İnsan Allah'ı merkez aldığında, kendi nefsini mutlak merkez olmaktan çıkarır.
Bu değişim insanın içinde şu sonuçları doğurur:
Kibir azalır,
korku dengelenir,
hırs sorgulanır,
benlik yumuşar,
sorumluluk artar,
vicdan güçlenir,
hayat anlam kazanır,
insan kendini ilah gibi görmekten vazgeçer.
Şeriati'ye göre insanın en büyük putlarından biri kendi benliğidir. İnsan bazen Allah'a inanır ama kendi egosunu hayatın gerçek merkezi yapar. Kendi arzularını, fikirlerini, öfkesini, çıkarını ve gururunu mutlaklaştırır.
Tevhid, insanın içindeki bu gizli putu da hedef alır. İnsana şunu öğretir:
Sen merkez değilsin; sen sorumlu bir kulsun.
Bu bilinç insanı küçültmez; tam tersine, onu sahte büyüklüklerden kurtarıp hakiki insanlık onuruna taşır.
Tevhid Ve Ahlak Arasında Nasıl Bir Bağ Vardır
Ali Şeriati için tevhid, ahlaktan ayrı düşünülemez. Çünkü Allah'ın birliğine inanan insan, hayatında da bir tutarlılık, doğruluk ve sorumluluk taşımalıdır.
Tevhidî ahlak şunları gerektirir:
Adil olmak,
kul hakkından sakınmak,
mazluma duyarlı olmak,
kibirden uzak durmak,
parayı ve makamı putlaştırmamak,
hakikati menfaat için eğip bükmemek,
insanı araç değil değer olarak görmek,
ibadeti ahlaktan koparmamak.
Eğer bir insan tevhidi dilde kabul ediyor ama hayatında adaletsizliği normalleştiriyorsa, Şeriati'ye göre orada ciddi bir çelişki vardır. Çünkü tevhid, insanın hem Rabbine hem de insanlara karşı sorumluluğunu derinleştirir.
Tevhidî ahlakın özü şudur: Allah'ın birliğine inanan insan, hayatını parçalanmış bir ahlakla yaşayamaz.
İman, davranışta görünmelidir. Yoksa kelimeler ruhunu kaybeder.
Tevhid Ve Eşitlik Nasıl Birbirini Tamamlar
Tevhid, bütün insanların Allah karşısında eşit olduğu bilincini verir. Bu, Ali Şeriati'nin toplumsal düşüncesinde çok önemlidir. Çünkü tarih boyunca insanlar ırk, sınıf, servet, soy, makam ve güç üzerinden birbirlerine üstünlük kurmaya çalışmıştır.
Tevhid bu sahte üstünlükleri yıkar.
Tevhidî eşitlik şunu söyler:
Hiçbir ırk Allah katında doğuştan üstün değildir.
Hiçbir zengin, zenginliği nedeniyle daha değerli değildir.
Hiçbir yönetici, makamı nedeniyle kutsal değildir.
Hiçbir sınıf, diğer insanları ezme hakkına sahip değildir.
Hiçbir insan, başka bir insanı mutlak itaat nesnesi yapamaz.
Bu nedenle tevhid, sınıfsal kibri, ırkçılığı, sömürüyü ve toplumsal hiyerarşinin kutsallaştırılmasını reddeder.
Şeriati için tevhid, insanlığın aynı kaynaktan geldiğini ve aynı Rabbin kulları olduğunu hatırlatan büyük bir eşitlik çağrısıdır.
Tevhid Yanlış Anlaşılırsa Ne Olur
Ali Şeriati'ye göre tevhid yanlış anlaşılırsa yalnızca ezberlenen bir inanç cümlesine dönüşür. İnsan Allah'ın birliğini kabul eder; fakat hayatında bu kabulün dönüştürücü etkisi görülmez.
Yanlış tevhid anlayışı şu sonuçlara yol açabilir:
İnancı hayattan koparmak,
tevhidi sadece teorik bilgi saymak,
adaleti imandan ayrı görmek,
ibadeti toplumsal sorumluluktan koparmak,
şirki sadece eski putperestlik sanmak,
modern putları fark etmemek,
Allah'a iman ederken insanlara kulluğu sürdürmek.
Şeriati'nin itirazı tam da buradadır. Ona göre tevhid, insanı değiştirmiyorsa, topluma adalet bilinci vermiyorsa, sahte putları yıkmıyorsa ve insanı özgürleştirmiyorsa eksik anlaşılmıştır.
Tevhid sadece dilde kalırsa, hayatın putları yaşamaya devam eder.
Gerçek tevhid, insanın hem iç dünyasında hem toplumunda devrim yapmalıdır.
Tevhid Bugünün Müslümanına Ne Söyler
Ali Şeriati'nin tevhid anlayışı bugünün Müslümanına çok güçlü sorular sorar. Çünkü modern dünyada Müslümanlar bazen tevhidi kabul ettikleri halde hayatlarını başka merkezler etrafında kurabilirler.
Tevhid bugünün insanına şunu sorar:
Hayatının merkezi gerçekten Allah mı
Yoksa para mı
Yoksa sosyal itibar mı
Yoksa makam mı
Yoksa korku mu
Yoksa ait olduğun grup mu
Yoksa kendi nefsin mi
Tevhid, Müslümana yalnızca inanç doğruluğu değil, hayat doğruluğu da ister. Çünkü Allah'a iman, insanın değerler düzenini değiştirmelidir.
Bugünün dünyasında tevhid, tüketim kültürüne, güç tapınmasına, kimlik kibrine, sosyal medya onayına, sınıf üstünlüğüne, ırkçılığa ve çıkar ahlakına karşı büyük bir uyanış çağrısıdır.
Tevhid, Müslümanın sadece neye inandığını değil; neye boyun eğmediğini de gösterir.
Ali Şeriati'nin Tevhid Yorumu Neden Tartışmalıdır
Ali Şeriati'nin tevhid yorumu etkili olduğu kadar tartışmalıdır. Çünkü o, tevhidi sadece kelami bir mesele olarak değil, sosyolojik, politik, ahlaki ve devrimci bir ilke olarak yorumlar.
Bu yorumu savunanlar, Şeriati'nin tevhidin unutulmuş toplumsal ve özgürleştirici boyutunu güçlü biçimde hatırlattığını düşünür.
Eleştirenler ise bazen onun dini kavramları fazla sosyolojik ve politik okuduğunu, geleneksel kelam ve fıkıh disiplinlerinin sınırlarını zorladığını, coşkulu üslubunun teorik kesinliği gölgeleyebileceğini söyler.
Fakat hangi açıdan bakılırsa bakılsın, Şeriati'nin tevhid yorumu insanı rahat bırakmaz. Çünkü tevhidi yalnızca ezberlenmiş bir bilgi olmaktan çıkarıp hayatın merkezine yerleştirir.
Onun sorusu çok nettir:
Tevhid senin hayatında neyi değiştirdi
Bu soru, Şeriati'nin düşüncesini bugün bile canlı tutan en güçlü sorulardan biridir.
Son Söz: Tevhid, Allah'tan Başka Her Şeyi Yerli Yerine Koyma Bilincidir
Ali Şeriati'ye göre tevhid, İslam'ın kalbidir. Fakat bu kalp yalnızca inanç cümlesinde atmaz; insanın özgürlüğünde, toplumun adaletinde, ibadetin ruhunda, aydının sorumluluğunda, Kerbela'nın direnişinde, Hac'ın birliğinde ve insanın kendi benliğine karşı verdiği mücadelede de atar.
Tevhid, Allah'ın birliğini kabul ederken Allah dışındaki hiçbir şeyi mutlaklaştırmamaktır. Bu nedenle tevhid, insanı paraya, makama, güce, ırka, sınıfa, geleneğe, korkuya, topluma ve nefsine kulluktan kurtaran büyük bir bilinçtir.
Şeriati'nin tevhid anlayışı bize şunu öğretir: İnsan hayatının merkezine Allah'ı koymadığında, boş kalan merkeze mutlaka başka bir şey yerleşir. Bazen para, bazen güç, bazen ideoloji, bazen toplum, bazen de insanın kendi benliği. İşte tevhid, bu sahte merkezlerin hepsine karşı insanın kalbini ve hayatını yeniden Allah'a yöneltmesidir.
Gerçek tevhid insanı küçültmez; onu sahte kulluklardan kurtarır. Gerçek tevhid toplumu dağıtmaz; adalet ve eşitlik bilinciyle yeniden kurar. Gerçek tevhid dini pasif bir kabule indirgemez; insanı hakikat, özgürlük ve sorumluluk yoluna çağırır.
Çünkü tevhid, yalnızca “Allah birdir” demek değildir. Tevhid, aynı zamanda “Allah'tan başka hiçbir şey beni esir alamaz” diyebilmektir.
