Âl-i İmrân Suresi 157. Ayette “Eğer Allah Yolunda Öldürülür veya Ölürseniz, Allah’tan Bir Bağışlanma ve Rahmet Onların Topladıkları Bütün Dünya Menfaatlerinden Daha Hayırlıdır” İfadesi Ne Anlama Gelir 
Âl-i İmrân Suresinin 157. ayetinde şöyle buyrulur:
“Eğer Allah yolunda öldürülür veya ölürseniz, Allah’tan bir bağışlanma ve rahmet, onların topladıkları şeylerden elbette daha hayırlıdır.”
Bir önceki 156. ayette:
“Yanımızda olsalardı ölmezlerdi veya öldürülmezlerdi.”
şeklindeki düşünce eleştirilmişti.
- ayet ise meseleyi çok daha ileri taşır.
Soru artık yalnız:
“Ölümden kaçabilir miyiz?”
değildir.
Asıl soru şudur:
“Ölüm geldiğinde insanın geride bıraktığı bütün dünya birikimi ile Allah’ın mağfiret ve rahmeti karşılaştırılırsa hangisi gerçekten daha değerlidir?”
Kur’an burada ölümü romantikleştirmez.
Hayatı değersizleştirmez.
İnsana:
ölümü aramasını da söylemez.
Fakat ölümün kaçınılmazlığı karşısında:
değerler hiyerarşisini yeniden kurar.
Dünya malı toplanır.
Sonra bırakılır.
Allah’ın mağfireti ve rahmeti ise:
ahiret açısından:
kalıcı karşılık
olarak sunulur.
“Eğer Allah Yolunda Öldürülür veya Ölürseniz” Ne Anlama Gelir
Ayette:
“ve lein kutiltum fî sebîlillâhi ev muttum”
denir.
Yani:
“Eğer Allah yolunda öldürülür veya ölürseniz…”
Burada iki ihtimal vardır:
öldürülmek
ve:
ölmek.
İnsan savaşta öldürülebilir.
Ya da başka bir sebeple:
ölüm gerçekleşebilir.
Ayetin temel vurgusu:
ölümün biçiminden çok:
insanın hangi istikamet içinde yaşadığıdır.
“Allah Yolunda” İfadesi Her Savaş İçin Kullanılabilir mi
Hayır.
Bir savaşın Müslümanlar tarafından yapılması:
onu otomatik olarak:
“Allah yolunda”
hâline getirmez.
“Fî sebîlillâh”:
Allah’ın rızası,
adalet,
meşru sorumluluk
ile ilişkili bir kavramdır.
Saldırganlık,
zulüm,
çıkar,
intikam
uğruna yapılan her çatışma:
Allah yolunda savaş olarak
nitelenemez.
Kimlik:
tek başına:
niyeti ve ahlaki meşruiyeti garanti etmez.
Bu Ayet Ölümü Arzulamayı mı Öğretiyor
Hayır.
Ayet:
“Ölümü isteyin.”
demiyor.
“Eğer öldürülür veya ölürseniz…”
diyor.
Yani ölüm:
aranan hedef değil;
karşılaşılabilecek:
bir sonuçtur.
İslam’ın genel yaklaşımında:
hayatı korumak,
tedbir almak,
gereksiz tehlikeden kaçınmak
esastır.
Bu yüzden ayeti:
ölüm romantizmine
dönüştürmek doğru değildir.
Neden Önce “Bağışlanma” Zikrediliyor
Ayette:
“le-mağfiretun minallâh”
denir.
Yani:
“Allah’tan bir bağışlanma…”
Bu çok önemlidir.
İnsan ölümle karşılaştığında:
yalnız ne kadar mal bıraktığı değil;
Allah karşısındaki:
ahlaki ve manevi durumu
önem kazanır.
Mağfiret:
insanın günahlarının bağışlanması,
Allah ile ilişkisinin rahmet temelinde düzelmesi
anlamına gelir.
Bu nedenle dünya servetinden önce:
mağfiret
zikredilir.
“Rahmet” Neden Mağfiretten Sonra Geliyor
Ayette:
“ve rahmetun”
denir.
Bağışlanma:
kusurun kaldırılmasıyla
ilişkilidir.
Rahmet ise:
bundan daha geniştir.
Koruma.
Lütuf.
Yakınlık.
Cennet.
İlahî iyilik.
Dolayısıyla ayet:
yalnız:
“Günahın silinsin.”
demiyor.
Daha fazlasını söylüyor:
“Allah’ın rahmetine eriş.”
Bu:
cezadan kurtulmanın ötesinde:
pozitif bir ilahî yakınlık
umududur.
Allah’ın Rahmeti Dünya Malından Nasıl Daha Hayırlı Olabilir
Çünkü dünya malı:
sınırlıdır.
Bugün vardır.
Yarın:
elden çıkabilir.
İnsan:
çok büyük servet
toplayabilir.
Ama ölüm geldiğinde:
o servetin tamamı:
geride kalır.
Allah’ın rahmeti ise:
Kur’an’ın ahiret anlayışında:
ölümden sonra da anlamını sürdüren bir karşılık
olarak görülür.
Bu nedenle iki şey:
aynı ölçekte
değildir.
Biri geçici.
Diğeri:
kalıcı.
“Onların Topladıkları Şeyler” Neyi İfade Ediyor
Ayette:
“mimmâ yecma‘ûn”
denir.
Yani:
“Onların topladıkları şeylerden…”
Bu ifade:
mal,
servet,
ganimet,
dünyevî kazançlar
gibi şeyleri kapsayabilir.
Uhud bağlamında:
ganimet arzusu
özellikle önemlidir.
- ayette bazı insanların:
dünyayı istediği
söylenmişti.
- ayet bu dünyanın bütün birikimini:
Allah’ın mağfiret ve rahmetiyle:
karşılaştırır.
Ayet Zenginliği Kötülüyor mu
Hayır.
Kur’an:
helal kazancı
yasaklamaz.
Servet sahibi olmak:
tek başına kötülük değildir.
Sorun:
servetin:
insanın değer ölçüsünü tamamen ele geçirmesidir.
Bir insan:
çok zengin olabilir
ve:
Allah’ın rahmetini dünyanın üstünde
tutabilir.
Başka biri:
az mala sahip olabilir
ama:
kalbi tamamen dünyaya bağlı
olabilir.
Demek ki asıl mesele:
ne kadar sahip olduğumuz değil, sahip olduğumuz şeye kalbimizde hangi yeri verdiğimizdir.
Dünya Malını Biriktirmek Neden İnsana Güven Hissi Verir
Çünkü para:
gerçek bir araçtır.
Yiyecek sağlar.
Barınma sağlar.
Tedavi sağlar.
Güvenlik sağlar.
Bu yüzden insanın mala güvenmesi:
tamamen anlamsız değildir.
Ama problem:
paranın:
ölümü, kaderi ve nihai kurtuluşu da kontrol edebileceğini sanmakta
başlar.
Para çok şey yapabilir.
Ama:
her şeyi yapamaz.
Âl-i İmrân 157 tam bu sınırı hatırlatır.
Ölüm Bütün Dünyevî Birikimleri Nasıl Yeniden Anlamlandırır
İnsan yaşarken:
birikim:
çok büyük görünür.
Evler.
Arazi.
Para.
Altın.
Şirket.
Unvan.
Fakat ölüm geldiğinde:
insan bütün bunlarla arasındaki:
mülkiyet bağını
bırakır.
Bir anda:
“Benim”
dediği şeyler:
başkalarının olur.
Bu yüzden ölüm:
dünyanın değersiz olduğunu değil;
sahipliğimizin geçici olduğunu
gösterir.
Bu fark:
çok önemlidir.
“Allah’ın Mağfireti ve Rahmeti Daha Hayırlıdır” Demek Dünyayı Terk Etmek midir
Hayır.
Ayet:
çalışmayı,
üretmeyi,
kazanmayı
bırakın demiyor.
Daha çok:
öncelik sıralaması
kuruyor.
Dünya:
araçtır.
Ahiret:
nihai ufuktur.
İnsan dünyada:
çalışır.
Ama çalışırken:
ahlakını satmaz.
Kazanır.
Ama serveti:
Allah’ın yerine koymaz.
Başarılı olur.
Ama başarıyı:
sonsuz kimliği
sanmaz.
Bu Ayetin Uhud’daki Ganimet Meselesiyle Bağı Nedir
Oldukça güçlüdür.
- ayette:
“İçinizden kimi dünyayı, kimi ahireti istiyordu.”
denmişti.
Bazı okçuların mevzilerini terk etmesinde:
ganimet beklentisinin etkili olduğu
klasik kaynaklarda aktarılır.
- ayet bu noktada çok güçlü bir karşılaştırma yapar:
Topladığınız dünya malı mı daha değerli, Allah’ın mağfiret ve rahmeti mi?
Bu, Uhud’un maddi kazanç ile manevi sadakat arasındaki:
en derin derslerinden biridir.
İnsan Neden Geçici Olduğunu Bildiği Hâlde Dünyaya Bu Kadar Bağlanır
Çünkü dünya:
gözümüzün önündedir.
Para:
dokunulur.
Ev:
görülür.
Makam:
hissedilir.
İnsanların övgüsü:
hemen duyulur.
Ahiret ise:
gayba iman
alanıdır.
Bu nedenle insan:
yakın ve görünür olanı:
uzak ve görünmeyene
tercih etmeye eğilim gösterebilir.
İman burada:
insanın değer ufkunu:
görünen hayatın ötesine
genişletir.
Ölüm Korkusu ile Mal Biriktirme Arasında Bir Bağ Olabilir mi
Bazen olabilir.
İnsan:
güvence arar.
Daha çok para:
daha fazla kontrol
hissi verebilir.
Bu kontrollü ve makul ölçüde:
doğaldır.
Ama insan bazen:
sanki yeterince biriktirirse:
bütün belirsizlikleri
ortadan kaldırabileceğini
hisseder.
Oysa ölüm:
bize çok sert bir sınır
hatırlatır:
Bazı şeyler satın alınamaz.
Ömür:
bunlardan biridir.
Şehitlik Kavramı Bu Ayette Nasıl Anlaşılmalıdır
Ayet:
Allah yolunda öldürülmeyi:
mağfiret ve rahmet bağlamında
anlatır.
Bu, İslam geleneğindeki:
şehitlik düşüncesinin önemli temellerinden biridir.
Fakat şehitlik:
ölmeyi amaçlamak
değildir.
Bir insan:
haklı bir sorumluluğu yerine getirirken:
hayatını kaybedebilir.
Bu fedakârlığın:
Allah katında boşa gitmediği
ifade edilir.
Dolayısıyla şehitlik:
hayatı küçümsemek değil, hak uğruna yaşanan hayatın ölümle anlamsızlaşmadığını söylemektir.
Bu Ayet Ölümü Hafife Alıyor mu
Hayır.
Ölüm:
ciddi bir ayrılıktır.
Geride kalanlar:
acı çeker.
İnsan hayata:
bağlıdır.
Kur’an da bunu:
inkâr etmez.
Ama ölümün:
mutlak son
olmadığını söyler.
Ahiret varsa:
ölüm:
yok oluş değil;
başka bir varoluş aşamasına geçiş
olur.
Bu nedenle ölümün acısı:
gerçektir.
Ama:
nihai umutsuzluk
zorunlu değildir.
156 ve 157. Ayetler Birlikte Nasıl Bir Ölüm Anlayışı Kuruyor
- ayet:
“Yanımızda olsalardı ölmezlerdi.”
şeklindeki kesinlik iddiasını
eleştiriyordu.
- ayet ise:
daha ileri giderek:
“Ölüm gerçekleşse bile Allah’ın mağfiret ve rahmeti dünya birikiminden daha hayırlıdır.”
diyor.
Yani önce:
ölüm kontrolünün insana ait olmadığı
hatırlatılır.
Sonra:
ölümün ardından neyin gerçekten değerli olduğu
gösterilir.
Bu iki ayet birlikte:
kader + değer
dersi verir.
Bu Ayet Bize Servetimizi Nasıl Değerlendirmemiz Gerektiğini Söyler
Şu soruyla:
Servetim bana hizmet mi ediyor, yoksa ben servetime mi hizmet ediyorum?
Para:
hayatı kolaylaştırabilir.
Ama para uğruna:
ahlak,
ibadet,
aile,
adalet,
vicdan
feda edilmeye başlandığında:
araç:
amaç hâline gelir.
Âl-i İmrân 157 insana:
bir gün bütün topladıklarının:
geride kalacağını
hatırlatarak:
sahip ol ama esir olma
der.
Bir Gün Hepsini Bırakacağımızı Bildiğimiz Hâlde Neden Bütün Hayatımızı Toplamaya Harcıyor, Allah’ın Mağfiret ve Rahmetini İkinci Plana Atabiliyoruz
Âl-i İmrân 157’nin insanın önüne koyduğu en derin soru budur.
İnsan hayatı boyunca:
toplar.
Para toplar.
Mal toplar.
Başarı toplar.
Takdir toplar.
Unvan toplar.
Bazen:
hatıra bile toplar.
Ve bunların çoğu:
hayatın doğal parçalarıdır.
Sorun toplamak değildir.
Sorun:
topladığımız şeylerin bizi toplamaya başlamasıdır.
Bir noktadan sonra insan:
para için yaşar.
Para artık:
hayatı destekleyen araç
değildir.
Hayat:
parayı büyüten araca
dönüşür.
İnsan:
daha çok kazanmak için:
daha az yaşar.
Daha çok mülk için:
daha az huzur.
Daha çok statü için:
daha az özgürlük.
Daha çok insan onayı için:
daha az kendisi.
Sonra ölüm gelir.
Ve bütün hesap:
bir anda değişir.
İnsan:
bankadaki parasını
yanına alamaz.
Tapularını:
yanına alamaz.
Makamını:
yanına alamaz.
İnsanların alkışlarını:
yanına alamaz.
İşte Âl-i İmrân 157 tam bu noktada:
iki şeyi karşılaştırır:
Onların topladıkları.
Ve:
Allah’ın mağfireti ile rahmeti.
Bir tarafta:
bütün bir dünya.
Diğer tarafta:
iki kelime:
Mağfiret.
Rahmet.
Ve Kur’an:
bu iki kelimenin:
bütün dünya birikiminden
daha hayırlı olduğunu söyler.
Bu olağanüstü bir değer devrimidir.
Çünkü insanın ölçüsü:
genellikle:
ne kadar biriktirdiğidir.
Kur’an’ın ölçüsü ise:
Allah’ın karşısına nasıl çıktığıdır.
Belki çok az malın vardır.
Ama:
temiz bir vicdan,
samimi bir tövbe,
Allah’ın rahmetine yönelmiş bir kalp
taşıyorsun.
Kur’an açısından bu:
çok büyük bir zenginlik
olabilir.
Belki milyarlarca servetin vardır.
Ama:
zulümle kazanılmış,
insanların hakkı yenmiş,
Allah tamamen unutulmuş.
O zaman maddi büyüklük:
manevi küçüklüğü
örtemez.
Ayetin amacı:
fakirliği kutsamak
değildir.
Ama zenginliği de:
kurtuluş sanmamaktır.
Belki insanın en büyük yanılgılarından biri:
sahip oldukları arttıkça güvende olduğunu sanmasıdır.
Oysa ölüm:
bütün sahiplik duygusunun:
sınırını gösterir.
Belki ölüm bilinci:
insanı karamsarlaştırmak için değil;
hayatını doğru önceliklerle:
daha bilinçli yaşatmak için
gereklidir.
Çünkü gerçekten ölümlü olduğunu bilen insan:
bazı kavgaları:
küçük görmeye başlayabilir.
Bazı hırsları:
yeniden tartabilir.
Bazı kırgınlıkları:
bırakabilir.
Bazı servetleri:
paylaşabilir.
Bazı özürleri:
ertelemeyebilir.
Ve belki şu soruyu daha sık sorar:
“Bütün bunları biriktirirken Allah’ın rahmetine yaklaşan biri mi oluyorum, yoksa yalnız dünyadaki depomu mu büyütüyorum?”
İşte ayetin:
“Allah’tan bir bağışlanma ve rahmet, onların topladıklarından daha hayırlıdır.”
cümlesi:
hayatın değer cetvelini
baştan sona değiştirir.
Ve belki Âl-i İmrân 157’nin bize bıraktığı en ağır soru şudur:
Ölüm geldiğinde geride bırakacağımız şeyleri büyütmek için bütün ömrümüzü harcarken, ölümün ardından gerçekten ihtiyacımız olacak Allah’ın mağfiret ve rahmetini kazanmak için aynı ciddiyetle ne yapıyoruz?
