Âl-i İmrân Suresi 144. Ayette “Muhammed Ancak Bir Peygamberdir; Ondan Önce de Peygamberler Gelip Geçmiştir. O Ölür veya Öldürülürse Gerisin Geri mi Döneceksiniz?” İfadesi Ne Anlama Gelir 
Âl-i İmrân Suresinin 144. ayetinde şöyle buyrulur:
“Muhammed ancak bir peygamberdir. Ondan önce de peygamberler gelip geçmiştir. Şimdi o ölür veya öldürülürse gerisin geri mi döneceksiniz? Kim gerisin geri dönerse Allah’a hiçbir zarar veremez. Allah şükredenleri mükâfatlandıracaktır.”
Bu ayet, Uhud Savaşı’nın en sarsıcı anlarından biriyle ilişkilidir.
Savaş sırasında Hz. Muhammed’in öldürüldüğüne dair bir haber yayılmış, bu haber bazı Müslümanlarda ciddi bir şaşkınlık ve moral çöküşü oluşturmuştur.
Kur’an tam burada son derece temel bir tevhid ilkesi hatırlatır:
Muhammed bir peygamberdir.
Çok büyük bir peygamberdir.
Allah’ın elçisidir.
Sevilir.
İzlenir.
İtaat edilir.
Ama:
ilah değildir.
Ölümsüz değildir.
İslam’ın varlığı onun biyolojik olarak hayatta kalmasına bağlı değildir.
Çünkü Müslüman:
Muhammed’e tapmaz.
Allah’a kulluk eder.
Bu ayet aynı zamanda Hz. Muhammed’in vefatından sonra İslam toplumunun yaşadığı en büyük krizlerden birinde de merkezi bir rol oynamıştır.
“Muhammed Ancak Bir Peygamberdir” Ne Anlama Gelir
Ayette:
“ve mâ Muhammedun illâ resûl”
denir.
Yani:
“Muhammed ancak bir resûldür.”
Buradaki “ancak” ifadesi Peygamberin değerini küçültmek için değildir.
Ama onun:
insanüstü bir ilah,
ölümsüz bir varlık,
Allah’ın ortağı
olmadığını açık biçimde sınırlar.
Hz. Muhammed:
Allah’ın elçisidir.
Ama:
Allah değildir.
Bu, İslam’ın tevhid anlayışının temelidir.
Kur’an Neden Böyle Sert Bir Hatırlatma Yapıyor
Çünkü savaş sırasında Hz. Muhammed’in öldüğü haberi bazı Müslümanları:
şoka,
kararsızlığa,
geri çekilmeye
sürüklemiş olabilir.
İnsan sevdiği lideri kaybettiğinde:
bütün anlam sisteminin çöktüğünü
düşünebilir.
Kur’an ise sorar:
“Peygamber ölürse siz de inancınızı mı bırakacaksınız?”
Bu soru:
imanın kaynağını
yeniden belirler.
“Ondan Önce de Peygamberler Gelip Geçmiştir” Ne Demektir
Ayette:
“kad halet min kablihi’r-rusul”
denir.
Yani:
“Ondan önce de peygamberler gelip geçmiştir.”
Musa.
İsa.
İbrahim.
Nuh.
Ve diğer peygamberler.
Hepsi:
insanlık tarihinin bir döneminde
yaşamışlardır.
Görevlerini yapmışlardır.
Sonra dünya hayatından:
ayrılmışlardır.
Peygamberin ölmesi:
mesajın yanlış olduğu
anlamına gelmez.
Çünkü mesajın kaynağı:
peygamberin bedeni değil, Allah’tır.
Bu Ayet Hz. Muhammed’in Ölümlü Olduğunu Açıkça Söylüyor mu
Evet.
Ayet:
“O ölür veya öldürülürse…”
diye açıkça ölüm ihtimalini dile getirir.
Kur’an başka ayetlerde de Hz. Muhammed’in:
insan
olduğunu açıkça belirtir.
Bu nedenle İslam inancında:
Hz. Muhammed’in biyolojik anlamda ölümsüz olduğu
şeklinde bir anlayış yoktur.
Onun peygamberliği:
çok yücedir.
Ama insan oluşu:
ortadan kalkmaz.
“Ölür veya Öldürülürse” İfadesi Neden İki İhtimali Birden Söylüyor
Ayette:
“efe in mâte ev kutile”
denir.
Yani:
“Ölür veya öldürülürse…”
Burada iki ihtimal zikredilir:
doğal ölüm
ve:
öldürülme.
Uhud bağlamında öldürüldüğüne dair söylenti yayılmış olduğu için:
bu ifade son derece anlamlıdır.
Ama asıl mesaj:
nasıl öldüğünden daha büyüktür.
Peygamberin ölümü, imanınızın ölümü olmamalıdır.
“Gerisin Geri mi Döneceksiniz?” Ne Anlama Gelir
Ayette:
“inkalebtum alâ a‘kâbikum”
denir.
Kelime anlamıyla:
“Topuklarınızın üzerinde geriye mi döneceksiniz?”
Bu çok güçlü bir görüntüdür.
İnsan doğru yolda yürürken:
bir anda dönüp:
geldiği yere
geri gidiyor.
Burada:
imanı terk etmek,
eski inanç veya hayat tarzına dönmek,
mücadeleden vazgeçmek
gibi anlamlar düşünülebilir.
Yani:
Peygamberin başına gelen olay, sizi hakikatten geri çevirmesin.
Hz. Muhammed’e Bağlılık ile Allah’a Bağlılık Arasında Nasıl Bir Fark Vardır
Müslüman Hz. Muhammed’i:
Allah’ın elçisi olduğu için
sever ve takip eder.
Bu bağlılık:
Allah’a kulluğun içindedir.
Eğer insan Peygamberi:
Allah’tan bağımsız kurtarıcı,
ilahî gücün mutlak sahibi
hâline getirirse:
tevhid çizgisi bozulur.
Doğru ilişki şudur:
Allah’a kulluk edilir.
Peygambere itaat edilir.
İkisi aynı şey değildir.
Peygamber Sevgisini Abartmak Mümkün müdür
Sevginin kendisi sorun değildir.
Hz. Muhammed’i:
çok sevmek,
saygı göstermek,
örnek almak
İslam’ın önemli bir parçasıdır.
Ama sevgi:
ilahlaştırmaya
dönüşmemelidir.
Ayet tam da bu sınırı korur.
Peygamber:
en değerli rehber olabilir.
Ama:
Allah’ın yerine geçmez.
Hakikatin kaynağı:
onun şahsı değil;
Allah’ın vahyidir.
Bu Ayet Lider Kültüne Karşı Bir Uyarı mıdır
Genel ilkesi açısından çok güçlü bir uyarıdır.
Bir toplum bütün sistemini:
tek kişinin varlığına
bağlarsa;
o kişi gidince:
sistem çökebilir.
Kur’an ise Peygamber düzeyinde bile:
kişiyi hakikatin yerine koymaz.
Bu, siyasi,
dinî,
toplumsal
liderlik için çok önemli bir derstir:
İlke kişiden büyüktür.
İyi lider gider.
Ama doğru ilke:
devam etmelidir.
Bir Din Peygamberi Olmadan Devam Edebilir mi
Hz. Muhammed’in vefatından sonra İslam toplumu tam olarak bu sınavla karşılaşmıştır.
Peygamber artık fiziksel olarak:
aralarında değildir.
Fakat:
Kur’an,
sünnet,
toplum,
ibadet,
ahlaki sorumluluk
devam eder.
İslam’ın devamı:
Peygamberin biyolojik varlığından değil;
Allah’ın mesajının korunması ve yaşanmasından
kaynaklanır.
Hz. Muhammed’in Vefatında Bu Ayetin Önemi Ne Olmuştur
İslam tarihindeki meşhur rivayetlere göre Hz. Muhammed vefat ettiğinde:
bazı sahabiler büyük bir şok yaşamıştı.
Hz. Ebû Bekir’in insanlara hitap ederek:
Hz. Muhammed’e kulluk eden varsa onun vefat ettiğini;
Allah’a kulluk edenin ise Allah’ın diri ve ölümsüz olduğunu
hatırlattığı aktarılır.
Ardından bu ayeti okuduğu rivayet edilir.
Bu olay ayetin anlamını son derece güçlü biçimde göstermiştir:
Peygamber ölür; Allah ölmez.
Bu Ayet İslam’da Tevhidin Ne Kadar Merkezi Olduğunu Nasıl Gösterir
Çünkü Kur’an sevginin en güçlü olabileceği kişiyi bile:
Allah’ın yerine koymaz.
Hz. Muhammed:
Allah’ın Habibi olarak anılabilir,
çok sevilebilir,
örnek alınabilir.
Ama:
kulluk yalnız Allah’a aittir.
Ayet sanki şöyle der:
“Resûlü kaybetmeniz mümkündür; Rabbinizi kaybetmezsiniz.”
Bu, tevhidin en güçlü ifadelerinden biridir.
“Kim Geri Dönerse Allah’a Hiçbir Zarar Veremez” Ne Demektir
Ayette:
“ve men yenkalib alâ akıbeyhi fe-len yedurrallâhe şey’â”
denir.
Yani:
“Kim geriye dönerse Allah’a hiçbir zarar veremez.”
İnsan iman ettiğinde:
Allah güçlenmez.
İnkâr ettiğinde:
Allah zayıflamaz.
Allah:
insanın ibadetine
muhtaç değildir.
İman:
Allah’ın yararı için değil;
insanın kendi kurtuluşu içindir.
Dolayısıyla dinden dönen kişi:
Allah’a değil;
öncelikle:
kendisine zarar verir.
Allah İnsanların İmanına Muhtaç Değilse Neden İman Etmemizi İstiyor
Çünkü ilahî emirler:
Allah’ın ihtiyacını
karşılamak için değildir.
İnsan:
Allah’a kullukla:
kendi yerini,
amacını,
ahlaki yönünü
bulur.
Allah’a isyan:
Allah’ın egemenliğini azaltmaz.
Ama insanın:
kendi varoluşunu
zarara uğratabilir.
Bu nedenle iman:
Allah’a verilen bir iyilik değil;
insana verilen bir yol
olarak anlaşılmalıdır.
“Allah Şükredenleri Mükâfatlandıracaktır” Ne Anlama Gelir
Ayet:
“ve se-yeczillâhu’ş-şâkirîn”
diye biter.
Yani:
“Allah şükredenleri mükâfatlandıracaktır.”
Burada “şükredenler” neden zikrediliyor?
Çünkü gerçek şükür:
Allah’ın verdiği nimeti:
doğru tanımaktır.
Peygamber:
büyük nimettir.
Ama nimetin kaynağı:
Allah’tır.
Peygamber gidince:
nimetin Rabbini terk etmek:
şükür olmaz.
Şükreden insan:
nimet değişse bile Allah’a bağlılığını korur.
Şükür ile Sadakat Arasında Nasıl Bir İlişki Vardır
Şükür yalnız:
“Elhamdülillah.”
demek değildir.
Nimetin kaynağını:
unutmamak
demektir.
Peygamber:
Allah’ın nimeti.
Zafer:
Allah’ın nimeti.
Hayat:
Allah’ın nimeti.
Bunlardan biri kaybolduğunda:
Allah’a isyan edip her şeyi terk ediyorsak;
nimeti:
kaynağından daha büyük
hâle getirmiş olabiliriz.
Olgun şükür:
nimete değil, nimet verene bağlanmayı
öğretir.
143 ve 144. Ayetler Birlikte Nasıl Bir Mesaj Veriyor
- ayet:
“Ölümü görmek istiyordunuz; işte gördünüz.”
dedi.
- ayet:
“Peygamber ölürse siz geri mi döneceksiniz?”
diye soruyor.
Yani ölüm artık iki yönden karşımıza çıkıyor:
Kendi ölümümüz.
Ve:
sevdiğimiz liderin ölümü.
Her ikisi de iman için:
çok ciddi sınavdır.
Kur’an bu iki ayette:
ölüm karşısında inancın dayanıklılığını
sorgular.
Bir İnsanın Ölümü Neden Bütün İnanç Sistemimizi Sarsabilir
Çünkü bazen inancımızı:
farkında olmadan kişilere
bağlarız.
Bir öğretmen.
Bir şeyh.
Bir lider.
Bir anne.
Bir baba.
Bir eş.
Bu insan bizim için:
çok büyük anlam taşıyabilir.
Ama o insan kaybolduğunda:
hayatın tamamı anlamsızlaşıyorsa;
belki anlamın merkezini:
ölümlü bir varlığa fazla yüklemişizdir.
Âl-i İmrân 144 bu bağı:
yeniden Allah’a
kurar.
Sevdiğimiz İnsanlar, Liderler ve Rehberler Bir Gün Hayatımızdan Çıkacaksa, İnancımızı ve Kimliğimizi Neye Bağlıyoruz
Âl-i İmrân 144’ün insanın önüne koyduğu en derin soru budur.
İnsan:
kişilere bağlanır.
Bu çok doğaldır.
Bir çocuk:
annesine.
Bir öğrenci:
öğretmenine.
Bir toplum:
liderine.
Bir mümin:
Peygamberine.
Sevgi:
insan hayatının en değerli parçalarından biridir.
Ama bütün bu insanların ortak bir özelliği vardır:
Ölümlüdürler.
Uhud günü:
Hz. Muhammed’in öldürüldüğü söylentisi
yayıldığında;
bazı insanlar için bu haber:
yalnız bir kişinin kaybı
gibi hissedilmemiş olabilir.
Sanki:
bütün davanın sonu
gibi görünmüş olabilir.
İşte Kur’an:
tam o anda:
“Muhammed ancak bir peygamberdir.”
der.
Bu, Peygamberi küçültmek değildir.
Tam tersine:
onu doğru yere
yerleştirmektir.
Muhammed:
yolun sahibi değil;
yolu gösteren elçidir.
Hakikat:
onun bedeninde başlamadı.
Onun bedeninin ölümüyle de:
bitmeyecektir.
Bu düşünce insan hayatında çok daha geniş bir ders taşır.
Bazen bir insanı:
hayatımızın merkezi
hâline getiririz.
“O olmazsa ben yaşayamam.”
deriz.
Bir lider için:
“O giderse her şey biter.”
deriz.
Bir öğretmen için:
“O olmadan yolumu bulamam.”
diyebiliriz.
Ama insanın olgunlaşması:
bir noktada rehberi sevmeye devam ederken:
rehberin gösterdiği hakikati kendi ayakları üzerinde taşıyabilmesini
gerektirir.
İyi öğretmenin başarısı:
öğrencisinin sonsuza kadar ona bağımlı kalması
değildir.
Öğrencisinin:
doğru yolu kendi başına da sürdürebilmesidir.
Hz. Muhammed’in peygamberliği de:
kendisine tapınan insanlar
oluşturmak için değildir.
Allah’a kulluk eden:
insanlar yetiştirmek içindir.
Bu nedenle onun ölümü:
imanın sonu
olamaz.
Belki bu ayetin en büyük tevhid dersi şudur:
Hiçbir insan vazgeçilmez değildir; Allah vazgeçilmezdir.
Bu cümle:
insan sevgisini küçültmez.
Onu:
daha sağlıklı hâle getirir.
Çünkü sevdiğimiz kişiyi:
Tanrılaştırmadan
sevebiliriz.
Onu kaybettiğimizde:
acı çekebiliriz.
Ağlayabiliriz.
Özleyebiliriz.
Ama hayatımızın:
nihai anlamını
onunla birlikte gömmeyiz.
Peygamberin ölümü bile:
Allah’a kulluğu
bitirmiyorsa;
hayatımızdaki hiçbir insanın kaybı da:
hakikatle bağımızı tamamen koparmak zorunda değildir.
Ve belki Âl-i İmrân 144’ün bize bıraktığı en ağır soru şudur:
Bugün inancımızı, davamızı veya hayatımızın anlamını bir insanın varlığına o kadar bağladık mı ki o kişi giderse Allah’a ve hakikate olan bağlılığımız da onunla birlikte çökecek?
