Âl-i İmrân Suresi 132. Ayette “Allah’a ve Resûle İtaat Edin ki Merhamete Eresiniz” İfadesi Ne Anlama Gelir 
Âl-i İmrân Suresinin 132. ayetinde şöyle buyrulur:
“Allah’a ve Resûle itaat edin ki merhamete eresiniz.”
Bu ayet kısa olmasına rağmen Kur’an’ın din anlayışının merkezindeki büyük bir ilişkiyi ortaya koyar:
İman.
İtaat.
Rahmet.
Bir önceki ayetlerde:
ribâdan uzak durmak,
takvâ sahibi olmak,
ateşten sakınmak
emredilmişti.
- ayet şimdi bu emirlerin temelini gösterir:
Allah’a ve Resûlüne itaat.
Yani din:
yalnız birtakım düşüncelere inanmak
değildir.
İnsan Allah’a iman ettiğini söylüyorsa:
bu iman:
kararlarına,
ahlakına,
ekonomisine,
ilişkilerine
yansımalıdır.
Fakat ayetin sonu da çok önemlidir.
“İtaat edin ki cezalandırılmayasınız.”
demekle yetinmez.
Şöyle der:
“Merhamete eresiniz.”
Demek ki itaatin nihai ufku:
yalnız korku değil;
rahmettir.
“Allah’a İtaat Edin” Ne Demektir
Ayette:
“ve etîullâh”
denir.
Yani:
“Allah’a itaat edin.”
Allah’a itaat:
O’nun vahiy yoluyla bildirdiği:
emirleri,
yasakları,
ahlaki ilkeleri
ciddiye almak demektir.
Bu, insanın:
“Ben Allah’a inanıyorum ama nasıl yaşayacağıma yalnız kendim karar veririm.”
düşüncesini sorgular.
İman:
Allah’ı kabul edip
Allah’ın hayat üzerindeki otoritesini reddetmek
değildir.
Allah’a İtaat ile Allah’ı Sevmek Arasında Nasıl Bir İlişki Vardır
Sevgi yalnız:
duygu
değildir.
İnsan sevdiği değere:
sadakat
gösterir.
Kur’an’ın başka yerlerinde de:
Allah sevgisi ile:
Peygamberi takip etmek
arasında bağlantı kurulur.
Bu nedenle Allah sevgisi:
yalnız güzel sözlerle
ölçülmez.
İnsanın:
adaleti,
merhameti,
dürüstlüğü,
ibadeti
de bu sevginin görünür hâlidir.
“Resûle İtaat Edin” Ne Anlama Gelir
Ayette:
“ve’r-resûl”
denir.
Yani:
“Resûle de itaat edin.”
Hz. Muhammed:
vahyi sadece aktaran bir postacı
olarak görülmez.
Aynı zamanda:
vahyi açıklayan,
uygulayan,
topluma rehberlik eden
elçidir.
Bu nedenle Kur’an:
Allah’a itaati,
Resûle itaatten
ayırmaz.
Ancak Resûlün otoritesi:
Allah’tan bağımsız değildir.
Elçilik görevinden doğar.
Peygambere İtaat Allah’a Ortak Koşmak mıdır
Hayır.
Çünkü Peygamber:
ilah olarak
itaat edilen biri değildir.
Allah’ın:
elçisi
olduğu için takip edilir.
Buradaki mantık:
şudur:
Elçi:
kendi adına yeni bir Tanrısal otorite
kurmaz.
Allah’ın mesajını:
tebliğ eder,
açıklar,
uygular.
Dolayısıyla Peygambere itaat:
İslamî anlayışta:
Allah’ın gönderdiği rehberliği kabul etmenin bir parçasıdır.
Peygambere İtaat Bugün Nasıl Mümkündür
Hz. Muhammed bugün fiziksel olarak:
aramızda değildir.
Bu nedenle ona itaat:
Kur’an’ın yanında:
güvenilir biçimde aktarılan sünnet ve hadis geleneğinin
incelenmesiyle ilişkilidir.
Burada önemli olan:
her rivayeti sorgulamadan kabul etmek
değildir.
Hadislerin:
senedi,
metni,
bağlamı,
Kur’an’la ilişkisi,
tarihsel güvenilirliği
İslam ilim geleneğinde değerlendirilmiştir.
Yani Peygambere bağlılık:
ciddi bilgi ve dikkat
gerektirir.
Bir Din Adamına İtaat Etmek Resûle İtaat Etmekle Aynı Şey midir
Hayır.
Hiçbir:
âlim,
şeyh,
imam,
mezhep önderi
Hz. Muhammed’in konumunda değildir.
Âlimler:
yorum yapar.
Yanılabilirler.
Birbirleriyle ihtilaf edebilirler.
Dolayısıyla dinî bilgi sahibi birine saygı göstermek başka;
onu:
yanılmaz otorite
hâline getirmek başka şeydir.
İslam’da mutlak itaat:
Allah’a;
Resûle itaat ise:
onun Allah’ın elçisi olması sebebiyledir.
İtaat Körü Körüne Boyun Eğmek midir
Kur’an’ın bütünlüğünde iman:
aklı iptal eden
bir teslimiyet değildir.
Kur’an sürekli:
düşünmeye,
akletmeye,
tefekkür etmeye
çağırır.
İtaat:
hakikati kavradıktan sonra:
“Ben yine de sadece nefsimin istediğini yaparım.”
dememektir.
Yani akıl:
hakikati arar.
İman:
ona yön verir.
İtaat:
bu hakikati hayata
taşır.
İnsan Neden Doğru Olduğunu Bildiği Şeye İtaat Etmekte Zorlanır
Çünkü bilgi:
tek başına insanı değiştirmez.
İnsan:
sigaranın zararlı olduğunu
bilir ama içebilir.
Yalanın kötü olduğunu
bilir ama yalan söyleyebilir.
Faizin yasaklandığını
bilir ama ekonomik çıkar nedeniyle devam edebilir.
Demek ki insanın problemi bazen:
bilgisizlik değil;
irade çatışmasıdır.
İtaat tam burada başlar:
Bildiğin doğru ile istediğin şey çatıştığında hangisini seçeceksin?
130–132. Ayetler Birlikte Nasıl Okunmalıdır
130:
Ribâ yemeyin.
131:
Ateşten sakının.
132:
Allah’a ve Resûle itaat edin.
Bu sıralama çok anlamlıdır.
Önce:
somut davranış.
Sonra:
ahiret sorumluluğu.
Sonra:
bütün bunların temel ilkesi:
itaat.
Yani ribâ yasağı tek başına ekonomik bir kural değildir.
Allah’a itaatin:
ekonomideki görünümüdür.
“Merhamete Eresiniz” Ne Demektir
Ayette:
“leallekum turhamûn”
denir.
Yani:
“Umulur ki merhamete eresiniz.”
Burada rahmet:
Allah’ın:
bağışlamasını,
iyiliğini,
korumasını,
hidayetini,
ahiret kurtuluşunu
içine alabilecek geniş bir kavramdır.
İtaatin nihai sonucu:
yalnız bir:
hukuki uyum
değildir.
İnsan Allah’ın:
rahmet alanına
yaklaşır.
Allah’ın Rahmeti İtaate Bağlıysa Bu Rahmet Şartlı mı Demektir
Allah’ın rahmeti Kur’an’da:
çok geniş
olarak anlatılır.
Fakat rahmetin geniş olması:
insanın hiçbir sorumluluğu olmadığı
anlamına gelmez.
İnsan bilinçli biçimde:
zulüm,
isyan,
haksızlık
içinde ısrar edip sonra:
“Allah merhametlidir.”
diyerek kendini güvenceye alamaz.
Rahmet:
sorumluluğu silmez.
Ama samimi dönüşe:
kapı açar.
İtaat Etmeyen İnsan Allah’ın Rahmetinden Tamamen Çıkar mı
Tek bir hata:
insanı otomatik olarak rahmetin dışına
çıkarmaz.
İnsan:
zayıftır.
Günah işler.
Unutur.
Düşer.
Asıl mesele:
hatasında ısrar edip etmediği,
tövbe edip etmediği,
dönüş arayıp aramadığıdır.
Kur’an’ın tövbe anlayışı:
insana sürekli:
yeniden yönelme imkânı
verir.
Allah Neden İtaat İster
Allah’ın:
insanın ibadetine,
parasına,
övgüsüne
ihtiyacı yoktur.
O hâlde itaat:
Allah’ın ihtiyacını karşılamak için
değildir.
İslamî düşüncede ilahî emirler:
insanın:
ahlaki,
ruhsal,
toplumsal iyiliği
ile ilişkilidir.
Yani Allah’ın emrine uymak:
Allah’a bir şey kazandırmak değil, insanın kendi yönünü düzeltmesidir.
İtaatin Ahlaki Olabilmesi İçin Niyet Önemli midir
Evet.
İnsan dışarıdan:
emirlere uyabilir.
Ama yalnız:
insanlar görsün,
saygınlık kazansın,
ceza korkusu olsun
diye yapabilir.
İslam ahlakında:
niyet
önemlidir.
En olgun itaat:
Allah’ın:
hak olduğuna,
emrinin hikmet taşıdığına
güvenerek yapılan itaattir.
Bu, korkuyu tamamen dışlamaz.
Ama korkunun yanında:
sevgi ve bilinç
de vardır.
İtaat İnsanın Özgürlüğünü Yok Eder mi
Bu, felsefi açıdan önemli bir sorudur.
İnsan zaten hayatta birçok şeye:
itaat eder.
Kanuna.
Trafik kuralına.
İş düzenine.
Bedeninin sınırlarına.
Toplumsal sözleşmelere.
Sorun:
“İtaat var mı?”
değildir.
Asıl soru:
“Kime ve hangi haklılık temelinde itaat ediyoruz?”
İman eden kişi için Allah’a itaat:
özgürlüğün yok edilmesi değil;
nefsin ve başka insanların mutlak otoritesinden kurtuluş
olarak da anlaşılabilir.
Allah’a İtaat Ederken İnsanlara Karşı Adaletsiz Olunabilir mi
Hayır.
Allah’a itaat iddiası:
zulmü meşrulaştırıyorsa
orada ciddi bir çelişki vardır.
Çünkü Kur’an’ın emirleri arasında:
adalet,
emanet,
merhamet,
hakların korunması
vardır.
Bir kişi:
“Ben Allah’a itaat ediyorum.”
deyip:
işçisinin hakkını yiyorsa,
ailesine zulmediyorsa,
yalan söylüyorsa;
dindarlığı:
parçalanmış
hâle gelmiştir.
İtaat ile Ahlaki Bütünlük Arasında Nasıl Bir İlişki Vardır
Gerçek itaat:
hayatı bölümlere ayırmaz.
Namazda:
Allah’a itaat.
Ticarette:
çıkar.
Evde:
öfke.
İşte:
hile.
Böyle bir hayat:
tutarlı değildir.
Kur’an’ın istediği:
ibadet ile ahlak arasında:
bütünlük
kurmaktır.
Allah’a bağlılık:
insanın:
para,
güç,
öfke,
ilişki
karşısındaki tavrında da görünmelidir.
Rahmete Ulaşmanın Yolunda Neden İtaat Vardır
Çünkü rahmet:
insanın tamamen edilgen olduğu bir kavram değildir.
İnsan:
rahmeti isterken:
ona uygun yönü
seçmeye çağrılır.
Bu tıpkı:
şifa istemekle
tedaviye uymak arasındaki ilişkiye
benzer.
İnsan:
Allah’ın rahmetini ister.
Ama aynı zamanda:
adalete,
tövbeye,
doğru davranışa
yönelir.
Yani dua:
eylemle
buluşur.
Allah’tan Merhamet İsterken O’nun Hayatımıza Yön Vermesine Gerçekten İzin Veriyor muyuz
Âl-i İmrân 132’nin insanın önüne koyduğu en derin sorulardan biri budur.
İnsan Allah’ın:
rahmetini
ister.
Duası kabul olsun ister.
Korunsun ister.
Bağışlansın ister.
İşi açılsın.
Ailesi iyi olsun.
Sağlığı korunsun.
Ama aynı insan:
Allah’ın hayatına müdahale eden emirleriyle
karşılaştığında:
rahatsız olabilir.
“Buna karışmasın.”
gibi yaşayabilir.
Paramı nasıl kazandığıma:
karışmasın.
İlişkilerime:
karışmasın.
Öfkeme:
karışmasın.
Ticaretime:
karışmasın.
Ama:
beni korusun.
İşte burada çok derin bir çelişki ortaya çıkar.
İnsan Allah’ı:
yalnız yardım eden bir güç
olarak mı istiyor?
Yoksa:
Rab
olarak mı kabul ediyor?
“Rab” demek:
yalnız yardım eden
değil;
yol gösteren,
eğiten,
emreden
demektir.
Âl-i İmrân 132 bu nedenle çok kısa ama çok güçlüdür:
“Allah’a ve Resûle itaat edin ki merhamete eresiniz.”
Rahmet isteyen insan:
aynı zamanda:
yön gösterilmeye açık
olmalıdır.
Bu itaat:
kusursuzluk
değildir.
İnsan düşer.
Yanılır.
Hata yapar.
Ama yönü:
Allah’a
doğrudur.
Asıl sorun:
düşmek değil;
Allah’ın yön göstermesini artık istememektir.
İnsan bazen şöyle düşünür:
“Ben iyi bir insanım, yeter.”
Ama “iyi”yi kimin tanımladığı
sorusu kalır.
Nefsimiz mi?
Toplum mu?
Moda mı?
Çıkarımız mı?
Yoksa Allah mı?
İman tam bu noktada:
bir otorite tercihi
hâline gelir.
Ve belki Âl-i İmrân 132’nin bize bıraktığı en ağır soru şudur:
Allah’ın rahmetini gerçekten istiyorsak, Allah’ın yalnız bizi affetmesini mi istiyoruz; yoksa hayatımızın yanlış yerlerini değiştirmesine de razı mıyız?
