Âl-i İmrân Suresi 128. Ayette “Bu İşte Senin Bir Yetkin Yoktur; Allah Ya Onların Tövbelerini Kabul Eder ya da Onlara Azap Eder. Çünkü Onlar Zalimdirler” İfadesi Ne Anlama Gelir 
Âl-i İmrân Suresinin 128. ayetinde şöyle buyrulur:
“Bu işte senin bir yetkin yoktur. Allah ya onların tövbelerini kabul eder ya da onlara azap eder. Çünkü onlar zalimdirler.”
Bu ayet, Âl-i İmrân’ın savaş anlatısındaki en çarpıcı sınır çizgilerinden biridir.
Çünkü hitap:
sıradan bir mümine değil,
Hz. Muhammed’e
yöneliktir.
- ayette düşman kuvvetlerinin bir bölümünün gücünün kırılmasından veya onların başarısız biçimde geri dönmelerinden söz edilmişti.
- ayette ise hemen ardından çok önemli bir hatırlatma gelir:
Nihai hüküm senin değildir.
Bir insan bugün:
zalim olabilir.
Düşman olabilir.
Peygambere karşı savaşabilir.
Fakat yarın:
tövbe edebilir.
Allah onu bağışlayabilir.
Ya da zulmünde ısrar eder ve cezaya uğrayabilir.
Bu nedenle insan:
bir başkasının bugünkü durumundan hareketle onun ebedî kaderini kendi eline alamaz.
Ayetin verdiği en büyük derslerden biri şudur:
Adaleti savunmak başka, Allah’ın yerine geçip nihai hüküm vermek başka şeydir.
“Bu İşte Senin Bir Yetkin Yoktur” Ne Demektir
Ayette:
“leyse leke mine’l-emri şey’”
denir.
Kelime kelime:
“Bu işten sana ait hiçbir şey yoktur.”
şeklinde güçlü bir ifadedir.
Fakat bunu:
Hz. Muhammed’in hiçbir konuda yetkisi olmadığı
şeklinde anlamak yanlıştır.
Peygamber:
tebliğ eder,
toplumu yönetir,
hüküm verir,
savaşta komuta eder.
Burada sınırlanan alan:
insanların nihai olarak bağışlanması veya cezalandırılmasıdır.
Bu alan:
Allah’a aittir.
Buradaki “Emr” Hangi İşi İfade Ediyor
“Emr” kelimesi:
iş,
hüküm,
karar
gibi anlamlara gelir.
Bağlamda mesele:
düşmanların nihai akıbetidir.
Onlar:
tövbe mi edecek?
Bağışlanacak mı?
Zulümlerinde devam edip cezalandırılacak mı?
Bu son karar:
Hz. Muhammed’in bile kişisel iradesine bırakılmamıştır.
Bu, tevhid açısından son derece güçlü bir sınırdır.
Bu Ayet Peygamberin Yetkisini Küçültüyor mu
Hayır.
Tam tersine:
peygamberlik makamının sınırını
netleştiriyor.
Hz. Muhammed:
Allah’ın elçisidir.
Ama:
Allah değildir.
İnsanları:
hidayete çağırır.
Fakat kalpleri zorla değiştiremez.
Tövbe kapısını:
kendi isteğiyle kapatamaz.
Bir insanı:
kişisel öfkesi nedeniyle ebedî azaba mahkûm edemez.
Bu ayrım:
peygamber ile Tanrı arasındaki sınırı
korur.
Ayetin Uhud Savaşıyla İlişkisi Nedir
Klasik rivayetlerin bir bölümünde bu ayet:
Uhud’da Hz. Muhammed’in yaralandığı,
yüzünün kanadığı,
bazı sahabilerin öldürüldüğü
zor anlarla ilişkilendirilir.
Bazı rivayetlerde Peygamber’in:
kendisine ve müminlere ağır zarar veren bazı kişiler hakkında beddua ettiği veya onların nasıl kurtulabileceğini sorguladığı aktarılır.
Ancak sebeb-i nüzul rivayetlerinin ayrıntılarında farklılıklar bulunduğu için:
ayetin kesin olarak yalnız tek bir olaya indirgenmemesi
daha ihtiyatlıdır.
Temel mesaj açıktır:
Düşmanın nihai kaderinin hükmü Allah’a aittir.
Hz. Muhammed’in Yaralanması Bu Ayetin Anlamını Neden Daha Çarpıcı Hâle Getirir
Bir düşünelim.
İnsan:
yaralanmış.
Yakın arkadaşlarını kaybetmiş.
Kendisine saldırılmış.
Topluluğu ağır acı yaşamış.
Böyle bir anda:
öfke duymak
çok insani bir durumdur.
Fakat Kur’an tam bu ortamda:
intikam duygusuna sınırsız alan açmak yerine:
“Son hüküm sana ait değildir.”
der.
Bu, son derece güçlü bir ahlaki kontroldür.
“Allah Ya Onların Tövbelerini Kabul Eder” İfadesi Neden Şaşırtıcıdır
Çünkü ayette söz konusu olanlar:
müminlere karşı savaşan,
zulmeden
kişilerdir.
İnsan doğal olarak:
“Bunlar cezalandırılmalı.”
diye düşünebilir.
Fakat Kur’an:
cezadan önce bile:
tövbe ihtimalini
açık bırakır.
Bu çok önemlidir.
Bugünün zalimi:
yarın değişebilir.
Bugünün düşmanı:
yarın iman edebilir.
Allah:
insanı yalnız bugünkü fotoğrafıyla değil,
hayatının tamamıyla
bilir.
Gerçekten Peygambere Karşı Savaşmış Bir İnsan Sonradan Bağışlanabilir mi
İslamî çerçevede:
samimi tövbe kapısı hayat devam ettiği sürece açıktır.
İslam tarihindeki bazı kişiler:
önce Müslümanlara karşı mücadele etmiş,
daha sonra İslam’ı kabul etmişlerdir.
Bu tarihsel gerçek de ayetin mesajını anlamayı kolaylaştırır:
İnsan değişebilir.
Bu yüzden hiçbir insan:
başka bir insanın dönüş ihtimalini
Allah adına kesin biçimde kapatmamalıdır.
Tövbe Geçmişte Yapılan Zulmü Otomatik Olarak Yok Sayar mı
Manevi bağışlanma ile:
insanlar arasındaki hakların sonuçları
aynı şey değildir.
Bir insan Allah’a tövbe edebilir.
Ama:
birinin malını çalmışsa geri vermesi,
zarar vermişse telafi etmeye çalışması,
hak ihlal etmişse hakkı iade etmesi
gerekebilir.
Dolayısıyla tövbe:
sorumluluktan kaçış
değildir.
Samimi tövbe:
mümkün olduğunca:
ıslah ve telafi
de gerektirir.
“Ya da Onlara Azap Eder” Ne Anlama Gelir
Ayette:
“ev yuazzibehum”
denir.
Yani:
“Ya da onları cezalandırır.”
Tövbe ihtimali açık olduğu gibi:
ceza ihtimali de vardır.
Kur’an:
“Nasıl olsa Allah herkesi bağışlar.”
şeklinde sorumsuz bir güven vermez.
Zulüm:
ciddidir.
İnsan yaptıklarının:
hesabını verebilir.
Rahmet kapısı vardır.
Ama:
adalet de vardır.
“Çünkü Onlar Zalimdirler” İfadesi Neden Eklenmiştir
Ayet:
“fe-innehum zâlimûn”
diye sona erer.
Yani:
“Çünkü onlar zalimlerdir.”
Bu, muhtemel cezanın:
keyfî olmadığını
gösterir.
Allah:
insanları sebepsiz yere
cezalandırmaz.
Burada suçlanan:
zulümdür.
Dolayısıyla cezanın ahlaki zemini:
insanların kendi davranışlarıdır.
Allah Zalimleri Bağışlarsa Bu Adaletsizlik Olur mu
Bu önemli bir sorudur.
İslam düşüncesinde samimi tövbe:
insanın eski hâlinde kalması
değildir.
Tövbe:
pişmanlık,
dönüş,
yanlıştan vazgeçme,
mümkünse zararı giderme
anlamı taşır.
Dolayısıyla Allah’ın:
gerçekten değişen bir insanı bağışlaması
adaletin yok sayılması değildir.
Fakat kul haklarının:
ayrı sorumlulukları
olabilir.
Allah’ın rahmeti:
zulmü iyi ilan etmek
anlamına gelmez.
Ayet İnsanların Cennetlik veya Cehennemlik Olduğuna Kesin Hüküm Vermemizi Sınırlar mı
Evet.
Belirli kişiler hakkında vahye dayalı açık bir hüküm bulunmadıkça:
insanın nihai ahiret akıbeti konusunda ihtiyat gerekir.
Biz:
davranışı değerlendirebiliriz.
“Bu zulümdür.”
diyebiliriz.
“Bu haramdır.”
diyebiliriz.
Ama:
“Bu kişinin kesin nihai kaderi şudur.”
demek çok daha büyük bir iddiadır.
Çünkü biz:
insanın sonunu,
kalbinin bütün gerçekliğini,
son anda ne yaşayacağını
bilmeyiz.
Allah bilir.
Bir İnsanın Davranışını Yargılamak ile Kendisinin Nihai Kaderini Yargılamak Arasında Ne Fark Vardır
Çok büyük fark vardır.
Bir insan:
cinayet işlemişse:
“Cinayet kötüdür.”
deriz.
Hukuk:
onu yargılayabilir.
Bir kişi:
zulmediyorsa:
“Bu davranış zulümdür.”
diyebiliriz.
Ama onun:
Allah katındaki nihai hükmü
daha geniş bilgi gerektirir.
İnsan:
eylemleri değerlendirir.
Allah:
insanın tamamını
bilir.
Bu Ayet Din Adamlarının Yetkisine de Bir Sınır Koyar mı
Genel ilkesi açısından evet.
Eğer Hz. Muhammed’e bile:
nihai bağışlanma ve ceza konusunda:
“Bu iş sana ait değildir.”
deniyorsa;
hiçbir:
âlim,
şeyh,
imam,
mezhep önderi,
dinî lider
kendisine Allah’a ait mutlak hüküm yetkisi veremez.
Hiç kimse:
“Ben seni kesin kurtarırım.”
veya:
“Ben seni kesin cehenneme gönderirim.”
diyebilecek ilahî yetkiye sahip değildir.
Dinî otorite:
Allah’ın yerine geçemez.
Ayet İntikam Duygusuna Nasıl Bir Sınır Çiziyor
İnsan kendisine kötülük yapıldığında:
cezanın yalnız uygulanmasını değil,
karşı tarafın tamamen mahvolmasını
isteyebilir.
Hatta:
“Allah da onu asla affetmesin.”
diye düşünebilir.
Ayet burada insanı durdurur.
Sen:
hakkını isteyebilirsin.
Adalet talep edebilirsin.
Kendini savunabilirsin.
Ama Allah’ın:
bir insanın tövbesini kabul edip etmeyeceğini
sen belirleyemezsin.
Bu ayrım:
adalet ile intikam
arasındaki sınırdır.
Bugünün Düşmanının Yarının Dostu Olabileceği Düşüncesi Neden Önemlidir
Çünkü insanları:
değişmez kategorilere
hapsetmemizi engeller.
“O zaten böyledir.”
“Asla değişmez.”
“Bundan insan olmaz.”
gibi hükümler:
çoğu zaman insanın geleceğini bilmediğimiz hâlde verilmiş kesin kararlardır.
İnsan:
yanılabilir.
Değişebilir.
Tövbe edebilir.
Hatta geçmişte savaştığı değerlerin:
savunucusu
hâline gelebilir.
Bu ihtimal:
insan hakkında umudu tamamen kesmemeyi
öğretir.
127 ve 128. Ayetler Birlikte Nasıl Bir Savaş Ahlakı Kuruyor
- ayette:
düşmanın gücünün kırılması
anlatılır.
- ayette:
düşmanın nihai kaderinin:
Allah’ın elinde olduğu
hatırlatılır.
Bu sıralama çok önemlidir.
Yani:
Saldırıyı durdur.
Ama:
Tanrı rolüne girme.
Mücadele et.
Ama:
sonsuz hüküm dağıtma.
Adaleti koru.
Ama:
tövbe kapısını Allah adına kapatma.
Bu, zafer sonrası ahlak için son derece güçlü bir ilkedir.
“Bu İşte Senin Yetkin Yoktur” Cümlesi Güç Sahibi Her İnsan İçin Nasıl Bir Ders Taşır
Güç insana:
kontrol yanılsaması
verebilir.
Bir lider:
insanların hayatını yönetebildiği için
kalplerini de yönettiğini
sanabilir.
Bir hâkim:
hukuki hüküm verdiği için
Allah’ın nihai hükmünü de verebileceğini
düşünebilir.
Bir din adamı:
insanlara dini anlattığı için
kimin kurtulacağını belirlediğini
sanabilir.
Ayet:
yetkinin sınırını
hatırlatır.
İnsan ne kadar büyük olursa olsun:
insandır.
Allah’ın alanı:
Allah’a aittir.
Bize Zulmeden Bir İnsan Değişirse, Onun Değişmesini Gerçekten İster miyiz; Yoksa Onun Sonsuza Kadar Kötü Kalması Bize Daha mı Tatmin Edici Gelir
Âl-i İmrân 128’in insanın önüne koyduğu en sarsıcı sorulardan biri budur.
Bir insan bize:
büyük kötülük
yaptığında;
zihnimizde onun hakkında bir kimlik
oluştururuz:
“Zalim.”
“Düşman.”
“Kötü insan.”
Bazen bu tanım:
o kadar güçlü hâle gelir ki:
karşı tarafın değişmesini bile
istemeyebiliriz.
Çünkü değişirse:
ona duyduğumuz nefretin zemini
sarsılacaktır.
Belki tövbe edecek.
Belki yaptığı şeyden:
gerçekten pişman olacak.
Belki yıllar sonra:
bambaşka bir insan
olacak.
İşte Âl-i İmrân 128 burada:
insanın elinden çok büyük bir yetkiyi alır:
Başkasının geleceğini mühürleme yetkisini.
Hz. Muhammed bile:
kendisine karşı savaşan insanların nihai akıbetini
belirleyemez.
Allah:
“Ya onların tövbelerini kabul eder…”
diyor.
Düşünün:
Bugün peygamberle savaşan biri.
Yarın:
Allah’a dönebilir.
Bu, rahmet kavramının ne kadar büyük olduğunu gösterir.
Ama ayet diğer ihtimali de gizlemez:
“Ya da onlara azap eder.”
Çünkü insan:
değişmek zorunda değildir.
Zulmünde:
ısrar edebilir.
Yani ayet:
ne ucuz bir iyimserlik
ne de mutlak bir umutsuzluk
kurar.
İki kapı vardır:
Tövbe.
Israr.
İnsan hangi yöne gideceğini:
seçebilir.
Ve nihai hüküm:
Allah’ındır.
Belki bu ayetin bize verdiği en büyük ahlaki özgürlük de burada gizlidir:
Bize kötülük yapan kişinin:
sonsuz kaderini taşımak zorunda değiliz.
Adaleti isteyebiliriz.
Hakkımızı arayabiliriz.
Tedbirimizi alabiliriz.
Sonra onun Allah’la arasındaki nihai hesabı:
Allah’a bırakabiliriz.
Çünkü nefret bazen:
düşmanı değil,
bizi
hapsetmeye başlar.
Ve insan:
“Allah onu asla affetmesin.”
dediğinde farkında olmadan:
Allah’ın rahmetinin sınırını
kendi öfkesine göre çizmek isteyebilir.
Âl-i İmrân 128 ise buna izin vermez.
Allah’ın rahmeti:
bizim öfkemizden
daha büyüktür.
Allah’ın adaleti de:
bizim intikamımızdan
daha kusursuzdur.
Ve belki Âl-i İmrân 128’in bize bıraktığı en ağır soru şudur:
Bize kötülük yapan insan için gerçekten adalet mi istiyoruz; yoksa onun değişmesine, tövbe etmesine ve hatta Allah tarafından bağışlanmasına tahammül edemeyecek kadar öfkemizi kendi adaletimiz sanmaya mı başladık?
