Âl-i İmrân Suresi 134. Ayette “Onlar Bollukta da Darlıkta da Allah Yolunda Harcar, Öfkelerini Yutar ve İnsanları Affederler; Allah İyilik Yapanları Sever” İfadesi Ne Anlama Gelir 
Âl-i İmrân Suresinin 134. ayetinde şöyle buyrulur:
“Onlar bollukta da darlıkta da Allah yolunda harcarlar; öfkelerini yutarlar ve insanları affederler. Allah iyilik yapanları sever.”
Bir önceki 133. ayette:
“Rabbinizin bağışlanmasına ve genişliği göklerle yer kadar olan, takvâ sahipleri için hazırlanmış cennete koşun.”
denilmişti.
- ayet ise çok doğal bir soru ortaya çıkarır:
Peki bu takvâ sahipleri kimdir?
Kur’an onları soyut ifadelerle bırakmaz.
Üç çok somut özellik verir:
Bollukta ve darlıkta infak ederler.
Öfkelerini yutarlar.
İnsanları affederler.
Ve bütün bunları tek bir büyük kavramla tamamlar:
İhsan.
Yani iyiliği en güzel biçimde yapmak.
Bu ayet, dindarlığın yalnız:
ibadet,
söz,
kimlik
olmadığını gösterir.
Takvâ:
parayla karşılaştığında,
öfkelendiğinde,
sana kötülük yapıldığında
nasıl davrandığında görünür.
“Bollukta da Darlıkta da Harcarlar” Ne Demektir
Ayette:
“ellezîne yunfikûne fi’s-serrâi ve’d-darrâ”
denir.
Yani:
“Onlar bollukta da darlıkta da infak ederler.”
“Serra”:
rahatlık,
bolluk,
refah
anlamları taşır.
“Darra” ise:
darlık,
zorluk,
sıkıntı
anlamına gelir.
Yani hayır yapmak:
yalnız zenginlerin işi
olarak sunulmaz.
İmkânın çoksa:
çok verirsin.
Azsa:
imkânın ölçüsünde
verirsin.
Önemli olan:
iyiliğin yalnız rahat günlere bağlı olmamasıdır.
İnsan Darlıkta Neden İnfak Etsin
Çünkü infakın değeri yalnız:
miktarda
değildir.
Bir zengin için:
yüksek görünen bir miktar
çok küçük fedakârlık olabilir.
Maddi imkânı sınırlı bir kişinin:
küçük yardımı ise
çok daha büyük fedakârlık taşıyabilir.
Kur’an burada:
herkese aynı miktarı verin
demez.
İnsanın:
imkânı ölçüsünde
iyilikten kopmamasını ister.
Darlıkta verilen küçük şey:
bazen bollukta verilen büyük miktardan
daha derin bir paylaşma anlamı taşıyabilir.
İnfak Sadece Para Vermek midir
Kelime özellikle:
maldan harcamayı
ifade eder.
Fakat iyilik anlayışı bundan daha geniştir.
İnsan:
parasını,
zamanını,
bilgisini,
emeğini,
imkânını
başkasının yararı için kullanabilir.
Ancak ayetin doğrudan ifadesini:
fazla genişletip para boyutunu kaybetmemek gerekir.
Burada ekonomik paylaşım:
özellikle önemlidir.
Çünkü insanın:
malından vazgeçebilmesi
nefsi için ciddi bir sınavdır.
Neden Takvâ Sahibinin İlk Özelliği Para Konusunda Anlatılıyor
Çünkü para:
insanın neye gerçekten değer verdiğini
çok güçlü biçimde ortaya çıkarabilir.
İnsan:
çok güzel konuşabilir.
Merhametten söz edebilir.
Ama başkasının ihtiyacı karşısında:
hiçbir fedakârlık yapmak istemeyebilir.
Kur’an:
imanı:
cüzdana kadar
indirir.
Yani:
“Neye inanıyorsun?”
sorusunun yanında:
“Sahip olduğun şeyi nasıl kullanıyorsun?”
sorusunu da sorar.
Darlıkta İnfak Etmek İnsan Kendisini Zora Sokmalı Demek midir
Hayır.
İslam:
insanın kendisini ve bakmakla yükümlü olduğu kişileri
mağdur etmesini istemez.
İnfak:
sorumlu cömertliktir.
İnsan:
ailesinin temel ihtiyaçlarını ihmal edip:
bütün parasını dağıtarak
dindarlık gösterisi yapmak zorunda değildir.
Dolayısıyla:
bollukta ve darlıkta vermek
demek:
her durumda ölçüsüzce vermek
değil;
imkân ne olursa olsun:
cömertlik ruhunu kaybetmemek
demektir.
“Öfkelerini Yutarlar” İfadesi Ne Anlama Gelir
Ayette:
“vel-kâzimîne’l-gayz”
denir.
“Gayz”:
yoğun öfke,
içte kabaran kızgınlık
anlamına gelir.
“Kazm” ise:
bir şeyi tutmak,
kapatmak,
dışarı taşmasını engellemek
anlamları taşır.
Dolayısıyla ifade:
“Öfkeyi hiç hissetmezler.”
demiyor.
Tam tersine:
öfke vardır.
Ama insan:
öfkenin kendisini yönetmesine izin vermez.
Kur’an Öfkelenmeyi Günah mı Sayıyor
Hayır.
Öfke:
insani bir duygudur.
Haksızlık karşısında:
öfke duymak
hatta bazen ahlaki duyarlılığın işareti olabilir.
Sorun:
öfkenin:
zulme,
hakarete,
şiddete,
haksız karara
dönüşmesidir.
Takvâ sahibi insanın özelliği:
öfkesiz olmak değil;
öfke anında iradesini kaybetmemektir.
Öfkeyi Yutmak Bastırmakla Aynı Şey midir
Tam olarak değil.
Sağlıksız bastırma:
öfkeyi yok sayıp
içeride biriktirmek
olabilir.
Ayetin vurgusu ise:
öfkenin kontrol edilmesi
üzerinedir.
İnsan:
“Ben öfkeli değilim.”
diye kendisini kandırmak zorunda değildir.
Şöyle diyebilir:
“Öfkeliyim ama bu hâlde sana zulmetmeyeceğim.”
Bu çok daha olgun bir tutumdur.
Öfke:
hissedilebilir.
Konuşulabilir.
Ama:
ahlakın direksiyonuna oturmamalıdır.
Öfke Neden İnsan İçin Bu Kadar Büyük Bir Sınavdır
Çünkü öfke:
düşünme sürecini daraltabilir.
İnsan öfkeli olduğunda:
normalde söylemeyeceği sözleri
söyleyebilir.
İlişkileri bitirebilir.
Şiddet kullanabilir.
Karşı tarafın yalnız hatasını değil:
bütün kişiliğini
yok etmek isteyebilir.
Ve birkaç dakika sonra:
pişman olabilir.
Bu nedenle öfke kontrolü:
yalnız nezaket değil;
ahlaki öz yönetim
meselesidir.
Öfkeyi Kontrol Etmek Güçsüzlük müdür
Hayır.
Aksine çoğu zaman:
büyük güç gerektirir.
Karşı tarafa bağırmak:
kolay olabilir.
Gücünüz yetiyorsa:
cezalandırmak
kolay olabilir.
Ama tam bunu yapabilecek durumdayken:
kendinizi durdurmak
çok daha zor olabilir.
İnsanın:
başkasını yenmesi
bir güçtür.
Ama:
kendi öfkesini yönetmesi başka bir güçtür.
Kur’an takvâ sahibini:
bu ikinci güçle
tanımlar.
“İnsanları Affederler” Ne Demektir
Ayette:
“vel-âfîne ani’n-nâs”
denir.
Yani:
“İnsanları affedenler.”
“Afv”:
bağışlamak,
kusurun peşini bırakmak,
cezalandırma imkânı olduğu hâlde vazgeçmek
anlamları taşır.
Burada dikkat çekici olan:
“Müminleri affederler.”
denmemesidir.
Daha geniş bir ifade vardır:
“İnsanları.”
Bu, affediciliğin:
genel bir ahlaki özellik
olduğunu düşündürür.
Affetmek Her Yapılanı Normal Kabul Etmek midir
Hayır.
Bu çok önemli bir ayrımdır.
Affetmek:
“Yaptığın şey doğruydu.”
demek değildir.
Bir davranışı:
yanlış,
haksız,
zararlı
bulabilirsiniz.
Yine de kişisel intikam talebinizden:
vazgeçebilirsiniz.
Yani:
davranışı mahkûm etmek ile kişiye karşı intikamdan vazgeçmek
aynı anda mümkün olabilir.
Af:
yanlışı doğruya
dönüştürmez.
Affetmek Zorunlu mudur, Yoksa İnsan Hakkını Arayabilir mi
İnsan:
hakkını arayabilir.
Adalet istemek:
İslam ahlakında yanlış değildir.
Kur’an başka yerlerde:
haksızlığa karşılık verme hakkını
tanır;
fakat bağışlamayı daha yüksek bir ahlaki imkân olarak da sunar.
Dolayısıyla af:
her durumda hukuki hakkından vazgeçmek zorundasın
demek değildir.
Özellikle:
devam eden şiddet,
istismar,
dolandırıcılık
gibi durumlarda:
sınır koymak ve hukuk yoluna başvurmak
gerekebilir.
Birini Affetmek Onunla Yeniden Dost Olmak Demek midir
Hayır.
Af ile:
güven
aynı şey değildir.
Birini affedebilirsiniz.
Ama ona yeniden:
aynı erişimi,
aynı yetkiyi,
aynı yakınlığı
vermek zorunda değilsiniz.
Güven:
yeniden inşa edilmesi gereken
bir şey olabilir.
Dolayısıyla:
“Seni affettim.”
ile:
“Sana yeniden tamamen güveniyorum.”
aynı cümle değildir.
Bu ayrım özellikle:
tekrar eden ihanetlerde
çok önemlidir.
Neden Önce Öfkeyi Yutmak, Sonra Affetmek Zikrediliyor
Çünkü bunlar:
iki farklı aşama
gibidir.
Birinci aşama:
öfkenin zarar vermesini
durdurmak.
İkinci aşama:
kalpteki hesaplaşmayı
bırakabilmek.
İnsan bazen:
öfkesini dışarı vurmaz
ama yıllarca:
kin taşır.
Bu nedenle:
öfkeyi yutmak
ile:
affetmek
aynı şey değildir.
Kur’an daha ileri bir ahlaki seviyeye çağırır:
Önce kendini kontrol et.
Sonra mümkünse:
kalbindeki intikam bağını da çöz.
Affetmek Neden Bu Kadar Zordur
Çünkü insan:
adalet duygusuyla
incinmişlik duygusunu
birbirine karıştırabilir.
Şöyle hissedebilir:
“Affedersem yaptığını yanına bırakmış olurum.”
Bazen de kin:
kişiyi geçmişte yaşadığı olayla
bağlı tutar.
Affetmek bu nedenle:
karşı tarafa verilen bir hediye kadar:
kendini geçmişin esaretinden kurtarma
biçimi de olabilir.
Fakat bunu:
her mağdura zorla dayatmak
doğru değildir.
Af:
ahlaki değer taşıması için
özgür bir tercihe
dayanmalıdır.
“Allah İhsan Edenleri Sever” Ne Anlama Gelir
Ayet:
“vallâhu yuhibbu’l-muhsinîn”
diye biter.
Yani:
“Allah muhsinleri sever.”
“Muhsin”:
iyilik yapan,
işini güzel yapan,
iyiliği daha yüksek bir ahlaki seviyede gerçekleştiren
kişidir.
Burada dikkat çekici olan:
sadece:
“Allah onları ödüllendirir.”
denmemesidir.
Daha güçlü bir ilişki dili vardır:
“Allah onları sever.”
Bu, ahlakın:
yalnız ceza ve ödül hesabı
olmadığını gösterir.
İnfak, Öfke Kontrolü ve Af Neden Aynı Ayette Bir Araya Getirilmiştir
Çünkü üçü de insanın:
sahip olduğu şeyi bırakma
sınavıdır.
İnfakta:
malının bir kısmını
bırakırsın.
Öfkeyi yutarken:
öfkenin seni tatmin edecek dışavurumunu
bırakırsın.
Affederken:
intikam hakkını kullanma arzusunu
bırakırsın.
Üçünün de merkezinde:
nefsin:
“Benim.”
dediği bir şey vardır.
Benim param.
Benim öfkem.
Benim hakkım.
Takvâ insanı:
bunların mutlak sahibi olmaktan
çıkarır.
Bu yüzden ayetin üç özelliği birbirinden kopuk değildir.
Gerçek Güç Sahip Olduklarımızı Tutmakta mı, Gerektiğinde Onlardan Vazgeçebilmekte midir
Âl-i İmrân 134’ün insanın önüne koyduğu en derin soru budur.
Dünyada güçlü insanı çoğu zaman:
çok parası olan,
sözü geçen,
kendisine zarar verene karşılık verebilen
kişi olarak görürüz.
Kur’an ise bambaşka bir güç tablosu çizer.
Takvâ sahibi insan:
parası varken:
verebilir.
Azı varken bile:
paylaşabilir.
Öfkelendiğinde:
kendini durdurabilir.
Haklı olduğu bir durumda bile:
affetmeyi seçebilir.
Bu ilginçtir.
Çünkü bunların üçünde de:
insanın teknik olarak:
yapabileceği ama yapmamayı seçtiği
bir şey vardır.
Parasını:
kendine saklayabilir.
Ama verir.
Öfkesini:
karşı tarafa boşaltabilir.
Ama tutar.
İntikam alabilir.
Ama affeder.
Yani ahlaki güç:
her imkânı kullanmak
değildir.
Bazen:
kullanabileceğin gücü kullanmamayı seçebilmektir.
Bu, özellikle öfke konusunda son derece önemlidir.
İnsan kendisine yapılan yanlışı:
yıllarca
taşıyabilir.
Her düşündüğünde:
olayı yeniden
yaşar.
Karşı taraf belki hayatına:
devam etmiştir.
Ama mağdur kişi:
kendi zihninde o günü
tekrar tekrar yaşar.
Af bazen burada:
karşı tarafı aklamak değil;
kendi hayatının anahtarını yeniden eline almak
demektir.
Fakat ayet önce:
infakı
anlatır.
Bu da çok anlamlıdır.
Çünkü gerçek takvâ:
sadece iç duygularla değil;
başkasının hayatına dokunan:
somut iyilikle
başlar.
Sonra öfkeye gelir.
Sonra affa.
Yani insan:
hem malıyla,
hem duygularıyla,
hem ilişkileriyle
sınanır.
Ve bütün bunların sonunda Allah:
“Muhsinleri sever.”
der.
Belki insanın ulaşabileceği en büyük mertebelerden biri:
Allah’ın:
“Sevdiği insanlardan biri”
olabilmektir.
Bu sevgi:
yalnız ibadet görüntüsüne
bağlanmaz.
Kur’an burada çok somut ölçüler koyar:
Darda ve bollukta ne yapıyorsun?
Öfkelendiğinde neye dönüşüyorsun?
Sana kötülük yapanın üzerinde güç elde ettiğinde ne yapıyorsun?
İşte insanın gerçek ahlakı:
belki tam da bu üç yerde
ortaya çıkar.
Ve belki Âl-i İmrân 134’ün bize bıraktığı en ağır soru şudur:
Kendimizi iyi insan olarak tanımlarken, elimizdeki mal eksildiğinde cömertliğimiz, öfkelendiğimizde ahlakımız ve incitildiğimizde merhametimiz de hâlâ ayakta kalıyor mu?
