Âl-i İmrân Suresi 129. Ayette “Göklerde ve Yerde Ne Varsa Allah’ındır; O Dilediğini Bağışlar, Dilediğine Azap Eder. Allah Çok Bağışlayıcıdır, Çok Merhametlidir” İfadesi Ne Anlama Gelir 
Âl-i İmrân Suresinin 129. ayetinde şöyle buyrulur:
“Göklerde ve yerde ne varsa Allah’ındır. O dilediğini bağışlar, dilediğine azap eder. Allah çok bağışlayıcıdır, çok merhametlidir.”
Bu ayet, 128. ayetin doğrudan devamıdır.
Bir önceki ayette Hz. Muhammed’e:
“Bu işte senin bir yetkin yoktur; Allah ya onların tövbelerini kabul eder ya da onlara azap eder.”
denilmişti.
- ayet ise bunun nedenini açıklar:
Çünkü:
göklerin ve yerin gerçek sahibi Allah’tır.
Nihai hüküm O’nundur.
Bağışlama O’nundur.
Ceza O’nundur.
İnsan:
adaleti savunabilir,
hukuk uygulayabilir,
bir davranışın yanlış olduğunu söyleyebilir.
Fakat:
bir insanın Allah katındaki son hükmünü belirleyemez.
Ayetin en dikkat çekici yanı ise şudur:
Ceza ihtimali açıkça zikredildikten sonra ayet:
“Allah çok bağışlayıcıdır, çok merhametlidir.”
diye biter.
Yani bütün hâkimiyet ve kudret anlatısının sonunda:
rahmet
öne çıkar.
“Göklerde ve Yerde Ne Varsa Allah’ındır” Ne Demektir
Ayette:
“ve lillâhi mâ fi’s-semâvâti ve mâ fi’l-ard”
denir.
Yani:
“Göklerde ve yerde ne varsa Allah’a aittir.”
Bu ifade:
Allah’ın yaratıcı,
sahip,
hükümran
oluşunu bildirir.
İnsan:
bir mala sahip olabilir.
Bir eve.
Bir araziye.
Bir şirkete.
Ama bu sahiplik:
sınırlı ve geçicidir.
Kur’an’ın teolojik çerçevesinde mutlak sahiplik:
Allah’a aittir.
Allah’ın Sahipliği İnsanların Mülkiyet Hakkını Ortadan Kaldırır mı
Hayır.
Kur’an insanlara:
miras,
ticaret,
mal,
mülkiyet
hakkında hükümler verir.
Dolayısıyla:
“Her şey Allah’ındır.”
demek:
insanlar arasında mülkiyet diye bir şey yoktur
anlamına gelmez.
Buradaki fark şudur:
İnsanın sahipliği:
emanet ve sınırlı tasarruftur.
Allah’ın sahipliği ise:
mutlak ve yaratıcı sahipliktir.
128. Ayetten Sonra Neden Allah’ın Mülkü Hatırlatılıyor
Çünkü 128. ayette:
nihai hükmün Hz. Muhammed’e ait olmadığı
söylenmişti.
- ayet bunun temelini verir:
Çünkü her şey Allah’ındır.
Bir şey üzerinde nihai hüküm verebilmek için:
mutlak sahiplik,
mutlak bilgi,
mutlak adalet
gerekir.
İnsanda bunların hiçbiri tam değildir.
Allah ise:
kişiyi,
niyetini,
geçmişini,
geleceğini,
gizlisini
bilir.
Bu nedenle nihai hüküm:
O’na aittir.
“Dilediğini Bağışlar” İfadesi Ne Anlama Gelir
Ayette:
“yağfiru li-men yeşâ”
denir.
Yani:
“Dilediğini bağışlar.”
“Mağfiret”:
örtmek,
bağışlamak,
günahın sonucundan korumak
anlamlarını taşır.
Allah’ın bağışlaması:
günahı iyi ilan etmek
değildir.
Günah:
yanlıştır.
Fakat Allah:
tövbe eden,
kendisine yönelen
kula merhamet edebilir.
Bu nedenle bağışlanma:
ahlaki sorumluluğun yokluğu değil, rahmetin varlığıdır.
Allah’ın “Dilemesi” Keyfî Bir Karar mı Demektir
Hayır.
Kur’an’ın bütünlüğünde Allah:
Hakîm, Alîm, Adl ve Rahîm
olarak tanıtılır.
Dolayısıyla:
“Allah dilediğini bağışlar.”
ifadesini:
sebepsiz,
rastgele,
keyfî
bir seçim olarak anlamak Kur’an’ın genel Allah tasavvuruyla uyuşmaz.
Allah’ın dilemesi:
bilgi, hikmet, adalet ve rahmetle
ilişkilidir.
İnsan bütün ayrıntıları bilmeyebilir.
Ama ayet Allah’ı:
kaprisli bir hükümdar
olarak tasvir etmez.
“Dilediğine Azap Eder” İfadesi Ne Anlama Gelir
Ayette:
“ve yuazzibu men yeşâ”
denir.
Yani:
“Dilediğine azap eder.”
Ceza:
Kur’an’da insanın:
inkârı,
zulmü,
ısrarı,
ahlaki sorumluluğu
ile ilişkilendirilir.
Bir önceki ayette:
“Çünkü onlar zalimlerdir.”
denilmişti.
Dolayısıyla ceza:
sebepsiz bir ilahî öfke
olarak sunulmaz.
İnsanın seçimlerinin:
nihai sonucu
olarak anlatılır.
Allah Bağışlayabiliyorsa Adalet Nerede Kalır
Bağışlama ile adalet:
zorunlu olarak birbirine zıt değildir.
Bir insan:
suçunu kabul edebilir.
Pişman olabilir.
Değişebilir.
Hakkı varsa iade edebilir.
Islah olabilir.
Böyle bir durumda bağışlama:
zulmün doğru sayılması
anlamına gelmez.
Tam tersine:
ahlaki dönüşümün değerinin tanınması
olabilir.
Allah’ın rahmeti:
adaleti yok etmez.
Kur’an’da ikisi:
birlikte bulunur.
Peki Kul Hakkı Ne Olur
Bu önemli bir ayrımdır.
İnsanın Allah’a karşı günahı ile:
başka insana verdiği zarar
aynı değildir.
Bir kişi:
başkasının malını aldıysa,
ona zarar verdiyse,
hakkını çiğnediyse;
samimi tövbenin gereği:
mümkünse bu zararı da
telafi etmektir.
Yani:
“Allah beni bağışlar.”
deyip insanlara karşı sorumluluktan kaçmak:
gerçek tövbenin ruhuyla
bağdaşmaz.
Allah’ın Bağışlaması İnsanların Hukuki Cezalarını Kaldırır mı
Her zaman değil.
Bir insan Allah katında tövbe etmiş olabilir.
Ama dünyada:
hukuki sonuçlarla
karşılaşabilir.
Örneğin:
işlediği suç nedeniyle
mahkeme karşısına çıkabilir.
Bu iki alanı ayırmak gerekir:
Dünyevî hukuk.
Ve:
Allah katındaki nihai hesap.
Bir insanın tövbesini Allah kabul etmiş olsa bile:
başkasına verdiği dünyevî zararın sonuçları
tamamen ortadan kalkmayabilir.
“Allah Çok Bağışlayıcıdır” İfadesi Neden Ayetin Sonunda Yer Alıyor
Ayet:
ceza ihtimalinden sonra:
“vallâhu gafûrun”
der.
Yani:
“Allah çok bağışlayıcıdır.”
Bu çok anlamlıdır.
İnsan ayetin:
“Dilediğine azap eder.”
kısmında durursa:
yalnız korku
görebilir.
Ama ayet burada bitmez.
Allah’ın:
Gafûr
olduğu belirtilir.
Yani ilahî hüküm yalnız:
ceza tehdidi
üzerine kurulmaz.
Bağışlanma kapısı
da açıktır.
“Rahîm” İsmi Bu Ayete Nasıl Bir Anlam Katar
Ayetin son kelimesi:
“Rahîm”
dir.
Yani:
çok merhamet eden.
Bu, son derece güçlü bir kapanıştır.
Bağışlama:
sadece suçu silmek
değildir.
Rahmet:
kulun yeniden:
yakınlık,
iyilik,
hidayet
bulmasıyla da ilgilidir.
Allah:
yalnız suç kaydı tutan bir otorite
olarak değil;
rahmeti geniş olan Rab
olarak tanıtılır.
Neden Ayet “Azîz” veya “Cebbâr” ile Değil de “Gafûr ve Rahîm” ile Bitiyor
Çünkü bağlamda:
tövbe,
bağışlanma,
ceza
söz konusudur.
Bir önceki ayette:
düşmanların bile tövbe ihtimali
açık bırakılmıştı.
- ayet bu ihtimali:
Allah’ın isimleriyle
pekiştirir.
Yani:
Allah hüküm sahibidir.
Ama bu hüküm sahibi:
Gafûr ve Rahîm’dir.
Bu, ilahî kudretin:
rahmetten kopuk olmadığını
gösterir.
Bu Ayet Ümitsizliğe Karşı Bir Mesaj Taşır mı
Evet.
İnsan bazen:
“Ben çok büyük hata yaptım.”
“Artık bağışlanmam mümkün değil.”
diye düşünebilir.
Bu ayet:
bağışlama yetkisinin Allah’a ait olduğunu
hatırlatır.
İnsanlar:
seni affetmeyebilir.
Toplum:
seni geçmişinle tanımlayabilir.
Ama Allah’ın rahmetinin sınırını:
insanlar belirlemez.
Bu nedenle samimi tövbenin önünde:
insanın kendi umutsuzluğunu ilahî hükme dönüştürmemesi
gerekir.
İnsan Başkasının Bağışlanmasına Neden Tahammül Edemeyebilir
Çünkü bize zulmeden birinin:
bağışlanması
adaletsizmiş gibi gelebilir.
İnsan şöyle hissedebilir:
“O bana bunu yaptı; Allah onu nasıl affedebilir?”
Bu duygu anlaşılabilir.
Ama bizim bildiğimiz:
o insanın bize yaptığıdır.
Allah ise:
onun bütün hayatını,
tövbesinin samimiyetini,
değişimini
bilir.
Bu nedenle 128–129. ayetler:
insanın kendi acısını küçümsemeden:
Allah’ın hüküm alanına sınır çeker.
Rahmet Bir Zalime “Nasıl Olsa Affedilirim” Cesareti Verir mi
Vermemelidir.
Rahmet:
sorumsuzluk garantisi
değildir.
Bir insan:
bilerek zulmedip sonra:
“Allah bağışlayıcıdır.”
diyerek devam ediyorsa;
bu samimi tövbe değildir.
Tövbe:
pişmanlık,
vazgeçme,
dönüş,
ıslah
gerektirir.
Rahmeti:
günahı rahatça sürdürmenin bahanesine
çevirmek:
rahmet kavramını
yanlış anlamaktır.
128 ve 129. Ayetler Birlikte Hangi Büyük Teolojik İlkeyi Kuruyor
128:
“Nihai hüküm Peygamberin bile değildir.”
der.
129:
“Çünkü göklerde ve yerde ne varsa Allah’ındır; bağışlama ve ceza O’na aittir.”
der.
Bu iki ayet birlikte:
çok güçlü bir tevhid öğretisi oluşturur.
Yani:
hiçbir insan,
hiçbir din adamı,
hiçbir lider,
hiçbir kurum
Allah’ın:
nihai hüküm yetkisini
kendi eline alamaz.
Bu Ayet Dinî Kibir İçin Nasıl Bir Uyarıdır
İnsan bazen:
kendi grubunu:
kesin kurtulmuş,
başkalarını:
kesin mahvolmuş
görebilir.
Böylece:
Allah’ın hükmünü
kendi kimlik siyasetine
dönüştürür.
Ayet ise:
bağışlama ve cezanın:
Allah’a ait olduğunu
söyler.
Bu, kişinin kendi inancının doğruluğuna inanamayacağı anlamına gelmez.
Ama:
Allah adına tek tek insanların nihai kaderini dağıtmak
başka bir şeydir.
İman:
tevazu da gerektirir.
“Her Şey Allah’ındır” Düşüncesi İnsanın Hayata Bakışını Nasıl Değiştirebilir
İnsan gerçekten:
her şeyin Allah’a ait olduğunu
içselleştirirse;
sahip olduğu şeylere:
daha az kibirle
bakabilir.
Mal:
emanet.
Güç:
emanet.
Makam:
emanet.
Çocuk:
emanet.
Hayat:
emanet.
Bu düşünce:
“Benim.”
kelimesini tamamen kaldırmaz.
Ama onun üzerine:
“Bana geçici olarak verildi.”
bilincini ekler.
Bu da insanı:
daha sorumlu,
daha şükreden,
daha az kibirli
hâle getirebilir.
Allah’ın Rahmetini Kendimiz İçin Sınırsız İsterken, Bize Zarar Veren İnsanlar İçin Neden Daraltmak İsteriz
Âl-i İmrân 129’un insanın önüne koyduğu en derin sorulardan biri budur.
İnsan kendi hatasına baktığında:
sebep bulur.
“Çok zor durumdaydım.”
der.
“Sinirliydim.”
“Bilmeden yaptım.”
“Ben aslında kötü biri değilim.”
Kendisi için:
bağışlanma
ister.
Ama başkasına geldiğinde:
çok daha sert olabilir.
“Onun bahanesi olamaz.”
“O asla değişmez.”
“Allah onu affetmesin.”
Bu noktada insan:
kendisi için istediği rahmeti
başkasına çok görebilir.
Elbette bu:
zulmü görmezden gelmek
demek değildir.
Bir insan bize zarar verdiyse:
mesafe koyabiliriz.
Hakkımızı arayabiliriz.
Adalet talep edebiliriz.
Onu tekrar hayatımıza almak zorunda değiliz.
Ama başka bir şey daha vardır:
Allah’ın onu bağışlama yetkisini kabul etmek.
İşte bu çok daha zordur.
Çünkü bazen:
Allah’ın adaletini istemekten çok,
kendi öfkemizin onaylanmasını
isteriz.
Ayet ise:
“Göklerde ve yerde ne varsa Allah’ındır.”
diyerek bizi yerimize koyar.
Sen:
mülkün sahibi değilsin.
Ben:
hükmün sahibi değilim.
Hz. Muhammed bile:
nihai bağışlama ve cezanın sahibi değildir.
Sonra ayet:
“Dilediğini bağışlar, dilediğine azap eder.”
der.
Ve son sözü:
cezaya
bırakmaz.
“Allah Gafûr’dur, Rahîm’dir.”
Belki ayetin en ince tarafı budur.
Allah’ın mutlak hâkimiyeti:
insanı dehşete düşürmek için değil;
onu:
rahmete de yöneltmek
için anlatılır.
Bu nedenle mümin iki duyguyu birlikte taşır:
Sorumluluk.
Ve:
ümit.
Günahı küçümsemez.
Ama rahmetten de ümidini kesmez.
Başkasının zulmünü mazur görmez.
Ama Allah’ın tövbe eden bir insanı değiştirme ve bağışlama ihtimalini de kendi öfkesiyle kapatmaz.
Ve belki Âl-i İmrân 129’un bize bıraktığı en ağır soru şudur:
Allah’ın rahmetinin bizi kuşatmasını isterken, aynı Allah’ın gerçekten değişmiş ve tövbe etmiş bir düşmanımıza da merhamet edebileceğini kabul edebilecek kadar O’nun hükmüne güveniyor muyuz?
