Abraham Maslow Kimdir 
İhtiyaçlar Hiyerarşisi, Kendini Gerçekleştirme Ve Hümanist Psikoloji Açısından Önemi Nedir
Abraham Maslow, 20. yüzyıl psikolojisinin en etkili isimlerinden biridir. Özellikle İhtiyaçlar Hiyerarşisi Kuramı, kendini gerçekleştirme, hümanist psikoloji, insan potansiyeli, motivasyon, yaratıcılık, anlam arayışı ve doruk deneyimler üzerine geliştirdiği fikirlerle tanınır.
Maslow, insanı yalnızca davranışlara verilen tepkilerle ya da bilinçdışı çatışmalarla açıklamaya çalışan yaklaşımların eksik kaldığını düşünmüştür. Ona göre insan, sadece açlık, güvenlik, ödül, ceza veya bastırılmış arzular tarafından yönetilen bir varlık değildir. İnsan aynı zamanda anlam arayan, gelişmek isteyen, değer üreten, sevmeye ihtiyaç duyan, yaratıcı olabilen ve kendi varlığının en yüksek imkânına ulaşmak isteyen bir canlıdır.
Abraham Maslow Kimdir
Abraham Harold Maslow, 1908 yılında Amerika Birleşik Devletleri'nde doğmuş, 1970 yılında vefat etmiş önemli bir psikolog, kuramcı ve hümanist psikolojinin öncülerinden biridir. Psikoloji tarihinde en çok İhtiyaçlar Hiyerarşisi ve kendini gerçekleştirme kavramlarıyla anılır.
Maslow'un psikolojiye getirdiği en önemli bakış şudur:
İnsan yalnızca hastalıklarıyla, eksiklikleriyle veya davranış tepkileriyle değil; gelişme potansiyeliyle de anlaşılmalıdır.
O, psikolojinin sadece ruhsal bozuklukları incelemekle yetinmemesi gerektiğini savunmuştur. İnsan neden mutsuz olur sorusu kadar, insan nasıl olgunlaşır, nasıl üretir, nasıl sever, nasıl anlam bulur, nasıl kendini aşar soruları da psikolojinin konusu olmalıdır.
Maslow bu yönüyle psikolojiyi daha umutlu, daha insan merkezli ve daha gelişim odaklı bir alana taşımıştır.
Maslow Neden Hümanist Psikolojinin Öncülerindendir
Maslow, hümanist psikolojinin en önemli temsilcilerinden biridir. Hümanist psikoloji, insanı sadece dürtüler, koşullanma, hastalık belirtileri veya bilinçdışı çatışmalar üzerinden açıklamayı yeterli bulmaz. Bu yaklaşım, insanın özgürlük, anlam, sorumluluk, yaratıcılık, sevgi, değer, potansiyel ve kendini gerçekleştirme boyutunu öne çıkarır.
Maslow'a göre insan, eksikliklerini gidermeye çalışan pasif bir varlık değildir. İnsan aynı zamanda büyümeye, anlam bulmaya, kendini geliştirmeye ve içindeki yüksek imkânları gerçekleştirmeye yönelmiş bir varlıktır.
Hümanist psikolojinin Maslow'daki temel vurguları şunlardır:
İnsan değerlidir.
İnsan gelişebilir.
İnsan anlam arar.
İnsan seçim yapabilir.
İnsan yaratıcıdır.
İnsan sadece hastalıkla değil, potansiyelle de anlaşılmalıdır.
Bu bakış, özellikle Freud'un psikanalizine ve Skinner'ın davranışçılığına karşı daha insanî, daha bütüncül ve daha umutlu bir alternatif olarak görülmüştür.
Maslow'un Psikolojiye Getirdiği Ana Soru Nedir
Maslow'un psikolojiye getirdiği ana soru şudur:
İnsan nasıl daha tam, daha sağlıklı, daha yaratıcı, daha anlamlı ve daha kendisi olabilir
Bu soru, psikoloji tarihinde çok önemlidir. Çünkü psikoloji uzun süre büyük ölçüde bozukluklara, semptomlara, çatışmalara ve davranış problemlerine odaklanmıştı. Maslow ise sağlıklı insanı, gelişen insanı ve potansiyelini gerçekleştiren insanı incelemek istedi.
Ona göre yalnızca hasta bireyleri inceleyerek insan doğasının tamamını anlayamayız. Çünkü insanın zayıflıkları kadar yüksek yönleri, erdemleri, yaratıcılığı, sevgisi, cesareti, bilgeliği ve kendini aşma kapasitesi de vardır.
Maslow'un yaklaşımı şu büyük farkı oluşturdu:
Psikoloji sadece insanın yaralarını değil, insanın çiçeklenme ihtimalini de incelemelidir.
Bu yüzden Maslow, modern psikolojide pozitif psikolojiye giden yolun da önemli öncülerinden biri kabul edilir.
İhtiyaçlar Hiyerarşisi Nedir
Maslow'un en meşhur kuramı İhtiyaçlar Hiyerarşisidir. Bu kurama göre insan ihtiyaçları belirli düzeyler hâlinde düzenlenebilir. Alt düzey ihtiyaçlar yeterince karşılanmadan, daha üst düzey ihtiyaçların sağlıklı biçimde gelişmesi zorlaşabilir.
Maslow'un klasik ihtiyaç düzeyleri şöyledir:
| Düzey | İhtiyaç Alanı |
|---|---|
| 1 | Fizyolojik ihtiyaçlar |
| 2 | Güvenlik ihtiyaçları |
| 3 | Sevgi ve aidiyet ihtiyaçları |
| 4 | Saygı ve değer görme ihtiyaçları |
| 5 | Kendini gerçekleştirme ihtiyacı |
Bu hiyerarşi, insan motivasyonunu anlamak için çok etkili bir model sunar. İnsan açlık, barınma, güvenlik gibi temel ihtiyaçları karşılanmadığında yüksek ideallere yoğunlaşmakta zorlanabilir. Fakat temel ihtiyaçlar belli ölçüde karşılandığında insan daha üst düzey anlam, sevgi, değer ve kendini gerçekleştirme arayışına yönelir.
Maslow'un en büyük katkısı, insan motivasyonunu yalnızca hayatta kalma üzerinden değil; gelişme ve anlam arayışı üzerinden de açıklamasıdır.
Fizyolojik İhtiyaçlar Ne Anlama Gelir
Maslow'un hiyerarşisinin en temel basamağı fizyolojik ihtiyaçlardır. Bunlar insanın biyolojik olarak yaşamını sürdürebilmesi için gerekli olan ihtiyaçlardır.
Bu ihtiyaçlar şunları içerir:
Yemek, su, uyku, nefes alma, bedensel dinlenme, barınma, ısınma, temel sağlık ve bedensel denge.
Maslow'a göre bu ihtiyaçlar ciddi biçimde karşılanmadığında insanın dikkati doğal olarak bu eksikliklere yönelir. Aç olan insan için önce yemek, uykusuz insan için uyku, susuz insan için su önem kazanır.
Bu, insanın yüksek ideallerinin önemsiz olduğu anlamına gelmez. Fakat beden temel düzeyde zorlanıyorsa, zihin ve ruh da bu eksikliğin etkisini hisseder.
Maslow burada çok gerçekçi bir insan anlayışı sunar: İnsan sadece ruhsal veya zihinsel bir varlık değildir; aynı zamanda bedensel ihtiyaçları olan canlı bir organizmadır. Bu nedenle psikolojik gelişimin temeli, çoğu zaman bedensel ve yaşamsal güvenliğin sağlanmasıyla başlar.
Güvenlik İhtiyacı Nedir
Fizyolojik ihtiyaçlardan sonra gelen basamak güvenlik ihtiyacıdır. İnsan sadece yaşamak istemez; aynı zamanda kendini güvende hissetmek ister. Güvenlik, hem fiziksel hem psikolojik hem sosyal hem de ekonomik boyutlara sahiptir.
Güvenlik ihtiyacı şunları kapsar:
Fiziksel güvenlik,
sağlık güvencesi,
ekonomik istikrar,
düzenli yaşam,
öngörülebilirlik,
tehlikeden korunma,
duygusal güven,
istikrarlı ilişkiler.
Güvenlik ihtiyacı karşılanmadığında insan sürekli tetikte olabilir. Kaygı, belirsizlik, korku ve tehdit algısı artabilir. Böyle bir durumda insanın yaratıcı, derin, üretken veya kendini gerçekleştirmeye açık olması zorlaşabilir.
Maslow'un bakışında güvenlik, yalnızca kapının kilitli olması değildir. İnsan ilişkilerinde de güven ister. Sevdiği insanların tutarlı olmasını, yaşadığı çevrenin öngörülebilir olmasını ve hayatının tamamen kaotik olmamasını ister.
Güven duygusu, insanın iç dünyasında gelişmeye açılan bir zemin gibidir.
Sevgi Ve Aidiyet İhtiyacı Nedir
Maslow'a göre insan yalnızca hayatta kalmak ve güvende olmak istemez; aynı zamanda sevilmek, bağ kurmak, ait olmak, yakınlık hissetmek ve başkalarıyla anlamlı ilişkiler içinde yaşamak ister.
Sevgi ve aidiyet ihtiyacı şunları içerir:
Aile, arkadaşlık, romantik bağ, topluluk, yakınlık, kabul edilme, duygusal paylaşım, aidiyet hissi.
İnsan sosyal bir varlıktır. Sevgi ve aidiyet eksikliği, kişide yalnızlık, değersizlik, yabancılaşma ve içsel boşluk hissi oluşturabilir. Maslow'a göre sağlıklı gelişim için insanın kendini bir yere, bir ilişkiye veya bir anlamlı topluluğa ait hissetmesi önemlidir.
Fakat burada önemli bir incelik vardır: Gerçek aidiyet, insanın kendini yok sayarak bir gruba uyması değildir. Sağlıklı aidiyet, insanın hem bağ kurabilmesi hem de kendi varlığını koruyabilmesidir.
Maslow'un insan anlayışında sevgi, sadece romantik bir duygu değil; insanın ruhsal gelişimini besleyen temel bir ihtiyaçtır. İnsan sevildiğinde, kabul edildiğinde ve bağ kurduğunda içindeki daha yüksek potansiyeller güvenle açılabilir.
Saygı Ve Değer Görme İhtiyacı Nedir
Maslow'un ihtiyaçlar hiyerarşisinde bir sonraki basamak saygı ve değer görme ihtiyacıdır. İnsan sadece sevilmek istemez; aynı zamanda değerli, yeterli, başarılı, güçlü, saygın ve anlamlı hissetmek ister.
Bu ihtiyaç iki yönlüdür:
Kişinin kendine saygısı,
başkalarından gördüğü saygı.
Kendine saygı; kişinin yeterlilik, özgüven, başarı, bağımsızlık ve içsel değer duygusuyla ilgilidir. Başkalarından saygı görmek ise takdir edilmek, kabul edilmek, değerli bulunmak ve sosyal olarak önemsenmekle ilgilidir.
Bu ihtiyaç sağlıklı karşılandığında insan:
Özgüven geliştirir.
Kendisini değerli hisseder.
Üretme cesareti bulur.
Sorumluluk alabilir.
Kendi yeteneklerine güvenebilir.
Fakat bu ihtiyaç sağlıksız biçimde karşılanırsa kişi sürekli onay arayabilir, görünürlük bağımlılığı geliştirebilir veya değerini tamamen başkalarının bakışına bağlayabilir.
Maslow'a göre sağlıklı saygı, insanın hem kendini gerçekçi biçimde değerli görmesi hem de başkalarıyla dengeli ilişkiler kurmasıdır.
Kendini Gerçekleştirme Nedir
Maslow'un en meşhur kavramlarından biri kendini gerçekleştirmedir. Kendini gerçekleştirme, insanın içindeki en yüksek potansiyeli fark etmesi, yeteneklerini geliştirmesi, kendi gerçek doğasına uygun yaşaması ve olabileceği en iyi hâle doğru ilerlemesidir.
Maslow'un çok bilinen düşüncesi şudur:
İnsan ne olabilecekse, onu olmalıdır.
Kendini gerçekleştirme, herkes için aynı şey değildir. Bir sanatçı için yaratıcı üretim, bir bilim insanı için keşif, bir öğretmen için insan yetiştirme, bir lider için topluma hizmet, bir düşünür için hakikati arama, bir zanaatkâr için mükemmel işçilik olabilir.
Kendini gerçekleştiren insan:
Kendi potansiyelini tanır.
Daha otantik yaşar.
Yaratıcılığa açıktır.
Dış onaydan daha az bağımlıdır.
Anlamlı hedeflere yönelir.
Kendi iç çağrısını daha iyi duyar.
Maslow'a göre insanın en yüksek gelişim alanı, yalnızca eksiklerini kapatmak değil; kendi varlığının en derin imkânını gerçekleştirmektir.
Kendini Gerçekleştiren İnsanların Özellikleri Nelerdir
Maslow, kendini gerçekleştirmiş olarak gördüğü bazı tarihî ve çağdaş kişileri incelemiş ve bu insanlarda ortak bazı özellikler bulunduğunu belirtmiştir. Ona göre kendini gerçekleştiren insanlar sıradan hazların ötesinde, daha derin bir anlam, gerçeklik ve bütünlük arayışı taşırlar.
Bu insanların bazı özellikleri şunlardır:
Gerçekliği daha doğru algılarlar.
Kendilerini ve başkalarını daha fazla kabul ederler.
Daha doğal ve içtendirler.
Yaratıcıdırlar.
Dış onaya aşırı bağımlı değildirler.
Sorunlara daha geniş perspektiften bakarlar.
Derin ilişkiler kurabilirler.
Yalnız kalabilme kapasitesine sahiptirler.
Mizah duyguları daha olgundur.
İnsanlığa ve değerlere karşı duyarlıdırlar.
Bu kişiler kusursuz değildir. Maslow kendini gerçekleştirmeyi mükemmellik olarak değil, insanın daha sağlıklı, daha sahici ve daha bütünleşmiş bir yaşama doğru ilerlemesi olarak görür.
Kendini gerçekleştirme, bitmiş bir sonuçtan çok devam eden bir olgunlaşma sürecidir.
Doruk Deneyim Nedir
Maslow'un önemli kavramlarından biri de doruk deneyimdir. Doruk deneyimler, insanın kendini olağan bilinç hâlinin ötesinde, derin bir anlam, bütünlük, hayranlık, huzur, aşkınlık veya yoğun canlılık içinde hissettiği özel anlardır.
Bu deneyimler bazen sanatla, doğayla, sevgiyle, ibadetle, bilimsel keşifle, müzikle, derin düşünceyle veya büyük bir iç aydınlanmayla ortaya çıkabilir.
Doruk deneyimlerde insan:
Zamanın yavaşladığını hissedebilir.
Kendini daha bütün hissedebilir.
Hayata karşı derin hayranlık duyabilir.
Benlik sınırlarının yumuşadığını yaşayabilir.
Anlam duygusu yoğunlaşabilir.
İçsel huzur ve genişlik hissedebilir.
Maslow'a göre bu deneyimler insanın sadece eksiklik gideren bir varlık olmadığını gösterir. İnsan, bazen hayatın en derin anlamına dokunan yüksek bilinç anları yaşayabilir.
Doruk deneyim, Maslow'un insan anlayışındaki ruhsal ve varoluşsal derinliği gösteren en özel kavramlardan biridir.
Eksiklik İhtiyaçları Ve Gelişim İhtiyaçları Nedir
Maslow, ihtiyaçları genel olarak iki büyük alanda düşünür: eksiklik ihtiyaçları ve gelişim ihtiyaçları.
Eksiklik ihtiyaçları, karşılanmadığında insanda gerilim, kaygı, eksiklik ve zorlanma oluşturan ihtiyaçlardır. Fizyolojik ihtiyaçlar, güvenlik, sevgi, aidiyet ve saygı bu gruba girer.
Gelişim ihtiyaçları ise insanın büyüme, anlam, yaratıcılık, kendini gerçekleştirme ve daha yüksek değerlere yönelme ihtiyacıdır.
| İhtiyaç Türü | Temel Özelliği |
|---|---|
| Eksiklik ihtiyaçları | Eksikliği hissedilir, karşılandığında gerilim azalır |
| Gelişim ihtiyaçları | Karşılandıkça insan daha fazla büyür ve derinleşir |
Bu ayrım çok önemlidir. Çünkü insan sadece eksikliğini kapatmak için yaşamaz. Eksiklikler giderildikten sonra insan daha derin bir arayışa yönelir: Kimim, ne olabilirim, neye hizmet edebilirim, hangi anlam için yaşayabilirim
Maslow'un psikolojiyi büyüten yönü burada ortaya çıkar: İnsan yalnızca hayatta kalma makinesi değil, gelişmeye açık bir anlam varlığıdır.
Maslow'un İnsan Doğası Anlayışı Nasıldır
Maslow'a göre insan doğası temelde gelişmeye, anlam bulmaya ve olgunlaşmaya açıktır. İnsan sadece saldırganlık, korku, arzu veya koşullanma tarafından yönetilmez. İnsan içinde iyiliğe, yaratıcılığa, sevgiye, ahlâka, iş birliğine ve kendini aşmaya yönelik güçlü imkânlar da taşır.
Bu yönüyle Maslow'un insan doğası anlayışı iyimserdir. Fakat bu yüzeysel bir iyimserlik değildir. Maslow insanın eksikliklerini, kırılganlıklarını ve ihtiyaçlarını da kabul eder. Ancak insanı yalnızca karanlık yönleriyle tanımlamayı eksik bulur.
Maslow'a göre insan:
İhtiyaç sahibi bir varlıktır.
Gelişme potansiyeli taşır.
Anlam arar.
Yaratıcı olabilir.
Sevgiye ihtiyaç duyar.
Kendi değerini gerçekleştirmek ister.
Daha yüksek bilinç hâllerine ulaşabilir.
Bu anlayış, psikolojide insanı daha bütüncül görmeye katkı sağlamıştır. İnsan hem bedendir hem duygu; hem ihtiyaçtır hem anlam; hem eksikliktir hem de potansiyeldir.
Maslow Freud Ve Skinner'dan Nasıl Ayrılır
Maslow, Freud ve Skinner gibi büyük isimlerden etkilenmiş olsa da onlardan farklı bir yol açmıştır.
Freud, insan davranışında bilinçdışı çatışmalara, bastırılmış arzulara ve erken çocukluk yaşantılarına büyük önem verir. Skinner ise davranışın çevresel koşullar ve pekiştirme süreçleriyle şekillendiğini savunur.
Maslow ise şunu söyler:
İnsan yalnızca çatışma ve koşullanma ile açıklanamaz; insan aynı zamanda gelişme, anlam ve kendini gerçekleştirme varlığıdır.
| Düşünür | Ana Vurgu |
|---|---|
| Freud | Bilinçdışı, çatışma, dürtüler |
| Skinner | Davranış, çevre, pekiştirme |
| Maslow | İhtiyaçlar, gelişim, potansiyel, kendini gerçekleştirme |
Maslow, Freud'un insanın karanlık ve çatışmalı yönlerini, Skinner'ın davranışsal öğrenme vurgusunu tamamen değersiz görmez. Fakat insanı sadece bu açılardan ele almanın eksik olduğunu düşünür.
Maslow'un farkı, insanın yüksek ihtimallerini psikolojinin merkezine taşımasıdır.
Maslow'un Eğitim Anlayışına Katkısı Nedir
Maslow'un kuramı eğitim alanında çok etkili olmuştur. Çünkü öğrencinin öğrenebilmesi için sadece bilgiye erişmesi yeterli değildir; temel ihtiyaçlarının da belli ölçüde karşılanması gerekir.
Aç, güvensiz, dışlanmış, sürekli aşağılanmış veya değersiz hisseden bir öğrencinin öğrenme süreci zorlaşabilir. Bu yüzden eğitimde öğrencinin bedensel, duygusal, sosyal ve psikolojik ihtiyaçları önemlidir.
Maslow'un eğitim açısından verdiği dersler şunlardır:
Öğrenci önce güvende hissetmelidir.
Sınıfta aidiyet duygusu önemlidir.
Saygı gören öğrenci daha iyi gelişir.
Merak ve yaratıcılık desteklenmelidir.
Öğrenci sadece sınav puanı değil, potansiyel taşıyan bir birey olarak görülmelidir.
Eğitim, kendini gerçekleştirmeye kapı açmalıdır.
Maslow'un yaklaşımı, eğitimi mekanik bilgi aktarımı olmaktan çıkarıp insan gelişiminin daha bütüncül bir parçası olarak görmeye yardımcı olur.
Maslow'un İş Hayatı Ve Motivasyon Alanındaki Etkisi Nedir
Maslow'un ihtiyaçlar hiyerarşisi, iş hayatı ve yönetim alanında da çok etkili olmuştur. Çünkü çalışanların motivasyonu yalnızca maaşla açıklanamaz. İnsan iş yerinde güvenlik, aidiyet, saygı, gelişim ve anlam da arar.
İş hayatında Maslow'un ihtiyaçları şöyle görülebilir:
Fizyolojik ihtiyaç: yeterli ücret, dinlenme, çalışma koşulları.
Güvenlik ihtiyacı: iş güvencesi, adil kurallar, istikrar.
Aidiyet ihtiyacı: ekip ilişkileri, kabul edilme, sosyal bağ.
Saygı ihtiyacı: takdir, yetki, sorumluluk, değer görme.
Kendini gerçekleştirme: yaratıcılık, gelişim, anlamlı katkı, potansiyeli kullanma.
Maslow'un iş dünyasına verdiği en önemli mesaj şudur:
İnsan sadece çalışan bir araç değildir; gelişmek, değer görmek ve anlamlı katkı sunmak isteyen bir varlıktır.
Bu yüzden modern liderlik, motivasyon ve insan kaynakları yaklaşımlarında Maslow'un etkisi hâlâ hissedilir.
Maslow'un Kuramına Yöneltilen Eleştiriler Nelerdir
Maslow'un kuramı çok etkili olsa da eleştirilmiştir. En önemli eleştirilerden biri, ihtiyaçların her zaman katı bir basamak sırasıyla ilerlemediğidir. İnsan bazen güvenlik ihtiyacı tam karşılanmadan sevgi arayabilir; bazen ağır koşullarda bile anlam, sanat, inanç veya fedakârlık peşinde olabilir.
Başlıca eleştiriler şunlardır:
İhtiyaçlar her kültürde aynı sırayla ilerlemeyebilir.
Hiyerarşi fazla basitleştirici olabilir.
Kendini gerçekleştirme kavramı ölçülmesi zor bir kavramdır.
Kuram bireyci Batı kültürüne daha yakın bulunmuştur.
Bazı insanlar temel ihtiyaçları eksikken bile yüksek değerlere yönelebilir.
Maslow'un kendini gerçekleştiren insan örnekleri sınırlı ve seçici bulunmuştur.
Bu eleştiriler önemlidir. Fakat kuramın etkisini ortadan kaldırmaz. Maslow'un modeli, insan motivasyonunu anlamada hâlâ güçlü bir çerçevedir. Sadece katı bir merdiven gibi değil, esnek ve dinamik bir insan gelişimi haritası olarak okunmalıdır.
Maslow Bugün Neden Hâlâ Önemlidir
Maslow bugün hâlâ önemlidir çünkü modern insanın sorunları yalnızca açlık, güvenlik veya davranış değişimiyle sınırlı değildir. Bugünün insanı çoğu zaman görünürde imkânlara sahip olsa da içten içe anlam, aidiyet, değer, sevgi, özgünlük ve kendini gerçekleştirme arayışı yaşar.
Modern dünyada Maslow'un soruları hâlâ canlıdır:
Güvende miyim
Bir yere ait miyim
Seviliyor muyum
Değerli hissediyor muyum
Kendi potansiyelimi yaşıyor muyum
Hayatım yalnızca geçinmekten mi ibaret
Gerçekten neye dönüşmek istiyorum
Maslow, insana sadece eksikliklerini değil, yüksek imkânlarını da hatırlatır. Bu yüzden onun kuramı eğitimde, iş dünyasında, kişisel gelişimde, psikoterapide, liderlikte ve insan potansiyeli çalışmalarında hâlâ etkisini sürdürür.
Maslow'un en kalıcı mesajı şudur: İnsan sadece yaşamak istemez; anlamlı ve tam bir hayat yaşamak ister.
Son Söz: Maslow, İnsanın İçindeki Yükselme Arzusunu Psikolojiye Taşıyan Büyük Bir Düşünürdür
Abraham Maslow, psikoloji tarihinde insanı yalnızca korkuları, dürtüleri, koşullanmaları veya hastalıkları üzerinden değil; potansiyeli, anlam arayışı, sevgi ihtiyacı, yaratıcılığı, gelişme gücü ve kendini gerçekleştirme arzusu üzerinden anlamaya çalışan büyük bir isimdir.
Maslow bize şunu öğretir:
İnsan önce yaşamak ister.
Sonra güvende olmak ister.
Sonra sevmek ve sevilmek ister.
Sonra değer görmek ister.
Sonra kendi içindeki en yüksek ihtimali gerçekleştirmek ister.
Bu yol her zaman düz bir merdiven gibi ilerlemez. İnsan bazen eksiklerle, korkularla, kırılmalarla, yalnızlıklarla ve belirsizliklerle yürür. Fakat yine de insanın içinde daha iyiye, daha derine, daha anlamlıya ve daha sahici bir hayata doğru yükselmek isteyen bir yön vardır.
Maslow'un büyüklüğü, işte bu yönü görmesidir. O, psikolojiye insanın yalnızca yarasını değil; çiçek açma ihtimalini de hatırlatmıştır.
