Uluslararası Antlaşmalar Nasıl Yorumlanır 
Lafız, Amaç, Bağlam Ve İyi Niyet İlkesi Nasıl Kullanılır
Uluslararası antlaşmaların yorumlanması, bir antlaşma hükmünün ne anlama geldiğini, hangi kapsamda uygulanacağını, taraf devletlere hangi yükümlülükleri yüklediğini ve uyuşmazlık çıktığında metnin nasıl anlaşılması gerektiğini belirleme faaliyetidir. Devletler aynı antlaşma metnini imzalamış olabilir; fakat sonradan bir maddeyi farklı yorumlayabilirler. İşte bu noktada lafız, bağlam, amaç, konu, iyi niyet, sonraki uygulama, hazırlık çalışmaları ve uluslararası hukukun ilgili kuralları devreye girer.
Viyana Antlaşmalar Hukuku Sözleşmesi'nin 31. maddesi, antlaşmanın iyi niyetle, metindeki terimlerin olağan anlamına, bağlamına, ayrıca antlaşmanın konu ve amacı ışığında yorumlanacağını belirtir. 32. madde ise hazırlık çalışmaları ve antlaşmanın yapılma koşulları gibi tamamlayıcı yorum araçlarına hangi durumlarda başvurulabileceğini düzenler.
Bu nedenle antlaşma yorumu, yalnızca kelime oyunu değildir. Antlaşma yorumu, devletlerin verdiği sözün ne anlama geldiğini, bu sözün hangi sınırlar içinde uygulanacağını ve uluslararası güvenin nasıl korunacağını belirleyen ciddi bir hukuk faaliyetidir.
Uluslararası Antlaşma Yorumu Nedir
Uluslararası antlaşma yorumu, bir antlaşma hükmünün gerçek hukukî anlamını belirleme sürecidir. Bu süreçte amaç, devletlerin keyfi şekilde metni kendi çıkarına çekmesi değil; metni dürüst, tutarlı, bağlama uygun ve antlaşmanın amacıyla uyumlu biçimde anlamaktır.
| Yorum Unsuru | Temel Anlamı |
|---|---|
| Lafız | Metindeki kelimelerin olağan anlamı |
| Bağlam | Hükmün antlaşmanın bütünü içindeki yeri |
| Konu ve amaç | Antlaşmanın ulaşmak istediği temel hedef |
| İyi niyet | Yorumu dürüst ve samimi şekilde yapma zorunluluğu |
| Sonraki uygulama | Tarafların antlaşmayı zaman içinde nasıl uyguladığı |
| Hazırlık çalışmaları | Müzakere geçmişi ve antlaşmanın yapılış koşulları |
Bir antlaşma maddesi tek başına okunursa yanlış anlaşılabilir. Çünkü maddeler, preambül, ekler, tarafların anlaşmaları, sonraki uygulamalar ve ilgili uluslararası hukuk kurallarıyla birlikte anlam kazanır.
Bu yüzden antlaşma yorumu, metni parçalayarak değil; metni bütün içinde okuyarak yapılmalıdır.
Antlaşmalar Neden Yorumlanmaya İhtiyaç Duyar
Antlaşmalar ne kadar dikkatli yazılırsa yazılsın, her kavram tamamen açık olmayabilir. Devletler farklı hukuk kültürlerine, siyasi beklentilere, dillerdeki anlam farklarına ve ulusal çıkarlara sahip olduğu için aynı hükmü farklı anlayabilir.
| Yorum İhtiyacının Sebebi | Açıklama |
|---|---|
| Kavramlar genel olabilir | “Makul süre”, “gerekli önlem”, “adil muamele” gibi ifadeler yoruma açıktır |
| Diller farklı olabilir | Çok dilli antlaşmalarda anlam farkı doğabilir |
| Koşullar değişebilir | Eski metin yeni olaylara uygulanmak zorunda kalabilir |
| Devlet çıkarları çatışabilir | Taraflar metni kendi lehlerine yorumlamak isteyebilir |
| Teknik alanlar gelişebilir | Teknoloji, çevre, ticaret ve güvenlik alanlarında yeni sorunlar doğabilir |
| Metin eksik olabilir | Her ihtimal önceden yazılamaz |
Antlaşma yorumu, bu belirsizlikleri yönetir. Ancak yorum, metni yeniden yazmak değildir. Yorumun görevi, antlaşmanın söylediğini anlamak ve gerektiğinde yeni duruma hukuka uygun biçimde uygulamaktır.
Viyana Sözleşmesi'ne Göre Genel Yorum Kuralı Nedir
Viyana Antlaşmalar Hukuku Sözleşmesi'nin 31. maddesi, antlaşma yorumunun ana kuralını oluşturur. Buna göre antlaşma, iyi niyetle, metindeki terimlerin bağlam içindeki olağan anlamına göre ve antlaşmanın konu ve amacı ışığında yorumlanır.
Bu kural üç büyük sütuna dayanır:
| Sütun | Anlamı |
|---|---|
| İyi niyet | Yorum dürüst, samimi ve hukukun amacına uygun olmalıdır |
| Olağan anlam | Kelimeler normal ve doğal anlamıyla okunmalıdır |
| Bağlam, konu ve amaç | Hüküm antlaşmanın bütünü ve hedefi içinde değerlendirilmelidir |
Bu yöntem, tek başına yalnızca lafza veya yalnızca amaca saplanmayı engeller. Çünkü iyi yorum, metnin kelimelerini, bütününü ve amacını birlikte okur.
Antlaşma yorumunda temel mesele şudur: Metnin ne dediği, hangi bağlamda dediği ve hangi amaç için dediği birlikte anlaşılmalıdır.
İyi Niyet İlkesi Yorumda Nasıl Kullanılır
İyi niyet, antlaşma yorumunun ahlaki süsü değil; Viyana Sözleşmesi'nin genel yorum kuralının merkezinde yer alan hukukî bir ilkedir. Devletler antlaşmayı yorumlarken hileli, yapay, aşırı daraltıcı veya metnin amacını boşa çıkaran yorumlardan kaçınmalıdır.
| İyi Niyetli Yorum | Kötü Niyetli Yorum |
|---|---|
| Metni dürüst okur | Kelimeleri hileli şekilde büker |
| Antlaşmanın amacını korur | Amacı etkisiz hale getirir |
| Tarafların güvenini gözetir | Karşı tarafın meşru beklentisini boşa çıkarır |
| Bütün metni dikkate alır | Sadece işine gelen maddeyi seçer |
| Uygulanabilir sonuç üretir | Antlaşmayı anlamsız hale getirir |
Örneğin bir devlet, bir insan hakları sözleşmesindeki koruma hükmünü öyle dar yorumlarsa ki hüküm fiilen kimseyi koruyamaz hale gelirse, bu yorum iyi niyet ilkesiyle bağdaşmayabilir.
İyi niyet, devlete şunu söyler: Yorum hakkın var; fakat antlaşmanın ruhunu öldürme hakkın yoktur.
Lafız Yorumda Neden İlk Basamaktır
Lafız, antlaşma metnindeki kelimelerin olağan ve doğal anlamını ifade eder. Yorum faaliyeti çoğu zaman metnin kelimeleriyle başlar. Çünkü devletler antlaşmaya rızalarını metin üzerinden verirler.
| Lafız Yorumunda Bakılan Unsur | Açıklama |
|---|---|
| Kelimenin olağan anlamı | Terimin normal hukukî veya günlük anlamı |
| Cümlenin yapısı | Hükmün gramer ve mantık düzeni |
| Teknik terimler | Alanın özel kavramları |
| Dil versiyonları | Antlaşmanın farklı resmî dilleri |
| Madde içi bütünlük | Aynı hüküm içindeki kavram ilişkisi |
Fakat lafız tek başına yeterli değildir. Çünkü kelimeler bağlamdan koparıldığında yanıltıcı olabilir. Bir kelimenin anlamı, bazen antlaşmanın genel sistemi ve amacı içinde daralır veya genişler.
Bu nedenle lafız başlangıç noktasıdır; ama yorumun tamamı değildir.
Olağan Anlam Ne Demektir
Olağan anlam, antlaşmadaki terimlerin normal, doğal ve makul şekilde anlaşılmasıdır. Ancak bu anlam, kelimenin sözlükteki ilk karşılığından ibaret değildir. Terim, antlaşmanın bağlamı ve konu alanı içinde değerlendirilir.
| Olağan Anlamın Belirlenmesi | Açıklama |
|---|---|
| Sözlük anlamı | Başlangıç ipucu verebilir |
| Hukuki anlam | Terim hukukta özel anlam taşıyabilir |
| Teknik anlam | Deniz, ticaret, çevre veya ceza hukukunda özel anlam olabilir |
| Bağlam içindeki anlam | Aynı kelime antlaşmanın bütününde farklı nüans kazanabilir |
| Tarafların kullanımı | Tarafların sonraki uygulaması anlamı netleştirebilir |
Örneğin “güvenlik”, “makul önlem”, “gerekli tedbir”, “adil muamele”, “zarar”, “kontrol” gibi kavramlar tek başına basit görünür; fakat uluslararası hukukta çok farklı sonuçlar doğurabilir.
Bu yüzden olağan anlam, metne sadakat ile hukuki akıl arasında kurulan dengedir.
Bağlam Nedir
Bağlam, bir antlaşma hükmünün yalnız başına değil, antlaşmanın bütünü içinde okunmasını sağlar. Viyana Sözleşmesi'nin 31. maddesi, bağlamın yalnızca ana metinden ibaret olmadığını; preambül, ekler ve antlaşmanın yapılmasıyla bağlantılı bazı anlaşma ve belgeleri de kapsayabileceğini düzenler.
| Bağlam Unsuru | Açıklama |
|---|---|
| Antlaşmanın tamamı | Madde, diğer maddelerle birlikte okunur |
| Preambül | Antlaşmanın değerleri ve hedefleri görülebilir |
| Ekler | Teknik ayrıntılar veya tamamlayıcı hükümler bulunabilir |
| Tarafların bağlantılı anlaşmaları | Antlaşmayla birlikte yapılan ek anlaşmalar dikkate alınabilir |
| Kabul edilen bağlantılı belgeler | Tarafların antlaşmayla ilişkili kabul ettiği araçlar önem taşıyabilir |
Bağlam, yorumda parçacı yaklaşımı engeller. Bir devlet yalnızca işine gelen kelimeyi seçip antlaşmanın genel sistemini yok sayamaz.
Bağlam, antlaşmaya bütünlük kazandırır.
Preambül Yorumda Ne İşe Yarar
Preambül, antlaşmanın giriş kısmıdır. Genellikle tarafların niyetini, antlaşmanın arka planını, korumak istediği değerleri ve temel hedeflerini gösterir.
| Preambülün Rolü | Açıklama |
|---|---|
| Amaç gösterir | Antlaşmanın neden yapıldığını açıklar |
| Değerleri belirtir | İnsan hakları, barış, çevre, işbirliği gibi hedefleri ortaya koyar |
| Yorum yönü verir | Belirsiz hükümlerin amaca uygun okunmasına yardım eder |
| Sistem bütünlüğü sağlar | Maddelerin genel çerçevesini açıklar |
| Hukuki atmosfer kurar | Antlaşmanın ruhunu anlamaya katkı verir |
Preambül tek başına her zaman bağımsız yükümlülük yaratmayabilir; fakat yorumda çok önemli rol oynar. Özellikle antlaşmanın konu ve amacı belirlenirken preambül dikkate alınabilir.
Bir antlaşmanın kalbi çoğu zaman maddelerde, ruhu ise preambülde görünür.
Antlaşmanın Konu Ve Amacı Nasıl Belirlenir
Antlaşmanın konu ve amacı, metnin hangi temel sorunu çözmek, hangi değeri korumak veya hangi düzeni kurmak için yapıldığını gösterir. Viyana Sözleşmesi'nin 31. maddesinde konu ve amaç, yorumun temel unsurlarından biri olarak yer alır.
| Belirleme Aracı | Ne Gösterir |
|---|---|
| Başlık | Antlaşmanın genel alanını gösterir |
| Preambül | Temel hedefleri ve değerleri açıklar |
| Ana hükümler | Antlaşmanın merkezî yükümlülüklerini ortaya koyar |
| Kurumsal yapı | Denetim, raporlama veya uyuşmazlık çözüm sistemi amacı gösterir |
| Tarafların uygulaması | Antlaşmanın nasıl yaşatıldığını gösterir |
| Tarihsel arka plan | Antlaşmanın hangi soruna cevap verdiğini açıklar |
Örneğin bir insan hakları sözleşmesinin amacı bireyi korumaktır. Bir çevre sözleşmesinin amacı çevresel zararı önlemek veya azaltmaktır. Bir sınır antlaşmasının amacı istikrar ve kesinlik sağlamaktır.
Konu ve amaç, yorumda metnin yönünü gösteren pusuladır.
Amaçsal Yorum Sınırsız Mıdır
Hayır. Antlaşmanın amacı önemlidir; fakat amaçsal yorum metni tamamen aşma yetkisi vermez. Yorumcu, antlaşmanın amacını kullanarak metinde hiç bulunmayan bir yükümlülüğü keyfi biçimde yaratmamalıdır.
| Doğru Amaçsal Yorum | Yanlış Amaçsal Yorum |
|---|---|
| Metni amacına uygun açıklar | Metni aşarak yeni kural yazar |
| Belirsizliği giderir | Açık hükmü yok sayar |
| Antlaşmanın ruhunu korur | Taraf rızasını aşar |
| Uygulanabilir sonuç üretir | Devletlere beklemedikleri yükümlülük yükler |
| Bağlamla uyumludur | Bağlamdan kopar |
Amaçsal yorum özellikle insan hakları, çevre, barış ve kurumsal antlaşmalarda çok önemlidir. Ancak amaçsal yorumun meşruiyeti, metin ve bağlamla bağlantısını korumasına bağlıdır.
Yani amaç, metne ışık tutmalıdır; metnin yerine geçmemelidir.
Sonraki Anlaşmalar Yorumda Nasıl Kullanılır
Taraf devletler, antlaşma yapıldıktan sonra o antlaşmanın yorumuna veya uygulanmasına ilişkin yeni anlaşmalar yapabilir. Viyana Sözleşmesi'nin 31. maddesi, tarafların sonraki anlaşmalarının yorumda dikkate alınacağını belirtir.
| Sonraki Anlaşma Türü | Yorumdaki Rolü |
|---|---|
| Yorum anlaşması | Taraflar hükmün anlamını açıklar |
| Uygulama protokolü | Hükmün nasıl uygulanacağını belirler |
| Ortak bildiri | Tarafların ortak anlayışını gösterebilir |
| Taraflar konferansı kararı | Çok taraflı antlaşmalarda yorum etkisi doğurabilir |
| Teknik ek düzenleme | Uygulamayı somutlaştırabilir |
Sonraki anlaşmalar önemlidir çünkü antlaşmalar yaşayan metinlerdir. Taraflar zaman içinde metnin anlamı konusunda ortak anlayış geliştirebilir.
Ancak sonraki anlaşmanın gerçekten tarafların ortak iradesini yansıtması gerekir. Tek taraflı açıklama, tek başına sonraki anlaşma sayılmaz.
Sonraki Uygulama Nedir
Sonraki uygulama, tarafların antlaşmayı zaman içinde nasıl uyguladığını gösterir. Viyana Sözleşmesi'nin 31. maddesi, tarafların antlaşmanın yorumuna ilişkin anlaşmasını ortaya koyan sonraki uygulamanın dikkate alınacağını düzenler.
| Sonraki Uygulama Örneği | Yorumdaki Önemi |
|---|---|
| Devletlerin düzenli davranışları | Hükmün nasıl anlaşıldığını gösterebilir |
| Raporlama uygulamaları | Tarafların yükümlülüğü nasıl gördüğünü açıklar |
| Ortak denetim mekanizmaları | Uygulama standardı oluşturabilir |
| Diplomatik yazışmalar | Tarafların anlayışı görülebilir |
| Uyuşmazlık çözüm pratiği | Hükmün anlamı somutlaşabilir |
Sonraki uygulama, antlaşmanın metinden hayata nasıl geçtiğini gösterir. Bazen tarafların uzun yıllar aynı şekilde davranması, hükmün anlamını netleştirir.
Fakat her uygulama yorum değeri taşımaz. Uygulamanın tarafların ortak anlayışını gösterecek kadar tutarlı ve anlamlı olması gerekir.
İlgili Uluslararası Hukuk Kuralları Yorumda Nasıl Kullanılır
Viyana Sözleşmesi'nin 31. maddesi, taraflar arasında uygulanabilir ilgili uluslararası hukuk kurallarının da antlaşma yorumunda dikkate alınacağını belirtir.
Bu çok önemlidir. Çünkü bir antlaşma, uluslararası hukuk sisteminden kopuk yorumlanmaz.
| İlgili Kural | Yorumdaki Rolü |
|---|---|
| Teamül hukuku | Antlaşma hükmünün genel hukukla uyumu sağlanır |
| Jus cogens | Emredici normlara aykırı yorum yapılamaz |
| İnsan hakları hukuku | Hak koruyucu yorum güçlenebilir |
| İnsancıl hukuk | Silahlı çatışma bağlamında sınırları belirler |
| Çevre hukuku ilkeleri | Sınır aşan zarar ve ihtiyat ilkesi dikkate alınabilir |
| Devlet sorumluluğu kuralları | İhlal sonuçları değerlendirilir |
Bu yaklaşım, uluslararası hukukun parçalanmasını azaltır. Antlaşmalar, diğer hukuk kurallarıyla uyumlu yorumlanmalıdır.
Bir antlaşma hükmü, mümkünse uluslararası hukukun genel sistemiyle çelişmeyecek şekilde anlaşılmalıdır.
Hazırlık Çalışmaları Ne Zaman Kullanılır
Viyana Sözleşmesi'nin 32. maddesi, hazırlık çalışmalarına ve antlaşmanın yapılma koşullarına tamamlayıcı yorum aracı olarak başvurulabileceğini düzenler. Buna göre bu araçlar, 31. maddeye göre yapılan yorumu doğrulamak veya yorum sonucu anlam belirsiz, muğlak, anlamsız ya da makul olmayan bir sonuca gidiyorsa anlamı belirlemek için kullanılabilir.
| Hazırlık Çalışmalarının Kullanımı | Açıklama |
|---|---|
| Yorumu doğrulama | 31. maddeyle ulaşılan anlam desteklenir |
| Belirsizlik giderme | Metin hâlâ muğlaksa yardım eder |
| Anlamsız sonucu önleme | Açıkça makul olmayan sonuçtan kaçınılır |
| Taraf niyetini anlama | Müzakere süreci ışık tutabilir |
| Tarihsel koşulları görme | Antlaşmanın hangi ortamda yapıldığı anlaşılır |
Hazırlık çalışmaları önemlidir; fakat ana yorum yönteminin yerine geçmez. Önce metin, bağlam, amaç ve iyi niyet incelenir. Hazırlık çalışmaları ise tamamlayıcı ışık sağlar.
Hazırlık Çalışmaları Neden Sınırlı Kullanılır
Hazırlık çalışmalarının sınırlı kullanılmasının nedeni, antlaşmanın bağlayıcı ifadesinin nihai metin olmasıdır. Müzakerelerde söylenen her söz, tarafların son ortak iradesi anlamına gelmez.
| Sınırlı Kullanım Sebebi | Açıklama |
|---|---|
| Nihai metin esastır | Taraflar son olarak metne rıza göstermiştir |
| Müzakere kayıtları eksik olabilir | Her görüşme tam kayda geçmemiş olabilir |
| Tüm taraflar aynı niyeti taşımayabilir | Çok taraflı antlaşmalarda niyetler çeşitlidir |
| Seçici kullanım riski vardır | Devletler sadece işlerine gelen kaydı seçebilir |
| Metni aşma tehlikesi doğar | Hazırlık çalışmaları metnin yerine geçmemelidir |
Bu nedenle hazırlık çalışmaları dikkatle kullanılır. Onlar yorumda yardımcıdır; antlaşmanın kendisi değildir.
Metnin açık anlamı, bağlamı ve amacı varken, hazırlık çalışmalarını kullanarak metni tersine çevirmek doğru değildir.
Çok Dilli Antlaşmalar Nasıl Yorumlanır
Birçok uluslararası antlaşma birden fazla resmî dilde yapılır. Bu durumda farklı dil metinleri arasında anlam farkı çıkabilir.
| Sorun | Çözüm Mantığı |
|---|---|
| Dil metinleri farklı görünüyor | Tüm özgün metinler birlikte incelenir |
| Bir dilde terim daha geniş | Ortak anlam aranır |
| Bir dilde belirsizlik var | Bağlam, konu ve amaç dikkate alınır |
| Teknik terim farklı çevrilmiş | Antlaşmanın sistemi içinde yorum yapılır |
| Çelişki giderilemiyor | Konu ve amaca en uygun uzlaştırıcı anlam aranır |
Çok dilli antlaşmalarda amaç, bir dil metnini diğerine zorla üstün kılmak değil; tarafların ortak rızasını en iyi yansıtan anlamı bulmaktır.
Dil farkları yorumda büyük önem taşır. Çünkü bir kelimenin farklı dildeki tonu, hukuki sonuçları değiştirebilir.
İnsan Hakları Antlaşmaları Nasıl Yorumlanır
İnsan hakları antlaşmaları, klasik karşılıklı devlet çıkarı antlaşmalarından farklıdır. Amaç, bireyi devlet gücüne karşı korumaktır. Bu yüzden yorumda antlaşmanın koruyucu amacı özel önem taşır.
| İnsan Hakları Yorumunda Öne Çıkan Unsur | Açıklama |
|---|---|
| Etkili koruma | Haklar teorik değil pratik ve etkili olmalıdır |
| Amaçsal yorum | Bireyin korunması merkeze alınır |
| Yaşayan belge yaklaşımı | Haklar yeni toplumsal koşullara göre yorumlanabilir |
| Ayrımcılık yasağı | Haklar eşit biçimde uygulanmalıdır |
| Sınırlama ölçütleri | Devlet müdahalesi gerekli, ölçülü ve meşru olmalıdır |
Örneğin özel hayat hakkı, klasik dönemde ev ve aile mahremiyetiyle düşünülmüş olabilir. Ancak dijital çağda veri koruma, gözetim, biyometrik kayıt ve çevrim içi mahremiyet gibi alanlarda da uygulanabilir.
İnsan hakları antlaşmalarında yorumun temel sorusu şudur: Bu yorum insanı gerçekten koruyor mu, yoksa hakkı kağıt üzerinde mi bırakıyor
Antlaşma Yorumu Kötüye Kullanılabilir Mi
Evet. Antlaşma yorumu kötüye kullanılabilir. Devletler bazen metni kendi çıkarları doğrultusunda aşırı daraltabilir, genişletebilir veya antlaşmanın amacını boşa çıkarabilir.
| Kötüye Kullanım Türü | Açıklama |
|---|---|
| Aşırı lafızcılık | Kelimeye tutunup amacı yok saymak |
| Aşırı amaçsal yorum | Metni aşarak yeni yükümlülük yaratmak |
| Bağlamdan koparma | Maddeyi antlaşmanın bütününden ayırmak |
| Hazırlık çalışmalarını seçici kullanma | Sadece işine gelen müzakere kaydını öne çıkarmak |
| Sonraki uygulamayı çarpıtma | Tek taraflı davranışı ortak uygulama gibi göstermek |
| İyi niyet perdesiyle çıkar savunma | Hukuki dili siyasi amaç için kullanmak |
Bu nedenle antlaşma yorumunda denge çok önemlidir. Ne sadece kelimelere hapsolmak, ne de metni tamamen aşan serbest yorum yapmak doğrudur.
Doğru yorum, metin, bağlam, amaç, iyi niyet ve uluslararası hukuk sistemi arasında ölçülü bir denge kurar.
Son Söz: Antlaşmanın Anlamı Nerede Saklıdır
Uluslararası antlaşmaların yorumu, devletlerin verdiği hukukî sözün gerçek anlamını belirleyen en önemli faaliyetlerden biridir. Çünkü antlaşmalar yalnızca yazılı metinlerden ibaret değildir; devletler arası güvenin, barışın, işbirliğinin, insan haklarının, çevrenin, ticaretin ve uluslararası düzenin taşıyıcı belgeleridir.
Bir antlaşmayı doğru yorumlamak için yalnızca kelimelere bakmak yetmez. Lafız önemlidir; çünkü devletler metne rıza gösterir. Bağlam önemlidir; çünkü madde antlaşmanın bütünü içinde anlam kazanır. Konu ve amaç önemlidir; çünkü metnin hangi değeri koruduğunu gösterir. İyi niyet önemlidir; çünkü yorumun hileli değil dürüst yapılmasını sağlar. Sonraki anlaşmalar ve uygulamalar önemlidir; çünkü antlaşmanın zaman içindeki canlı anlamını gösterir. Hazırlık çalışmaları önemlidir; fakat tamamlayıcıdır, metnin yerine geçmez.
Antlaşma yorumunun en büyük tehlikesi, devletlerin metni kendi çıkarları için bükmeye çalışmasıdır. Bir devlet kelimelere sığınıp amacı öldürebilir. Başka bir devlet amacı bahane edip metni aşabilir. Bir diğeri hazırlık çalışmalarını seçici kullanabilir. Bu yüzden yorum, yalnızca zeka değil, aynı zamanda hukukî dürüstlük ister.
Sonuçta antlaşmanın anlamı yalnızca satırlarda değil; satırların bağlamında, tarafların ortak amacında, iyi niyetin ışığında ve uluslararası hukukun bütünlüğünde saklıdır.
