Noam Chomsky'ye Göre Derin Yapı Ve Yüzey Yapı Nedir 
Cümlelerin Görünen Ve Gizli Dilsel Mimarisi Nasıl Açıklanır
Noam Chomsky'ye göre derin yapı ve yüzey yapı, dilin yalnızca dışarıdan duyulan kelimelerden ibaret olmadığını; cümlelerin arkasında daha derin, zihinsel ve yapısal ilişkiler bulunduğunu gösteren önemli kavramlardır.
Bu ayrım, özellikle Chomsky'nin erken dönem üretici dilbilgisi kuramında büyük yer tutar. Ona göre bir cümlenin dışarıda görünen biçimi ile zihinde taşıdığı temel anlam ilişkileri her zaman aynı düzeyde değildir. Bazen iki cümle yüzeyde farklı görünür; fakat derinde benzer anlam ilişkileri taşır. Bazen de yüzeyde benzer görünen cümleler, derinde farklı yapılara sahip olabilir.
Bu nedenle derin yapı ve yüzey yapı ayrımı, dilin yalnızca kelime dizilişi olmadığını; cümlenin altında özne, yüklem, nesne, anlam ilişkisi, dönüşüm ve zihinsel düzen gibi daha temel katmanlar bulunduğunu gösterir.
Derin Yapı Ve Yüzey Yapı Nedir
Derin yapı, bir cümlenin altında bulunan temel anlam ilişkilerini ve zihinsel dilsel düzenini ifade eder. Yüzey yapı ise bu cümlenin dışarıda görünen, söylenen veya yazılan biçimidir.
Basitçe söylersek:
Derin yapı, cümlenin zihindeki temel mimarisidir.
Yüzey yapı, o mimarinin dış dünyaya çıkan görünür biçimidir.
Mesela şu iki cümleyi düşünelim:
"Ali kitabı okudu."
"Kitap Ali tarafından okundu."
Bu iki cümle yüzeyde farklıdır. İlk cümle etken, ikinci cümle edilgen yapıdadır. Fakat derindeki temel ilişki benzerdir:
Okuyan kişi Ali'dir.
Okunan şey kitaptır.
Eylem okumaktır.
Yani yüzey yapı değişmiş; fakat derin anlam ilişkisi büyük ölçüde korunmuştur.
Chomsky'nin bu ayrımı, dilin yalnızca görünen biçimine bakmanın yeterli olmadığını gösterir. Çünkü cümlelerin altında, zihnin kurduğu daha temel ilişkiler bulunur.
Chomsky Bu Ayrımı Neden Geliştirmiştir
Chomsky, derin yapı ve yüzey yapı ayrımını, insan dilinin yalnızca dış konuşma biçimiyle açıklanamayacağını göstermek için geliştirmiştir. Ona göre dilbilim, yalnızca insanların hangi cümleleri söylediğini kaydetmekle yetinmemelidir. Asıl soru şudur:
İnsan zihni bu cümleleri hangi yapılarla üretir
Davranışçı yaklaşımlar dili daha çok gözlemlenebilir konuşma davranışı olarak ele alırken, Chomsky dilin arkasındaki zihinsel sistemi anlamaya çalışmıştır.
Bu yüzden derin yapı ve yüzey yapı ayrımı şu amaçlara hizmet eder:
Cümlenin görünen biçimiyle temel anlam ilişkisini ayırmak
Farklı yüzey yapıların aynı derin anlamı taşıyabileceğini göstermek
Benzer görünen cümlelerin farklı derin yapılara sahip olabileceğini açıklamak
Dilin zihinsel ve üretici yönünü görünür kılmak
Dönüşüm kurallarının cümle biçimlerini nasıl değiştirdiğini göstermek
Bu ayrım, dilin arkasında görünmeyen bir zihinsel mimari bulunduğunu savunur. Yani insan konuşurken sadece kelime dizmez; cümleyi derin bir yapısal ilişkiler sistemi içinde kurar.
Derin Yapı Cümlenin Anlamını Nasıl Taşır
Derin yapı, cümlenin temel anlam ilişkilerini taşır. Bir cümlede kimin eylemi yaptığı, eylemin ne olduğu, kime veya neye yöneldiği gibi ilişkiler derin yapının parçası olarak düşünülebilir.
Mesela:
"Ayşe çiçeği suladı."
Bu cümlenin derin anlam ilişkileri şunlardır:
Eylemi yapan kişi Ayşe'dir.
Eylem sulamaktır.
Eylemden etkilenen şey çiçektir.
Bu yapı, cümlenin temel anlam iskeletidir.
Şimdi cümleyi değiştirelim:
"Çiçek Ayşe tarafından sulandı."
Yüzeyde kelime sırası ve yapı değişmiştir. Fakat derindeki ilişki aynıdır:
Sulayan Ayşe'dir.
Sulanan çiçektir.
Bu örnek, derin yapının cümlenin temel anlam ilişkilerini nasıl koruduğunu gösterir.
Chomsky'nin yaklaşımı burada çok önemlidir. Çünkü dilin anlamı sadece kelimelerin sırasından doğmaz. Cümlenin altında, kelimelerin birbirine hangi rollerle bağlandığını belirleyen daha derin bir yapı bulunur.
Yüzey Yapı Cümlenin Görünen Biçimi midir
Evet. Yüzey yapı, cümlenin dışarıda duyduğumuz veya okuduğumuz görünür biçimidir. Kelimelerin sırası, ekler, edilgenlik, soru biçimi, olumsuzluk, vurgu ve cümlenin dış düzeni yüzey yapıya aittir.
Mesela:
"Çocuk camı kırdı."
"Cam çocuk tarafından kırıldı."
"Çocuk camı kırdı mı
""Çocuk camı kırmadı."
Bu cümlelerin yüzey biçimleri farklıdır. Birinde etken yapı vardır, birinde edilgen yapı, birinde soru, birinde olumsuzluk.
Yüzey yapı, cümlenin dış dünyada aldığı son şekildir.
Fakat yüzey yapı yalnızca dış görünüş değildir. Aynı zamanda iletişimde çok önemlidir. Çünkü alıcı cümleyi yüzey yapı üzerinden duyar veya okur. Yani derin yapı zihinsel temeli oluştururken, yüzey yapı iletişimde görünür hale gelen biçimdir.
Bu nedenle yüzey yapı, anlamın dışarıya açılan kapısıdır.
Etken Ve Edilgen Cümleler Bu Ayrımı Nasıl Gösterir
Derin yapı ve yüzey yapı ayrımını anlamanın en kolay yollarından biri etken ve edilgen cümlelerdir.
Örnek:
"Mehmet kapıyı açtı."
"Kapı Mehmet tarafından açıldı."
Bu iki cümle yüzeyde farklıdır:
| Cümle | Yüzey Yapı |
|---|---|
| Mehmet kapıyı açtı. | Etken yapı |
| Kapı Mehmet tarafından açıldı. | Edilgen yapı |
Fakat derin anlam ilişkisi benzerdir:
Açma eylemi vardır.
Eylemi yapan Mehmet'tir.
Eylemden etkilenen kapıdır.
Bu örnek, Chomsky'nin neden derin yapı kavramına ihtiyaç duyduğunu gösterir. Çünkü sadece yüzeydeki biçime bakarsak iki cümlenin farklı olduğunu görürüz. Fakat derindeki anlam ilişkilerine bakarsak, aynı temel olayı farklı biçimlerde anlattıklarını anlarız.
Bu da dilin dönüştürülebilir bir sistem olduğunu gösterir. Cümle, farklı yüzey biçimlerine bürünebilir; fakat derindeki anlam ilişkileri korunabilir.
Soru Cümleleri Derin Yapıdan Yüzeye Nasıl Dönüşür
Soru cümleleri de derin yapı ile yüzey yapı ayrımını anlamak için önemlidir. Çünkü bir bildirme cümlesi, belirli dönüşüm kurallarıyla soru biçimine dönüşebilir.
Mesela:
"Sen kitabı okudun."
"Sen kitabı okudun mu
"Burada temel anlam ilişkisi benzerdir:
Okuma eylemi vardır.
Okuyan kişi sensin.
Okunan şey kitaptır.
Fakat yüzey yapı değişmiştir. İkinci cümle, soru ekiyle alıcıdan bilgi isteyen bir yapıya dönüşmüştür.
Türkçede soru biçimi çoğu zaman "mi / mı / mu / mü" ekiyle kurulur. Bu ek, yüzey yapıda cümleyi soru haline getirir.
Başka örnekler:
"Ali geldi."
"Ali geldi mi
""Kapı açık."
"Kapı açık mı
"Bu örneklerde derin yapıdaki temel ilişki büyük ölçüde korunur; fakat yüzey yapı, iletişimsel amaç değiştiği için farklılaşır.
Chomsky'nin üretici dilbilgisi açısından bu tür dönüşümler, zihnin cümleleri nasıl biçimlendirdiğini açıklamak için önemlidir.
Olumsuz Cümleler Bu Ayrımda Nasıl Yer Alır
Olumsuz cümleler de yüzey yapıdaki değişimin derin anlam ilişkileriyle nasıl bağlantılı olduğunu gösterir.
Mesela:
"Ayşe geldi."
"Ayşe gelmedi."
Bu iki cümlede aynı temel katılımcı ve eylem ilişkisi vardır:
Ayşe ve gelme eylemi.
Fakat ikinci cümlede olumsuzluk işareti devreye girer. Yüzey yapı değişir ve anlamın doğruluk değeri değişir.
Olumsuzluk, cümlenin yüzeyinde ekler veya sözcüklerle görünür hale gelir. Türkçede bu genellikle -ma / -me olumsuzluk ekiyle yapılır.
Örnekler:
"Biliyorum."
"Bilmiyorum."
"Gördü."
"Görmedi."
Olumsuzluk, yüzeyde küçük bir ek gibi görünür. Fakat anlam açısından çok büyük bir dönüşüm yapar. Bir eylemin gerçekleştiğini değil, gerçekleşmediğini bildirir.
Bu da dilin çok hassas bir sistem olduğunu gösterir. Yüzeyde küçük bir biçimsel değişiklik, derin yorumda büyük bir anlam farkı oluşturabilir.
Dönüşümsel Dilbilgisi Nedir
Dönüşümsel dilbilgisi, Chomsky'nin erken dönem kuramında, derin yapıdan yüzey yapıya geçişi açıklamak için kullanılan önemli bir yaklaşımdır. Buna göre cümleler, temel bir yapıdan hareketle belirli dönüşüm kuralları sayesinde farklı yüzey biçimlerine kavuşabilir.
Mesela bir temel anlam ilişkisi farklı cümle biçimlerine dönüşebilir:
"Ali kitabı okudu."
"Kitap Ali tarafından okundu."
"Ali kitabı okudu mu
""Ali kitabı okumadı."
Bu cümlelerin her biri farklı yüzey yapı taşır. Fakat bazı temel ilişkiler ortaktır: Ali, kitap, okuma eylemi.
Dönüşümsel dilbilgisi şu sorulara cevap arar:
Bir cümle nasıl soru haline gelir
Etken yapı nasıl edilgen yapıya dönüşür
Olumsuzluk cümleye nasıl eklenir
Kelime sırası nasıl değişir
Derin anlam ilişkileri yüzeyde nasıl biçim kazanır
Bu yaklaşım, dilin mekanik bir kelime dizimi olmadığını; zihinsel kurallar aracılığıyla dönüştürülen üretici bir sistem olduğunu gösterir.
Aynı Derin Yapı Farklı Yüzey Yapılar Üretebilir mi
Evet. Aynı temel anlam ilişkisi, farklı yüzey yapılarda ifade edilebilir. Bu, derin yapı ve yüzey yapı ayrımının en önemli noktalarından biridir.
Mesela:
"Öğretmen öğrenciyi uyardı."
"Öğrenci öğretmen tarafından uyarıldı."
"Öğretmen öğrenciyi uyardı mı
""Öğretmen öğrenciyi uyarmadı."
Bu cümlelerde ortak temel unsurlar vardır:
Öğretmen
Öğrenci
Uyarma eylemi
Fakat yüzey biçimler farklıdır:
Etken cümle
Edilgen cümle
Soru cümlesi
Olumsuz cümle
Bu durum, insan zihninin tek bir anlam ilişkisini farklı iletişim amaçlarına göre yeniden biçimlendirebildiğini gösterir.
Aynı olay bazen vurguyu değiştirmek için, bazen soruya dönüştürmek için, bazen eylemi yapanı geri plana almak için farklı yüzey biçimlerle ifade edilir.
Bu yüzden yüzey yapı yalnızca dilbilgisel biçim değil; aynı zamanda iletişimsel strateji taşır.
Aynı Yüzey Yapı Farklı Derin Yapılar Taşıyabilir mi
Evet. Bazı cümleler yüzeyde benzer veya aynı görünebilir; fakat derinde farklı anlam ilişkileri taşıyabilir. Bu durum özellikle belirsizlik örneklerinde görülür.
Mesela:
"Küçük çocukların öğretmeni geldi."
Bu cümle iki farklı şekilde anlaşılabilir:
Küçük olan çocuklardır; onların öğretmeni gelmiştir.
Çocukların öğretmeni küçüktür; yani genç veya ufak tefektir.
Yüzeyde cümle aynıdır. Fakat derindeki anlam ilişkisi farklıdır.
Bir başka örnek:
"Ali teleskopla adamı gördü."
Bu cümle de iki türlü anlaşılabilir:
Ali, teleskop kullanarak adamı gördü.
Ali, elinde teleskop olan adamı gördü.
Yüzey yapı aynı kalır; fakat derin yapı farklı yorumlara açılır.
Bu örnekler, dilin yalnızca dış biçimiyle anlaşılmasının yetersiz olduğunu gösterir. Aynı yüzey yapı, farklı derin anlam mimarilerine sahip olabilir.
Belirsizlik Derin Yapı Ve Yüzey Yapı Ayrımını Nasıl Güçlendirir
Belirsizlik, derin yapı ve yüzey yapı ayrımını anlamak için çok önemlidir. Çünkü bazı cümleler yüzeyde tek gibi görünür ama derinde birden fazla anlam ihtimali taşır.
Örnek:
"Yaşlı adam ve kadın geldi."
Bu cümlede belirsizlik vardır:
Yaşlı olan yalnız adam mı
Yoksa hem adam hem kadın mı yaşlı
Yüzey yapı aynı kalır; fakat derin yapıda iki farklı anlam ilişkisi kurulabilir.
Belirsizlik bize şunu gösterir:
Cümlenin dış biçimi, anlamın tamamını her zaman açık etmez.
İnsan zihni, cümleyi anlamlandırırken yalnızca kelime sırasına değil, bağlama, dünya bilgisine, olası anlam ilişkilerine ve dilsel sezgiye de başvurur.
Chomsky'nin kuramı açısından bu durum önemlidir. Çünkü dilin yüzeydeki görünümü ile zihindeki anlam yapısı arasındaki farkı açıkça gösterir.
Bir cümleyi gerçekten anlamak, sadece kelimeleri okumak değil; kelimelerin derinde nasıl ilişkilendiğini çözmektir.
Derin Yapı Ve Anlam Arasındaki İlişki Nasıldır
Chomsky'nin erken dönem kuramında derin yapı, anlam yorumuyla güçlü biçimde ilişkilendirilmiştir. Çünkü cümlenin temel anlam ilişkileri derin yapıda kurulur.
Bir cümlede:
Kim eylemi yapıyor
Eylem nedir
Eylem kimi veya neyi etkiliyor
Hangi unsur hangi role sahip
gibi ilişkiler anlam açısından belirleyicidir.
Mesela:
"Köpek kediyi kovaladı."
"Kedi köpeği kovaladı."
Bu iki cümlede aynı kelimeler vardır; fakat roller değişmiştir. Birinde kovalayan köpektir, diğerinde kovalayan kedidir.
Bu fark, yüzeydeki kelime sırasıyla görünür hale gelir; fakat asıl mesele derindeki rol ilişkileridir.
Derin yapı, cümledeki anlam rollerini düzenleyen temel katmandır. Bu nedenle Chomsky'nin erken kuramında anlamı açıklamak için önemli görülmüştür.
Fakat daha sonraki dilbilim tartışmalarında derin yapı kavramı farklı şekillerde ele alınmış, bazı yönleri yeniden yorumlanmıştır. Buna rağmen kavram, dilin görünenden daha derin bir zihinsel yapısı olduğunu göstermesi bakımından önemini korur.
Yüzey Yapı Ve Sesletim Arasındaki Bağ Nedir
Yüzey yapı, cümlenin dışarıda söylenen veya yazılan biçimine yakın olduğu için sesletimle ilişkilidir. Konuşurken duyduğumuz kelime sırası, ekler, vurgu ve biçimsel düzen yüzey yapının parçası olarak düşünülebilir.
Mesela:
"Bugün okula gittim."
"Okula bugün gittim."
Bu iki cümlede temel olay benzerdir; fakat yüzey yapıdaki sıra değişikliği vurgu farkı oluşturur.
İlk cümlede daha genel bir bilgi verilir.
İkinci cümlede bugün vurgusu daha belirgin hale gelebilir.
Yüzey yapı, yalnızca dilbilgisel biçimi değil; aynı zamanda konuşmadaki vurgu, ritim ve bilgi akışını da etkileyebilir.
Bu nedenle yüzey yapı, derindeki anlamın dış dünyada nasıl paketlendiğini gösterir. Aynı temel anlam ilişkisi farklı yüzey biçimlerde farklı vurgu, ton ve iletişim etkisi kazanabilir.
Dil, yalnızca ne söylediğimizle değil; onu hangi biçimde yüzeye çıkardığımızla da anlam üretir.
Bu Ayrım Dilin Zihinsel Olduğunu Nasıl Gösterir
Derin yapı ve yüzey yapı ayrımı, dilin yalnızca dış davranış olmadığını güçlü biçimde gösterir. Çünkü dışarıda duyduğumuz cümle, dilsel sürecin sadece görünen sonucudur.
Chomsky'ye göre asıl önemli olan, bu cümleyi mümkün kılan zihinsel sistemdir.
Bir insan konuşurken:
Kelimeleri seçer.
Rolleri belirler.
Cümle yapısını kurar.
Gerekirse dönüşüm uygular.
Soru, olumsuzluk veya edilgenlik gibi biçimler ekler.
Sonunda yüzeyde duyulan cümleyi üretir.
Bu süreçlerin çoğu bilinçsiz biçimde işler. Konuşan kişi her seferinde gramer kurallarını tek tek düşünmez. Zihin bunları otomatik olarak düzenler.
Bu da dilin derin bir zihinsel yeti olduğunu gösterir.
Derin yapı ve yüzey yapı ayrımı, cümlenin arkasında görünmeyen bir dilsel işlem sistemi bulunduğunu savunur. İnsan, sadece kelimeleri hatırlayan değil; onları kurallı biçimde yapılandıran bir zihne sahiptir.
Derin Yapı Ve Yüzey Yapı Kuramına Yöneltilen Eleştiriler Nelerdir
Derin yapı ve yüzey yapı ayrımı çok etkili olmuş; fakat zamanla çeşitli eleştiriler de almıştır. Bu eleştiriler, dilbilimin gelişen yapısı içinde kavramın yeniden düşünülmesine yol açmıştır.
Başlıca eleştiriler şunlardır:
Derin yapı kavramının fazla soyut olduğu söylenmiştir.
Anlamın yalnızca derin yapıyla açıklanamayacağı savunulmuştur.
Bağlam, kullanım ve iletişim amacının daha fazla dikkate alınması gerektiği belirtilmiştir.
Farklı dillerde derin yapı-yüzey yapı ilişkisinin her zaman aynı biçimde işlemeyebileceği ileri sürülmüştür.
Chomsky'nin sonraki kuramlarında bu ayrımın bazı yönleri değiştirilmiş ve daha farklı modeller geliştirilmiştir.
Özellikle kullanım temelli, bilişsel ve işlevsel dilbilim yaklaşımları, cümle anlamının sadece soyut yapılarla değil; bağlam, deneyim, beden, kültür ve iletişim amacıyla da kurulduğunu vurgular.
Fakat bu eleştirilere rağmen derin yapı ve yüzey yapı ayrımı, dilbilim tarihinde çok önemli bir rol oynamıştır. Çünkü dilin görünenden daha derin bir zihinsel mimarisi olduğunu güçlü biçimde ortaya koymuştur.
Chomsky'nin Sonraki Kuramlarında Bu Ayrım Nasıl Değişmiştir
Chomsky'nin dil kuramı zaman içinde gelişmiş ve değişmiştir. Derin yapı ve yüzey yapı ayrımı, özellikle erken dönem dönüşümsel üretici dilbilgisi içinde çok merkeziydi. Fakat daha sonraki dönemlerde Chomsky, kuramını farklı biçimlerde yeniden düzenlemiştir.
Özellikle İlkeler ve Parametreler yaklaşımı ve daha sonra Minimalist Program, dilin yapısını daha ekonomik, daha soyut ve daha temel işlemlerle açıklamaya yönelmiştir.
Bu süreçte derin yapı ve yüzey yapı ayrımı eski merkezi konumunu büyük ölçüde kaybetmiştir. Ancak bu, kavramların tarihsel önemini ortadan kaldırmaz.
Çünkü bu ayrım, dilbilimde şu büyük fikri yerleştirmiştir:
Cümlenin görünen biçimi ile zihinsel yapısı aynı şey değildir.
Chomsky sonraki çalışmalarında daha farklı terimler ve modeller kullansa da erken dönem derin yapı-yüzey yapı ayrımı, modern dilbilimin zihinselci yönünü anlamak için hâlâ çok öğreticidir.
Bu kavramlar, dilin yalnızca yüzeydeki sözcüklerden ibaret olmadığını gösteren güçlü bir başlangıç noktasıdır.
Derin Yapı Ve Yüzey Yapı Günlük Dil Anlayışımıza Ne Katar
Bu ayrım, günlük iletişimi anlamamıza da yardımcı olur. Çünkü insanlar çoğu zaman söyledikleri şeyden daha fazlasını kasteder veya aynı anlamı farklı biçimlerde ifade eder.
Mesela:
"Kapı açık."
Bu cümle bağlama göre yalnızca bilgi olmayabilir. Şunları da ifade edebilir:
Kapıyı kapat.
İçeri soğuk giriyor.
Dikkatli ol.
Biri gelmiş olabilir.
Yüzeyde cümle basittir. Fakat derinde farklı iletişimsel niyetler taşıyabilir.
Chomsky'nin derin yapı kavramı teknik olarak bu tür pragmatik niyetleri doğrudan açıklamak için kurulmamış olsa da, bize önemli bir sezgi verir: Dil her zaman yüzeyde göründüğü kadar basit değildir.
Günlük konuşmada insanlar:
Vurgu değiştirir.
Eksik söyler.
Dolaylı anlatır.
Soru gibi söyleyip rica eder.
Bilgi gibi söyleyip uyarı yapar.
Bu nedenle bir cümleyi anlamak, yalnızca kelimeleri değil; cümlenin altında yatan ilişkiyi, amacı ve bağlamı da çözmeyi gerektirir.
Derin Yapı Ve Yüzey Yapı Yapay Zekâ Ve Dil İşleme İçin Neden Önemlidir
Derin yapı ve yüzey yapı ayrımı, yapay zekâ ve doğal dil işleme açısından da tarihsel olarak önemlidir. Çünkü bilgisayarların insan dilini anlaması için yalnızca kelimeleri tanıması yetmez; kelimeler arasındaki ilişkileri de çözmesi gerekir.
Bir yapay sistem şu farkları anlayabilmelidir:
Kim eylemi yaptı
Eylem kime yöneldi
Cümle etken mi edilgen mi
Soru mu, bildirme mi
Aynı yüzey yapı farklı anlamlara mı geliyor
Farklı yüzey yapılar aynı temel olayı mı anlatıyor
Mesela:
"Polis hırsızı yakaladı."
"Hırsız polis tarafından yakalandı."
Bu iki cümleyi anlayan bir sistem, yüzey farkına rağmen temel anlam ilişkisinin benzer olduğunu fark etmelidir.
Bu yüzden Chomsky'nin ayrımı, doğal dil işleme alanında doğrudan bugünkü yöntemlerle birebir kullanılmasa bile, dilin yüzeyden daha derin ilişkiler içerdiği fikri açısından önemlidir.
Yapay zekâ için dil anlamak, sadece kelime sıralarını görmek değil; gizli ilişkileri çözmek demektir.
Son Söz Her Cümlenin Görünmeyen Bir Zihin Mimarisi Var mıdır
Noam Chomsky'nin derin yapı ve yüzey yapı ayrımı, insan dilinin yüzeyde göründüğünden çok daha derin bir sistem olduğunu gösterir. Bir cümle kulağa basit gelebilir; fakat o cümlenin arkasında anlam rolleri, dönüşüm ilişkileri, zihinsel düzen ve dilbilgisel mimari bulunur.
Bir cümle dışarıda duyulur.
Fakat önce zihinde kurulur.
Yüzeyde kelimeler görünür.
Derinde ilişkiler çalışır.
Yüzeyde biçim değişir.
Derinde anlam düzeni saklanır.
Bu yüzden dil, yalnızca söylenen şey değildir. Dil, zihnin görünmeyen yapısının ses ve yazı halinde dünyaya çıkmasıdır.
Chomsky'nin bu ayrımı bize şunu öğretir:
Cümleler sadece kelime dizileri değildir; insan zihninin anlamı düzenleme biçimleridir.
Bir cümleyi gerçekten anlamak, yalnızca yüzeydeki kelimeleri görmek değil; o kelimelerin altında çalışan gizli yapıyı, rol ilişkilerini ve zihinsel düzeni sezebilmektir.
İnsan konuşurken farkında olmadan derin bir mimari kurar. O mimari yüzeyde cümle olur. Cümle duyulur, okunur, anlaşılır. Fakat onun asıl mucizesi, zihnin görünmeyen atölyesinde kurulmuş olmasındadır.
