Nisâ Suresi 89. Ayette “Onlar, Kendilerinin İnkâr Ettikleri Gibi Sizin de İnkâr Etmenizi ve Böylece Kendileriyle Bir Olmanızı İsterler” İfadesi Ne Anlama Gelir 
Nisâ Suresi’nin 89. ayeti, bir önceki ayette söz edilen münafıklar hakkındaki tartışmayı daha ileri taşır.
Ayetin anlamı genel olarak şöyledir:
“Onlar, kendilerinin inkâr ettikleri gibi sizin de inkâr etmenizi ve böylece kendileriyle eşit olmanızı isterler. Allah yolunda hicret edinceye kadar onlardan dostlar edinmeyin. Eğer yüz çevirirlerse onları yakalayın ve bulduğunuz yerde öldürün; onlardan ne dost ne de yardımcı edinin.”
Bu ayet, modern okuyucu açısından en dikkatli okunması gereken savaş ayetlerinden biridir.
Çünkü metin çok serttir.
Ancak bu sertliği anlamak için ayetin savaş, ihanet, taraf değiştirme, toplumsal güvenlik ve fiilî çatışma bağlamında değerlendirilmesi gerekir.
Ayet herhangi bir inançsızı veya farklı düşünen insanı öldürmeye yönelik genel ve zamansız bir emir değildir.
Nisâ Suresi 89. Ayetin Temel Mesajı Nedir
Ayetin temelinde iki mesele vardır:
İnananları kendi inançlarından vazgeçirmeye çalışan bir grup
ve
savaş şartlarında güven problemi oluşturan kişiler.
Bu nedenle ayet sadece düşünce farklılığından söz etmez.
Burada aktif biçimde;
topluluğa zarar veren,
taraf değiştiren,
güvenliği tehdit eden
ve savaş ortamında düşman tarafıyla ilişki kuran
bir grup söz konusudur.
“Sizin de İnkâr Etmenizi İsterler” Ne Demektir
Bu ifade, yalnızca kendilerinin inanmamasını değil, başkalarının da aynı duruma gelmesini istemelerini anlatır.
Yani mesele bireysel bir inanç tercihi olmaktan çıkar.
Onlar:
“Siz de bizim gibi olun.”
istemektedir.
Bu, inanç üzerindeki sosyal baskının güçlü bir örneğidir.
İnsan Neden Başkasının da Kendi Gibi Olmasını İster
Bunun birçok psikolojik nedeni olabilir.
İnsan kendi tercihinden emin değilse, başkalarının da aynı şeyi yapması ona rahatlık verebilir.
Bir grup içinde bulunmak kararını normalleştirir.
Bu yüzden insan bazen yalnızca:
“Ben böyle düşünüyorum.”
demekle yetinmez.
“Sen de benim gibi düşün.”
demeye başlar.
Ayet bu baskı biçimini görünür kılar.
“Böylece Kendileriyle Bir Olmanızı İsterler” Ne Anlama Gelir
Burada yalnızca fikir benzerliği değil, taraflaşma vardır.
Savaş ve güvenlik bağlamında kimin hangi tarafta durduğu büyük önem taşır.
Bir kişi dışarıdan Müslüman toplumun içinde görünüp kritik anda düşman tarafıyla hareket ediyorsa ciddi bir güvenlik sorunu oluşur.
Bu nedenle ayet sadece teolojik bir farklılığı değil, fiilî sadakat problemini ele alır.
“Allah Yolunda Hicret Edinceye Kadar” İfadesi Neden Önemlidir
Bu ifade, kişinin gerçek bağlılığını davranışıyla göstermesi gerektiğini anlatır.
O dönemde hicret;
yalnızca şehir değiştirmek değil,
topluluğun yanında açık biçimde yer almak,
bedel ödemek
ve güvenilirliğini göstermek
anlamı taşıyabiliyordu.
Dolayısıyla sözden çok somut tavır önem kazanır.
Hicret Burada Bir Sadakat Ölçüsü mü Oluyor
Bağlamda evet.
Çünkü bazı insanlar sözle aidiyet bildirirken fiilen karşı tarafta kalabiliyordu.
Hicret, bu ikili durumu sona erdiren somut bir tercih olabiliyordu.
Bu nedenle ayetin mesajı şu şekilde düşünülebilir:
Gerçek bağlılık yalnızca sözle değil, gerektiğinde fiille de ortaya çıkar.
“Onlardan Dostlar Edinmeyin” Ne Demektir
Buradaki “dostluk” sıradan insanî ilişki anlamında okunmamalıdır.
Savaş ortamında burada daha çok;
siyasi güven,
stratejik ittifak,
yakın sadakat
ve kritik güvenlik ilişkisi
anlamı öne çıkar.
Yani toplumun güvenliğini tehdit eden bir kişiye hassas yetki ve güven verilmemesi istenir.
Ayet Farklı İnançtan İnsanlarla Dostluğu Yasaklıyor mu
Genel olarak hayır.
Kur’an’ın başka ayetlerinde Müslümanlarla savaşmayan ve onları yurtlarından çıkarmayan insanlara karşı iyilik ve adalet yasaklanmaz.
Dolayısıyla Nisâ 89’daki sert hüküm, sırf farklı dine mensup olma üzerine kurulamaz.
Bağlamda belirleyici olan:
düşmanca faaliyet, ihanet ve savaş şartlarıdır.
“Eğer Yüz Çevirirlerse” Ne Demektir
Bu ifade, kendilerine sunulan toplumsal ve ahlâkî bağlılık imkânını reddedip düşman tarafında kalmaları şeklinde anlaşılır.
Burada “yüz çevirmek” sıradan dinî ilgisizlik değildir.
Bağlam, tarafların savaş halinde olduğu bir dönemi anlatmaktadır.
Dolayısıyla mesele fiilî güvenlik tehdidi düzeyindedir.
“Onları Yakalayın” İfadesi Nasıl Anlaşılmalıdır
Bu tür ifadeler savaş şartlarına aittir.
Bir toplumla fiilen savaşan, güvenliği tehdit eden veya savaş sırasında karşı tarafa geçen kimselere yönelik askerî tedbir dilidir.
Bu nedenle bugün herhangi bir bireyin bu ayeti kendi başına uygulamaya kalkması meşru değildir.
Böyle hükümler;
hukuk,
meşru otorite,
savaş şartları
ve toplumsal güvenlik
bağlamında değerlendirilmelidir.
“Bulduğunuz Yerde Öldürün” İfadesi Genel Bir Öldürme Emri midir
Hayır.
Bu ifade ayetin en çok bağlamından koparılan bölümlerinden biridir.
Kur’an’daki savaş hükümleri;
aktif düşmanlık,
çatışma,
ihanet
ve belirli tarihsel şartlar
içinde değerlendirilmelidir.
Bu cümleyi:
“Farklı inançtaki herkesi öldürün.”
şeklinde anlamak hem ayetin bağlamını hem de Kur’an’daki diğer savaş ve barış hükümlerini görmezden gelmek olur.
Bu Ayet Terör İçin Kullanılabilir mi
Hayır.
Ayet bireylerin kendi başına insanları “hain” veya “kâfir” ilan edip öldürmesine izin vermez.
Özel şiddet,
terör,
suikast
ve sivillere saldırı
bu ayetten meşruiyet çıkaramaz.
Dinî metinleri bağlamından koparıp bireysel şiddet için kullanmak ciddi bir tahriftir.
Savaşta Bile Sınırlar Var mıdır
Evet.
Kur’an’ın genel savaş ahlâkında;
sınırı aşmamak,
saldırmayanlara saldırmamak,
anlaşmalara sadık kalmak
ve barış imkânını değerlendirmek
gibi ilkeler bulunur.
Dolayısıyla tek bir ayetin sert savaş dili, bütün bu ilkelerden bağımsız okunamaz.
Savaşın varlığı sınırsız şiddet anlamına gelmez.
Nisâ 90 Bu Ayetin Sınırını Açıklıyor mu
Evet ve bu son derece önemlidir.
Bir sonraki ayet olan Nisâ 90, bazı grupları bu sert hükmün dışında tutar.
Örneğin;
anlaşmalı topluluklara sığınanlar
veya
sizinle de kendi toplumlarıyla da savaşmak istemeyenler
için farklı hükümler getirir.
Bu da Nisâ 89’un genel ve sınırsız bir öldürme emri olmadığını açık biçimde gösterir.
Ayetin Asıl Sorunu İnançsızlık mı, İhanet mi
Metinde inançsızlık zikredilir fakat bağlam yalnızca inanç farklılığı değildir.
Asıl ciddi sorun;
savaş döneminde topluluğun içinde görünmek,
sonra karşı tarafa geçmek,
güveni kötüye kullanmak
ve fiilî tehdit oluşturmak
gibi davranışlardır.
Bu nedenle ayetin ahlâkî merkezinde ihanet ve güvenlik konusu güçlü biçimde yer alır.
Söz ile Davranış Arasındaki Fark Neden Yeniden Karşımıza Çıkıyor
Nisâ Suresi’nin bu bölümünde bu tema sürekli tekrar edilir.
Bazıları:
“İtaat ediyoruz.”
der ama tersini planlar.
Bazıları Müslüman toplumun parçası gibi görünür fakat fiilen başka tarafa hizmet eder.
Kur’an bu yüzden sürekli şu ölçüyü öne çıkarır:
Söylenene bak ama yapılanı da gör.
Güven sadece söz üzerine kurulamaz.
Nisâ 89 Günümüz İnsanına Nasıl Uyarlanmalıdır
Ayetin savaş hükmünü bugünün bireylerinin özel hayatına taşımak doğru değildir.
Fakat genel ahlâk ilkesi bugün de anlamlıdır:
Bir kurumda,
devlette,
toplulukta
veya ilişkide
güven kritik öneme sahiptir.
Bir insan sürekli başka türlü konuşup kritik anda ters yönde hareket ediyorsa güven problemi oluşur.
Ancak bunun çözümü bireysel şiddet değil, hukuk ve meşru süreçlerdir.
Bu Ayet Bize Düşmanlaştırma Konusunda da Bir Uyarı Verir mi
Evet, ayetin sınırlarını doğru okumak bu açıdan çok önemlidir.
Her farklı düşünen insan;
hain,
düşman,
münafık
veya savaş hedefi
değildir.
Bu kavramların gelişigüzel kullanılması toplumda büyük adaletsizlik üretir.
Kur’an’ın savaş bağlamına ait hükümlerini günlük fikir ayrılıklarına taşımak hem metni hem insanları yanlış değerlendirmek olur.
Nisâ 89’un En Derin Mesajı Nedir
Nisâ Suresi 89. ayet, ilk bakışta son derece sert bir savaş ayeti gibi görünür.
Ve gerçekten de tarihsel bağlamında sert bir güvenlik ve savaş durumunu ele alır.
Fakat ayetin derininde şu soru vardır:
Bir topluluk, kendisine karşı fiilen çalışan ve güvenini kötüye kullanan kişilerle nasıl ilişki kurmalıdır?
Kur’an burada saflık istemez.
Sadece güzel sözlere inanmayı da yeterli görmez.
Fiile bakar.
Sadakate bakar.
Gerçek davranışa bakar.
Ancak aynı zamanda bu hükmün sınırları da vardır.
Bir sonraki ayet savaşmak istemeyen ve anlaşmalara bağlı kalan kişiler için açık istisnalar getirir.
Bu nedenle Nisâ 89’u:
“Bizden olmayan herkese karşı şiddet.”
şeklinde okumak ciddi bir yanlıştır.
Ayetin daha doğru mesajı şudur:
Savaş ortamında ihaneti görmezden gelme; fakat düşmanlık sınırını da keyfî biçimde genişletme.
Güven önemlidir.
Sadakat önemlidir.
Ama adalet de en az onlar kadar önemlidir.
Belki de Nisâ 89’un bugün için en önemli uyarısı budur:
Bir insanın sana benzememesi onu düşman yapmaz; fakat güveni bilinçli biçimde kötüye kullanması da görmezden gelinmemelidir.
