Nisâ Suresi 21. Ayette “Birbirinizle Baş Başa Kalıp Kaynaştığınız ve Onlar Sizden Sağlam Bir Söz Aldıkları Halde Verdiğiniz Mehri Nasıl Geri Alabilirsiniz?” İfadesi Ne Anlama Gelir 
Nisâ Suresi’nin 21. ayeti, bir önceki ayette başlayan mehrin geri alınmaması konusunu daha derin ve duygusal bir zemine taşır.
Nisâ 20’de erkeklere, eşlerine çok büyük miktarda mal vermiş olsalar bile bunu geri almamaları emredilmişti.
Nisâ 21 ise bu yasağın nedenini adeta insanın vicdanına sorarak açıklar:
“Birbirinizle böylesine yakın olmuşken ve eşleriniz sizden sağlam bir söz almışken bunu nasıl geri alabilirsiniz?”
Burada Kur’an yalnızca malı değil, evliliğin içinde oluşan;
yakınlığı,
güveni,
mahremiyeti,
sorumluluğu
ve verilen sözü birlikte hatırlatır.
“Onu Nasıl Geri Alabilirsiniz?” Sorusu Neden Kullanılmıştır
Kur’an burada doğrudan:
“Almayın.”
demekle yetinmez.
İnsanın vicdanına yöneltilmiş güçlü bir soru sorar:
“Nasıl alabilirsiniz?”
Bu soru yapılan davranışın yalnızca hukuken yasak değil, aynı zamanda ahlaken şaşırtıcı ve vicdanen ağır olduğunu anlatır.
Yani mesele sadece para değildir.
Birlikte yaşanmış hayatın ardından diğer eşin hakkını geri almaya çalışmanın nasıl açıklanabileceği sorgulanır.
“Birbirinizle Baş Başa Kalmışken” Ne Anlama Gelir
Ayetin Arapçasında “efdâ ba‘dukum ilâ ba‘d” ifadesi bulunur.
Kelime anlamı oldukça geniştir ve iki insanın birbirine ulaşması, yakınlaşması, aralarında mahremiyet oluşması anlamlarını taşır.
Klasik tefsirlerde bunun özellikle eşler arasındaki cinsel birlikteliğe işaret ettiği kabul edilmiştir.
Fakat ifade aynı zamanda evliliğin oluşturduğu çok daha geniş bir yakınlığı da düşündürür.
Ayet Cinsel Birlikteliği Neden Hatırlatır
Çünkü evlilik yalnızca kağıt üzerindeki bir sözleşme değildir.
Eşler birbirlerinin;
bedenlerine,
özel hayatlarına,
duygularına,
en gizli yönlerine
yaklaşırlar.
Kur’an bu mahremiyeti hatırlatarak, ayrılık sırasında eşlerden birinin diğerine sanki hiç ilişki yaşanmamış gibi davranmasının ahlaki tutarsızlığına dikkat çeker.
“Birbirinizle Kaynaştınız” İfadesi Evliliğin Hangi Yönünü Gösterir
Evlilikte insanlar birbirlerinin hayatına çok derinden girer.
Aynı evi paylaşırlar.
Birbirlerinin sırlarını öğrenirler.
Hastalıklarını görürler.
Zayıflıklarını bilirler.
Birlikte gelecek planları yaparlar.
Bu nedenle boşanma kararı, bütün geçmişin sanki hiç yaşanmamış gibi silinmesi anlamına gelmez.
Nisâ 21 adeta:
“Aranızda bu kadar yakınlık yaşandıktan sonra hakkı nasıl yok sayabilirsiniz?”
diye sorar.
Mahremiyet Evlilik Bittikten Sonra da Korunmalı mıdır
Ayet doğrudan bu konuyu ayrıntılandırmasa da evlilikteki mahremiyetin ağırlığını vurgular.
Bu ilke açısından, ayrılan eşlerin birbirlerinin;
özel hayatını,
sırlarını,
cinsel hayatını,
zayıf yönlerini
sonradan başkalarına anlatması ciddi bir ahlaki sorun olabilir.
Evlilik sona erebilir.
Fakat geçmişte verilmiş güvenin tamamı düşmanlık malzemesine dönüşmemelidir.
“Onlar Sizden Sağlam Bir Söz Aldılar” Ne Demektir
Ayet evliliği “mîsâkan galîzâ”, yani ağır, sağlam, ciddi bir sözleşme veya ahit olarak tanımlar.
Bu, Kur’an’ın evliliğe verdiği ağırlığı gösteren çok güçlü bir ifadedir.
Nikâh yalnızca;
bir tören,
bir imza,
bir kutlama
değildir.
İki insanın birbirine karşı ciddi sorumluluk üstlendiği bir ahittir.
“Mîsâkan Galîzâ” Neden Çok Güçlü Bir İfadedir
“Mîsâk” sıradan bir söz değildir.
Güçlü bağlayıcılığı olan ahit anlamına gelir.
“Galîz” ise ağır, sağlam ve ciddi demektir.
İki kelime birleştiğinde evlilik için son derece kuvvetli bir tanım ortaya çıkar:
“Ağır ve sağlam ahit.”
Bu nedenle evlilik yalnızca iki kişinin birlikte yaşama tercihi değil, aynı zamanda birbirlerine karşı yükümlülük üstlendikleri ciddi bir bağdır.
Kur’an Başka Yerlerde de “Sağlam Ahit” İfadesini Kullanır mı
Evet.
Kur’an’da “mîsâk” kavramı Allah ile insanlar veya peygamberlerle ilgili son derece ciddi ahitler için de kullanılır.
Bu durum, Nisâ 21’de evlilik için aynı kavram ailesinin kullanılmasını özellikle dikkat çekici hale getirir.
Bu yüzden birçok yorumcu evliliğin Kur’an’da hafife alınamayacak ciddi bir sözleşme olarak görüldüğünü vurgular.
Nikâh Sadece Duygusal Bir Bağ mıdır
Hayır.
Nikâhın hem duygusal hem hukuki yönleri vardır.
Evlilik;
sevgi,
yakınlık,
cinsellik,
aile kurma
gibi duygusal ve insani unsurlar taşır.
Aynı zamanda;
mehir,
nafaka,
miras,
sorumluluk,
hak
gibi hukuki sonuçlar doğurur.
Nisâ 21 bu iki alanı tek cümlede birleştirir.
Evlilik Sona Ererse Verilen Sözün Bütün Sonuçları da Sona Erer mi
Hayır.
Boşanma evlilik bağını sona erdirebilir.
Fakat evlilik döneminde doğmuş bazı haklar devam edebilir.
Örneğin daha önce kadına verilmiş olan mehir, sırf boşanma gerçekleşti diye otomatik olarak erkeğe geri dönmez.
Bu nedenle ayet ayrılık ile hakların yok olması arasında açık bir ayrım yapar.
Sevgi Bittiğinde Adalet de Bitebilir mi
Nisâ 21’in çok güçlü mesajlarından biri tam olarak budur:
Hayır.
İnsan eşini artık sevmeyebilir.
Ayrılmak isteyebilir.
Başka bir hayat kurmak isteyebilir.
Ama sevginin bitmesi, başkasının hakkının da bitmesi anlamına gelmez.
Adaletin gerçek değeri zaten çoğu zaman sevgi sona erdiğinde ortaya çıkar.
Ayet Boşanmaya Karşı mı Çıkıyor
Hayır.
Kur’an başka ayetlerde boşanmayı açık biçimde düzenler.
Dolayısıyla Nisâ 21’in amacı insanların ne olursa olsun evli kalmasını istemek değildir.
Buradaki amaç şudur:
Ayrılacaksan bile adaletli ayrıl.
Evlilik sona erebilir.
Ama;
mal gaspı,
iftira,
baskı,
intikam
meşru hale gelmez.
Ayrılıkta Geçmiş İyiliklerin Unutulması Neden Sorun Olabilir
İnsan öfkelendiğinde geçmişte yaşanan bütün güzel şeyleri değersizleştirebilir.
“Zaten hiçbir zaman iyi değildi.”
“Her şey yalandı.”
gibi düşünceler oluşabilir.
Kur’an burada insana geçmişteki gerçek yakınlığı hatırlatır.
Bir zamanlar birbirinize en yakın insanlardan biri olmuşsanız, ayrılık anında geçmişi tamamen inkâr etmek adaletsizliğe kapı açabilir.
Mehir Neden Bu Kadar Güçlü Biçimde Korunuyor
Çünkü mehir kadın için tanınmış bağımsız bir ekonomik haktır.
Eğer erkek boşanmak istediği her durumda verdiği mehri geri alabilseydi bu hak büyük ölçüde anlamsızlaşırdı.
Kur’an bunun önünü keser.
Mehir;
geçici emanet değil,
belirli şartlarda kadına ait gerçek bir mülkiyet
olarak korunur.
Ayet Evliliği Bir Mülkiyet İlişkisi Olarak mı Görür
Hayır.
Tam tersine ayet, kadının malını erkeğin istediği zaman geri alabileceği anlayışını reddeder.
Evlilik;
bir tarafın diğerine sahip olması
değil,
iki tarafın hak ve sorumluluk taşıdığı bir ilişki
olarak değerlendirilir.
Eşler birbirlerinin sahibi değil, birbirlerine karşı sorumlu insanlardır.
“Sağlam Söz” Günümüz Evlilikleri İçin Ne Söyler
Bugün evlilik çoğu zaman yalnızca romantik sevgi üzerinden konuşuluyor.
Oysa Nisâ 21 bize başka bir yönü hatırlatır:
Sorumluluk.
Duygular değişebilir.
İnsanlar zor dönemlerden geçebilir.
Fakat verilen söz;
sadakat,
saygı,
hak gözetme,
dürüstlük
gibi sorumluluklar oluşturur.
Bu nedenle güçlü bir evlilik yalnızca yoğun duyguya değil, güvenilir davranışa da dayanır.
Bu Ayet Evlilikte Güven Kavramını Nasıl Derinleştirir
İki insan arasında gerçek mahremiyet ancak güven varsa kurulabilir.
İnsan eşinin yanında;
savunmasını indirir,
sırlarını paylaşır,
bedensel ve duygusal olarak yakınlaşır.
Bu nedenle bu güvenin sonradan diğer tarafın aleyhine kullanılması büyük bir ahlaki ihlal olabilir.
Ayetin “birbirinizle kaynaştınız” hatırlatması bu güven dünyasına da işaret eder.
Nisâ 20 ile Nisâ 21 Arasında Nasıl Bir Bağ Vardır
Nisâ 20’de hukuki emir verilmişti:
“Verdiğiniz maldan hiçbir şeyi geri almayın.”
Nisâ 21 ise bunun vicdani gerekçesini sorar:
“Birbirinizle bu kadar yakın olmuşken bunu nasıl yapabilirsiniz?”
Yani önce sınır konur.
Sonra insanın kalbine seslenilir.
Bu açıdan iki ayet birlikte hukuk ile vicdanın birleştiği çok güçlü bir örnek oluşturur.
Nisâ Suresi 21. Ayetin Bugüne Verdiği En Büyük Mesaj Nedir
Nisâ 21’in mesajı yalnızca mehir hakkıyla sınırlı değildir.
Ayet evlilik hakkında çok daha büyük bir şey söyler:
Birlikte yaşanmış hayatın ahlaki ağırlığı vardır.
Bir insanla;
aynı evi paylaşmış,
en özel anlarını yaşamış,
sırlarını öğrenmiş,
ona güvenmiş,
ondan güven görmüş
olabilirsin.
Bir gün yollar ayrılabilir.
Fakat ayrılık, geçmişteki insanlık bağını tamamen yok etmemelidir.
Verilmiş hakkı geri almaya çalışmak,
karşı tarafın mahremiyetini açığa vurmak,
geçmiş yakınlığı intikam aracına dönüştürmek
Kur’an’ın çizdiği “sağlam ahit” anlayışıyla bağdaşmaz.
Bu yüzden ayet bize yalnızca nasıl evlenileceğini değil, bir bakıma nasıl ayrılmak gerektiğini de öğretir.
Bir ilişki sona erdiğinde sevgi sona erebilir.
Ama onur, hak ve adalet sona ermemelidir.
