Nisâ Suresi 165. Ayette “Peygamberleri Müjdeleyiciler ve Uyarıcılar Olarak Gönderdik ki İnsanların Peygamberlerden Sonra Allah’a Karşı Bir Bahaneleri Kalmasın” İfadesi Ne Anlama Gelir 
Nisâ Suresi’nin 165. ayeti, önceki ayetlerde anlatılan uzun peygamberlik zincirinin neden var olduğunu açıklayan temel ayetlerden biridir.
Ayetin anlamı genel olarak şöyledir:
“Peygamberleri müjdeleyiciler ve uyarıcılar olarak gönderdik ki peygamberlerden sonra insanların Allah’a karşı bir delilleri ve mazeretleri kalmasın. Allah mutlak güç sahibidir, hüküm ve hikmet sahibidir.”
Bu ayet çok temel bir soruya cevap verir:
Allah neden peygamberler gönderdi?
Cevap yalnızca:
“İnsanlara din anlatsınlar.”
değildir.
Peygamberlerin görevi aynı zamanda;
hakikati açıklamak,
iyiliği müjdelemek,
yanlışı uyarmak
ve insanın sorumluluğunu bilinçli hâle getirmektir.
Nisâ Suresi 165. Ayetin Temel Mesajı Nedir
Ayetin temel mesajı şudur:
Allah insanı sorumlu tutmadan önce ona yol gösterir.
Peygamberler;
ne yapılması gerektiğini,
neyin yanlış olduğunu,
insanın nereden gelip nereye gittiğini
ve hayatın ahlâkî anlamını
bildirir.
Böylece insan:
“Bilmiyordum.”
mazeretine sığınamaz.
Sorumluluk, bilgiyle birlikte belirginleşir.
Peygamberlerin “Müjdeleyici” Olması Ne Demektir
Peygamberlik sadece korku ve ceza anlatısı değildir.
Ayet önce müjdeleme görevinden söz eder.
İman eden,
iyilik yapan,
adaleti koruyan,
tövbe eden
ve Allah’a yönelen
insanlara rahmet ve karşılık müjdelenir.
Bu nedenle peygamberliğin dili yalnızca:
“Dikkat et, cezalandırılırsın.”
değildir.
Aynı zamanda:
“Doğruya yönelirsen umut vardır.”
mesajıdır.
Peygamberlerin “Uyarıcı” Olması Ne Anlama Gelir
Uyarı, insanın davranışlarının sonuçları olduğunu hatırlatmaktır.
İnsan;
zulmedebilir,
haksızlık yapabilir,
başkasının hakkını yiyebilir
ve yanlışta ısrar edebilir.
Peygamber bu durumda:
“Bunun sonucu vardır.”
der.
Uyarı insanı korkutmak için değil, uyanması için yapılır.
Müjde ile Uyarı Neden Birlikte Zikrediliyor
Çünkü din yalnızca korkuya dayanırsa insan umutsuzlaşabilir.
Sadece müjdeye dayanırsa da sorumluluk duygusu zayıflayabilir.
Kur’an iki dengeyi birlikte kurar:
Ümit.
Ve:
Sorumluluk.
İnsan hem Allah’ın rahmetini bilmeli hem yaptığı yanlışların önemsiz olmadığını anlamalıdır.
“İnsanların Allah’a Karşı Bir Bahaneleri Kalmasın” Ne Demektir
Bu ifade adaletle ilgilidir.
İnsan şöyle diyebilir:
“Ne yapmam gerektiğini bilmiyordum.”
“Kimse beni uyarmadı.”
“Hangi yolun doğru olduğunu bana açıklayan olmadı.”
Peygamberlerin gönderilmesi bu mazeretin önünü kapatır.
Yani Allah’ın hükmü, açıklanmamış bir sorumluluk üzerine kurulmaz.
Bu Ayet İlahi Adalet Hakkında Ne Söyler
Çok önemli bir ilke ortaya koyar:
Hesap, bilgi ve imkânla ilişkilidir.
Bir insanın hiç bilmediği bir şeyden, bilen insanla tamamen aynı şekilde sorumlu tutulması adalet sorusu doğururdu.
Nisâ 165 bu nedenle peygamber gönderilmesini ilahî adaletin bir parçası olarak gösterir.
Önce rehberlik gelir.
Sonra sorumluluk.
Peygamber Gelmeden İnsan Hiçbir Şeyden Sorumlu Değil midir
Bu konu İslam düşüncesinde ayrıntılı biçimde tartışılmıştır.
İnsanın aklıyla;
adalet,
zulüm,
yaratıcı fikri
ve temel ahlâk
hakkında ne kadar bilgiye ulaşabileceği konusunda farklı kelâm ekollerinin farklı açıklamaları vardır.
Ancak ayetin açık ilkesi şudur:
Peygamberlik, insanın sorumluluğunu daha açık ve kesin hâle getirir.
Hiç Peygamber Mesajı Ulaşmamış İnsanların Durumu Ne Olur
Bu, klasik İslam düşüncesinde önemli bir tartışma konusudur.
Genel ilke olarak Allah’ın kimseye haksızlık etmeyeceği kabul edilir.
Bir insana mesaj hiç ulaşmamışsa,
çok bozulmuş biçimde ulaşmışsa
veya gerçek içeriğiyle karşılaşmamışsa,
onun sorumluluğunun bilgisi ve imkânı ölçüsünde değerlendirilmesi gerektiği üzerinde durulmuştur.
Nihai hüküm Allah’a aittir.
Bir Dinin Adını Duymak Mesajın Gerçekten Ulaşması Demek midir
Her zaman değil.
Bir insan “İslam” kelimesini duymuş olabilir.
Ama yalnızca yanlış,
nefret dolu,
çarpıtılmış
veya tamamen hatalı
bir temsil görmüş olabilir.
Bu nedenle:
“Adını duydu, artık bütün hakikat kendisine ulaştı.”
demek fazla basit olabilir.
Gerçek sorumluluğu Allah, kişinin gerçekten ne bildiğini bilerek değerlendirir.
İnsan Bildiği Gerçeği Bilerek Reddederse Durum Neden Değişir
Çünkü artık mesele bilgisizlik değildir.
İnsan gerçeği anlar.
Ama çıkarı,
kibri,
alışkanlıkları
veya arzuları
nedeniyle reddedebilir.
Bu durumda sorumluluk ağırlaşır.
Nisâ 165’in “mazeret kalmaması” vurgusu tam da burada anlam kazanır.
Peygamberler İnsanları Zorla İman Ettirmek İçin mi Gönderilmiştir
Hayır.
Peygamberlerin görevi tebliğdir.
Hakikati açıklamak.
Uyarmak.
Müjdelemek.
İnsanın yerine karar vermek değildir.
İman zorlamayla meydana gelmez.
İnsan mesajla karşılaşır ve seçim yapar.
Bu seçim de ahlâkî sorumluluğun temelini oluşturur.
Bu Ayet Özgür İrade ile Nasıl İlişkilidir
Çok doğrudan ilişkilidir.
Eğer insanın hiçbir seçim alanı olmasaydı peygamber gönderilmesinin ve uyarının anlamı azalırdı.
Uyarı ancak karar verebilen bir varlığa yöneltilir.
Bu nedenle peygamberlik;
bilgi,
özgür irade
ve sorumluluk
üçlüsüyle yakından ilişkilidir.
Peygamber Neden Sadece Bilgi Veren Bir Öğretmen Değildir
Çünkü peygamber sadece teorik bilgi aktarmaz.
Aynı zamanda yaşar.
Örnek olur.
Sabreder.
Haksızlığa karşı durur.
İnsanlara mesajın hayat içinde nasıl taşınacağını gösterir.
Bu nedenle peygamberlik sadece kitap göndermekten ibaret değildir.
Mesajın insanlaşmış örneği de vardır.
“Allah’a Karşı Delil” İfadesi Ne Anlama Gelir
Buradaki “hüccet”, mazeret veya savunma anlamında anlaşılır.
İnsan ahirette:
“Bana hakikat anlatılmadı.”
demesin diye peygamberler gönderilir.
Bu, ilahî hesapta adaletin açık olmasını sağlar.
Kimse:
“Neden cezalandırıldığımı bilmiyorum.”
diyecek bir konumda bırakılmaz.
Bu Ayet Din Tebliğinde Üslup Hakkında Ne Öğretir
Çok önemli bir denge öğretir.
Peygamberler hem:
müjdeleyici
hem:
uyarıcıdır.
Sadece cehennem anlatan bir dil eksiktir.
Sadece:
“Allah affeder, hiçbir şey önemli değil.”
diyen dil de eksiktir.
Sağlıklı din dili;
rahmeti de,
adaleti de,
umudu da,
sorumluluğu da
birlikte taşır.
İnsanlar Neden Bazen Uyarılmaktan Hoşlanmaz
Çünkü uyarı insanın rahatını bozabilir.
Yanlışını gösterebilir.
Çıkarına dokunabilir.
Egosunu yaralayabilir.
Bu nedenle peygamberlerin bir kısmı toplumlarından ağır tepki görmüştür.
İnsan bazen:
“Bu doğru mu?”
diye sormak yerine:
“Bu beni rahatsız ediyor mu?”
diye tepki verir.
Bu da hakikatle ilişkimizin önemli bir sınavıdır.
Nisâ 164 ile Nisâ 165 Arasında Nasıl Bir Bağ Vardır
- ayette;
anlatılan ve anlatılmayan peygamberlerden
söz edilmişti.
- ayet ise hemen ardından:
“Peki neden bu kadar çok peygamber gönderildi?”
sorusunun cevabını verir.
Çünkü insanlar;
müjdelenmeli,
uyarılmalı
ve hakikat kendilerine açıklanmalıdır.
Böylece insanlığın peygamberlik tarihi, ilahî adaletin bir parçası hâline gelir.
“Allah Azîz ve Hakîm’dir” İfadesi Neden Ayetin Sonunda Yer Alır
Azîz, mutlak güç sahibi demektir.
Hakîm ise her işi hikmetle yapan anlamındadır.
Bu iki sıfat ayetin sonunda çok anlamlıdır.
Allah insanlara peygamber göndermeye mecbur değildir.
Bu, O’nun lütfu ve hikmetidir.
Aynı zamanda verdiği hüküm de güçsüzlükten veya keyfilikten kaynaklanmaz.
Kudret ile hikmet birlikte işler.
Nisâ 165’in En Derin Mesajı Nedir
Nisâ Suresi 165. ayet, insanın Allah karşısındaki sorumluluğunun kör ve bilgisiz bir sorumluluk olmadığını anlatır.
Allah insana akıl verir.
Sonra rehberlik gönderir.
Peygamberler gelir.
Müjdelerler.
Uyarırlar.
İyiyi anlatırlar.
Kötünün sonucunu açıklarlar.
Ve böylece insan karar verir.
Bu nedenle iman, yalnızca:
“Bana ne olacağını bilmiyordum.”
diyebileceğimiz kapalı bir sınav değildir.
Mesaj gelir.
İnsan onu duyar.
Anlar.
Değerlendirir.
Ve sonra bir tercih yapar.
Ayetin en güçlü tarafı burada ortaya çıkar:
Bilgi sorumluluk doğurur.
Bir insan bilmiyorsa öğrenmeye çağrılır.
Ama öğrendiğinde artık hayatının o bilgiden bağımsız olduğunu söylemesi daha zordur.
Adaleti biliyorsan adil olman gerekir.
Zulmün yanlış olduğunu biliyorsan zulümden kaçınman gerekir.
Bir hakkı biliyorsan onu çiğnediğinde:
“Bilmiyordum.”
diyemezsin.
Peygamberlik de insanlık ölçeğinde bunun büyük karşılığıdır.
Allah insanı karanlıkta bırakıp sonra:
“Neden yolu bulamadın?”
diye sormaz.
Önce ışık gönderir.
Sonra insanın ışığa ne yaptığına bakar.
Belki de Nisâ 165’in bugünün insanına bıraktığı en güçlü soru şudur:
Hakikat bana ulaştığında onu gerçekten hayatıma taşıyor muyum, yoksa artık mazeretim kalmadığı hâlde bildiğim şeyleri yaşamamak için yeni bahaneler mi üretiyorum?
