Nebe Suresi 37. Ayette “Göklerin, Yerin Ve İkisi Arasındakilerin Rabbi Rahmân’dır” Buyrulması Ne Anlama Gelir Ve Rahmân İsminin Hesap Gününün Ortasında Anılması Neden Önemlidir 
Nebe Suresinin 36. ayetinde cennet nimetlerinin:
“Rabbinden bir karşılık ve yeterli bir bağış”
olduğu bildirildikten sonra 37. ayette bu Rabbin kim olduğu çok güçlü bir ifadeyle açıklanır:
“Göklerin, yerin ve ikisi arasındakilerin Rabbi, Rahmân…”
Bu ifade yalnızca Allah’ın kudretini anlatmaz.
Aynı zamanda surenin başından beri konuşulan:
yaratılış,
kıyamet,
hesap,
ceza,
cennet,
ödül
gibi bütün konuların tek bir ilahi egemenlik altında bulunduğunu gösterir.
Ve çok dikkat çekici biçimde bu egemenliğin ortasına “Rahmân” ismi yerleştirilir.
Yani hesap gününün Rabbi aynı zamanda sonsuz rahmet sahibi olan Rabdir.
“Göklerin, Yerin Ve İkisi Arasındakilerin Rabbi” Ne Anlama Gelir
Bu ifade Allah’ın hükümranlığının sınırlı olmadığını anlatır.
Yalnızca:
yeryüzünün,değil;
göklerin,ve ikisinin arasındaki bütün varlıkların da Rabbi olduğu bildirilir.
Bu, varoluşun tamamını kapsayan bir egemenlik ifadesidir.
Yani hiçbir varlık Allah’ın yaratma ve hükmetme alanının dışında değildir.
“Rab” Kelimesi Ne Anlama Gelir
“Rab” kelimesi yalnızca:
“yaratan”
anlamına gelmez.
Aynı zamanda:
terbiye eden,
yöneten,
sahip olan,
koruyan,
varlığı aşama aşama geliştiren
anlamlarını taşır.
Bu nedenle Allah’ın “Rab” oluşu yaratılışın sadece başlangıcıyla değil, devam eden düzeniyle de ilişkilidir.
Neden Gökler Ve Yer Birlikte Anılıyor
Kur’an’da “gökler ve yer” ifadesi sıkça bütün varlık düzenini temsil eder.
İnsan yeryüzünde yaşar ama başını kaldırdığında göğü görür.
Bu iki büyük alan:
aşağı ve yukarı,
yakın ve uzak,
görünen ve kuşatan
şeklinde bütün kozmosu zihinde temsil eder.
Bu nedenle ifade aslında:
“Bütün varlığın Rabbi”
anlamını taşır.
“İkisi Arasındakiler” Neden Ayrıca Belirtiliyor
Bu ek ifade son derece anlamlıdır.
Çünkü yalnızca gök ve yer denilse bile kapsam büyük olurdu.
Fakat:
“İkisi arasındakiler”
denilerek hiçbir alanın dışarıda kalmadığı vurgulanır.
Yani:
hava,
canlılar,
gezegenler,
yıldız sistemleri,
görmediğimiz varlık düzenleri
insanın bildiği veya bilmediği her şey bu kapsamın içindedir.
Bu Ayet Allah’ın Evren Üzerindeki Egemenliğini mi Vurgular
Evet.
Nebe Suresi kıyamet ve hesap gününden söz ederken hesap gününü yöneten varlığın kim olduğunu açıkça belirtir.
Bu çok önemlidir.
Çünkü hüküm veren güç:
yerel,
sınırlı,
başka bir otoriteye bağlı
değildir.
Bütün varlığın Rabbi olan Allah’tır.
Dolayısıyla hesap gününün otoritesi mutlak ve evrenseldir.
Neden Tam Bu Noktada “Rahmân” İsmi Kullanılıyor
Belki de ayetin en dikkat çekici noktası budur.
Önceki ayetlerde:
cehennem,
hesap, kayıt,
cennetanlatılmıştır.
Sonra Allah’ın ismi:
Rahmân
olarak gelir.
Rahmân:
çok geniş,
kuşatıcı,
bol rahmet sahibi
anlamını taşır.
Bu, hesabın merkezinde bile rahmet boyutunun unutulmaması gerektiğini gösterir.
Rahmân İsmi Cehennem Tasvirleriyle Çelişir mi
İlk bakışta böyle bir soru ortaya çıkabilir.
Eğer Allah Rahmân ise:
“Neden ceza var?”
denilebilir.
Fakat Kur’an’ın kendi sistemi içerisinde rahmet ile adalet birbirini dışlamaz.
Bir mazluma yapılan zulmün hiçbir sonucu olmaması da merhamet değildir.
Çünkü bu durumda zulmeden korunurken mazlumun hakkı yok sayılmış olur.
Bu nedenle ilahi rahmet, adaleti ortadan kaldırmak değil, adaletin tamamlanmasıyla birlikte düşünülür.
Gerçek Rahmet Her Şeyi Affetmek midir
Her durumda değil.
Bir insan sürekli başkalarına zarar veriyorsa hiçbir sınır koymadan:
“Ne yaparsa yapsın.”
demek gerçek merhamet olmayabilir.
Bazen merhamet:
yanlışı durdurmayı,
hakkı korumayı,
adaleti sağlamayı
gerektirir.
Bu nedenle rahmet ile sorumsuzluk birbirine karıştırılmamalıdır.
Rahmân İsmi Neden Özellikle Evrensel Bir Rahmeti Çağrıştırır
İslam düşüncesinde “Rahmân” ismi genellikle Allah’ın çok geniş ve kuşatıcı rahmetiyle ilişkilendirilir.
İnsan:
inansa da,
inanmasa da,
iyi veya kötü tercihler yapsa da,
dünya hayatında:
hava,
su,
güneş,
yaşam
gibi temel nimetlerden faydalanabilir.
Bu açıdan Rahmân ismi varoluşu kuşatan genel bir rahmeti düşündürür.
Allah’ın Rab Oluşu İle Rahmân Oluşu Arasında Nasıl Bir İlişki Vardır
Rab:
yönetimi,
sahipliği,
terbiyeyi
çağrıştırır.
Rahmân ise:
merhameti,
ihsanı,
şefkati
öne çıkarır.
Bu iki isim birlikte düşünüldüğünde çok güçlü bir denge oluşur:
Egemen ama merhametli.
Hüküm veren ama rahmeti kuşatıcı.
Bu, ilahi tasavvurun yalnızca kudrete indirgenmesini engeller.
Evrenin Rabbi Olmak İnsan İçin Ne Anlama Gelir
İnsan kendisini bazen evrenin merkezi gibi görebilir.
Oysa bu ayet insanı daha büyük bir bütünün içine yerleştirir.
Biz:
tek bir gezegende,
çok sınırlı bir zaman diliminde,
son derece küçük bir ömür yaşıyoruz.
Bu perspektif insanın kibir duygusunu azaltabilir.
İnsan büyük olabilir ama evrenin sahibi değildir.
Bu Ayet İnsanın Doğa Üzerindeki Tasarrufuna Bir Sınır Koyar mı
Düşünsel olarak evet.
Eğer göklerin ve yerin gerçek sahibi Allah ise insan dünyayı mutlak mülkü gibi görmemelidir.
İnsan:
kaynakları kullanabilir,
üretebilir,
inşa edebilir.
Fakat:
yok etmek,
tüketmek,
gelecek nesillerin hakkını hiçe saymak
ahlaki bir sorun hâline gelir.
Çünkü insan sahibi değil, emanetçi gibi davranmalıdır.
Rahmân İsmi İnsan İlişkilerine Nasıl Yansıyabilir
Allah’ın rahmetini önemseyen insan kendi davranışlarında da merhameti önemsemelidir.
Bu:
zayıfa karşı şefkat,
hata yapana düzeltme fırsatı,
muhtaç olana yardım,
hayvanlara merhamet
şeklinde ortaya çıkabilir.
Rahmân ismini yalnızca telaffuz etmek değil, rahmet ahlakını hayata taşımak da önemlidir.
Rahmet İle Adalet Arasında Bir Sınır Var mıdır
Bazen insan bu iki kavramı karşı karşıya getirir.
Fakat iyi bir adalet sistemi bile merhamete ihtiyaç duyabilir.
Örneğin:
kasıt,
pişmanlık,
zorunluluk,
telafi
gibi unsurlar hesaba katılmazsa mekanik ceza adaletsizleşebilir.
Rahmet, adaletin insani ve ahlaki boyutunu tamamlayabilir.
İlahi hesap düşüncesinde ise bütün şartların eksiksiz bilindiği kabul edilir.
“Onun Huzurunda Söz Söylemeye Güç Yetiremezler” İfadesine Nasıl Geçiliyor
- ayetin devamında insanların Rahmân’ın huzurunda söz söylemeye güç yetiremeyecekleri bildirilir.
Bu, çok önemli bir karşıtlık oluşturur.
Bir tarafta:
sonsuz rahmet.
Diğer tarafta:
mutlak otorite.
Rahmân olmak zayıflık değildir.
Merhametli olmak, hüküm gücünün bulunmadığı anlamına gelmez.
Bu ayet tam tersine rahmet ile kudreti aynı varlıkta birleştirir.
İnsan Allah’ın Huzurunda Neden Konuşamayacaktır
Buradaki temel vurgu insanın artık kontrolü elinde tutmadığıdır.
Dünyada insan:
kendini savunabilir,
bahaneler üretebilir,
sözü değiştirebilir,
başkasını suçlayabilir.
Ahiret sahnesinde ise nihai hakikat ortaya çıktığı için söz söylemek bile ilahi izinle ilişkilendirilir.
Bu, hesabın tamamen Allah’ın otoritesi altında gerçekleştiğini gösterir.
36. Ve 37. Ayetler Birlikte Nasıl Okunmalıdır
- ayet:
“Rabbinden bir karşılık ve bağış…”- ayet:
“Göklerin, yerin ve ikisi arasındakilerin Rabbi Rahmân…”der.
İlk ayet nimetlerin kaynağını “Rab” olarak tanımlar.
Sonraki ayet o Rabbin:
kim olduğunu,
egemenliğinin ne kadar geniş olduğunu,
hangi ismiyle anıldığını
açıklar.
Yani cenneti veren Rab, bütün varlığın Rahmân olan Rabbidir.
Ayetin Bugünkü İnsana Yönelttiği En Büyük Soru Nedir
Belki de şudur:
“Güç sahibi olduğunda merhametini koruyabiliyor musun?”
Çünkü insan bazen güçsüzken merhametli görünür.
Asıl sınav güç geldiğinde başlar.
Bir yönetici,
bir ebeveyn,
bir patron,
bir toplum
güç sahibi olduğunda nasıl davranıyor?
Nebe 37, en büyük kudret ile en büyük rahmeti aynı cümlede birleştirerek insana güçlü bir ahlaki örnek sunar.
“Göklerin, Yerin Ve İkisi Arasındakilerin Rabbi Rahmân’dır” Ayetinin En Derin Mesajı Nedir
Nebe Suresi insanı uzun bir yolculuktan geçirir.
Önce evren gösterilir.
Sonra kıyamet.
Sonra hesap.
Sonra cehennem.
Sonra cennet.
Ve bütün bu sahnelerin arkasındaki ilahi isim açıklanır:
Rahmân.
Bu son derece anlamlıdır.
Çünkü insan bazen Allah’ı yalnızca:
ceza veren,
hesap soran,
hükmeden
bir varlık olarak düşünebilir.
Başka biri ise yalnızca:
affeden,
bağışlayan,
merhamet eden
bir Allah tasavvuruna yönelebilir.
Nebe 37 bu iki tek taraflı bakışı aşar.
Allah:
Rabdir.
Yani hükümrandır.
Ama aynı zamanda:
Rahmân’dır.
Yani rahmeti kuşatıcıdır.
Bu iki özellik birbirinden ayrılmaz.
Ve belki ayetin en derin düşüncesi şudur:
Mutlak güç, mutlak merhametten ayrılmadığında gerçek ilahi adalet ortaya çıkar.
İnsan için de büyük ders burada saklıdır.
Gücümüz arttığında merhametimiz azalıyor mu?
Yoksa güç, başkasını koruyabilmek için daha büyük bir sorumluluğa mı dönüşüyor?
Belki insanın olgunluğu, ne kadar güçlü olduğuyla değil; güç elindeyken ne kadar adil ve merhametli kalabildiğiyle ölçülür.
