Nebe Suresi 3. Ayette “Hakkında Ayrılığa Düştükleri” Buyrulması Ne Anlama Gelir Ve İnsanlar Kıyamet İle Yeniden Diriliş Konusunda Neden İhtilafa Düşmüşlerdir 
Nebe Suresinin ilk ayetlerinde insanlara son derece dikkat çekici bir soru yöneltilir:
“Birbirlerine neyi soruyorlar?”
Ardından:
“O büyük haber hakkında…”
denilir.
- ayette ise bu büyük haberin insanların kendi aralarında tartıştıkları bir mesele olduğu belirtilir:
“Hakkında ayrılığa düştükleri…”
Buradaki ifade yalnızca farklı görüşlere sahip olmayı anlatmaz. Aynı zamanda kıyamet, yeniden diriliş ve ahiret karşısında insan zihninin yaşadığı derin çatışmayı gösterir.
“Ayrılığa Düştükleri” İfadesi Ne Anlama Gelir
Ayette geçen ifade Arapçada “hum fîhi muhtelifûn” şeklindedir.
Yaklaşık olarak:
“Onlar onun hakkında ihtilaf etmektedirler.”
anlamına gelir.
Yani insanlar aynı haber karşısında aynı tavrı göstermemektedir.
Bazıları inanırken bazıları reddetmektedir.
Bazıları şüphe içindedir.
Bazıları ise alay ederek karşı çıkmaktadır.
İnsanların Tartıştığı “Büyük Haber” Nedir
Surenin genel bağlamında bu büyük haber özellikle:
kıyamet,
dünyanın mevcut düzeninin sona ermesi,
ölümden sonra yeniden diriliş,
hesap günü,
ahiret hayatıile ilişkilidir.
Dolayısıyla insanların anlaşamadıkları mesele sıradan bir olay değildir.
Ölümden sonra insanın yeniden var olup olmayacağıdır.
İnsanlar Yeniden Dirilişe Neden İnanmakta Zorlandılar
Çünkü insan gündelik hayatında ölüyü görür fakat yeniden dirileni görmez.
Beden zamanla çözülür.
Toprağa karışır.
Kemikler dağılır.
Bunu gören insan doğal olarak şu soruyu sorabilir:
“Bu insan tekrar nasıl yaratılacak?”
Kur’an'ın birçok yerinde yeniden dirilişi reddedenlerin tam olarak bu itirazı dile getirdiği görülür.
İnsan Görmediği Bir Şeyi Neden Reddeder
İnsan zihninin güçlü eğilimlerinden biri, doğrudan deneyimlediği şeylere daha kolay inanmasıdır.
Fakat gerçekliğin tamamı insanın gördükleriyle sınırlı değildir.
İnsan:
yerçekimini görmez,
zihni doğrudan görmez,
geleceği görmez,
ama bunların sonuçlarından hareketle onların varlığı hakkında düşünür.
Kur’an da insanı yalnızca gözünün gördüğü şeylerle sınırlı düşünmemeye çağırır.
Ölüm Neden İnsan İçin Nihai Son Gibi Görünür
Çünkü insan açısından ölüm geri dönüşü gözlemlenemeyen bir sınırdır.
Bir kişi öldüğünde onun dünyadaki hayatı sona erer.
Bu nedenle insan zihni:
ölüm = yok oluş
sonucuna kolaylıkla ulaşabilir.
Kur’an ise tam burada farklı bir iddia ortaya koyar:
Ölüm yok oluş değil, başka bir aşamaya geçiştir.
Mekke Toplumunda Yeniden Diriliş Neden Tartışılıyordu
Kur’an'ın ilk muhatapları arasında ölümden sonra dirilmeyi kabul etmeyen kişiler bulunuyordu.
Onların temel sorularından biri şuydu:
“Biz öldüğümüzde ve kemiklere, toprağa dönüştüğümüzde gerçekten yeniden mi diriltileceğiz?”
Bu nedenle ahiret konusu Kur’an'ın Mekke dönemindeki temel tartışma başlıklarından biridir.
İnsanların Ayrılığa Düşmesi Sadece Bilgi Eksikliğinden midir
Her zaman değildir.
İnsan bazen bir düşünceyi yalnızca kanıt yetersizliği nedeniyle reddetmez.
Bir düşüncenin sonuçlarını kabul etmek istemediği için de reddedebilir.
Eğer ahiret varsa:
insan yaptıklarından sorumludur.
Eğer hesap varsa:
davranışlar sonuçsuz değildir.
Bu nedenle ahiret düşüncesinin kabulü aynı zamanda ahlaki sorumluluğun kabulü anlamına gelir.
Kıyamet İnancı İnsan Özgürlüğünü Sınırlar mı
Ahiret düşüncesi insana:
“İstediğini yap ve hiçbir sonuç olmayacağını düşün.”
demez.
Tam tersine:
özgürlük ile sorumluluğu birlikte ele alır.
İnsan seçim yapabilir.
Fakat yaptığı seçimlerin sonuçları vardır.
Bu nedenle hesap günü düşüncesi özgürlüğü ortadan kaldırmaz; özgürlüğe ahlaki ağırlık kazandırır.
İnsan Neden Hesap Vermek İstemeyebilir
Hesap verme düşüncesi insanın sınırsız davranma arzusuyla çatışabilir.
Eğer insan yaptığı hiçbir şeyden nihai olarak sorumlu değilse:
iyilik ve kötülük yalnızca dünyevi sonuçlarla sınırlı kalabilir.
Fakat ahiret düşüncesi:
“Hiçbir davranış tamamen kaybolmaz.”
mesajını taşır.
Bu düşünce bazı insanlar için rahatsız edici olabilir.
Şüphe Etmek İle İnkâr Etmek Aynı Şey midir
Hayır.
Şüphe:
“Bunun doğru olup olmadığını bilmiyorum.”
demektir.
İnkâr ise:
“Bu doğru değildir.”
iddiasında bulunmaktır.
Kur’an'daki tartışmalarda farklı insan tavırları görülür.
Bazıları kesin biçimde reddederken bazıları gerçekten anlamaya veya sorgulamaya çalışmaktadır.
Bu nedenle bütün sorgulamaları aynı kategoride değerlendirmek doğru değildir.
Kur’an Sorgulamayı Yasaklar mı
Kur’an'ın birçok ayetinde insan düşünmeye, gözlemlemeye ve aklını kullanmaya çağrılır.
Sık sık:
“Düşünmez misiniz?”
“Görmez misiniz?”
“Bakmazlar mı?”şeklindeki çağrılarla karşılaşılır.
Dolayısıyla Nebe Suresindeki ihtilafın anlatılması, soru sormanın kendisinin kötü olduğu anlamına gelmez.
Asıl mesele insanın hakikat arayışındaki tavrıdır.
Kur’an Yeniden Dirilişi Nasıl Savunur
Kur’an genellikle insanı çevresindeki yaratılışa bakmaya çağırır.
Örneğin:
ölü toprağın yağmurla canlanması,
insanın ilk yaratılışı, göklerin ve yerin yaratılmasıyeniden dirilişi düşünmek için örnek olarak sunulur.
Mantık şu yöndedir:
İlk yaratılışı gerçekleştiren, yeniden yaratmaya da güç yetirebilir.
“İlk Yaratılış” Argümanı Neden Önemlidir
İnsan şöyle sorabilir:
“Ölüp dağılan beden tekrar nasıl yaratılacak?”
Kur’an ise soruyu tersine çevirir:
“İnsan ilk defa nasıl var oldu?”
Bir varlığın hiç yokken yaratılmasının kabul edilip yeniden yaratılmasının imkânsız görülmesi, Kur’an'ın sorguladığı temel çelişkilerden biridir.
İnsanların İhtilafı Neden Bugün De Devam Ediyor
Binlerce yıl geçmiş olmasına rağmen aynı temel soru hâlâ vardır:
Ölümden sonra hayat var mı?
Bugün de:
teistler,
ateistler,
agnostikler,
farklı dinlere mensup insanlar,
filozoflar
bu konuda farklı görüşlere sahiptir.
Dolayısıyla Nebe Suresinin anlattığı tartışma yalnızca eski Mekke toplumuna ait değildir.
İnsanlığın devam eden varoluş tartışmalarından biridir.
Bilim Ölümden Sonra Hayatı Kanıtlayabilir mi
Bilim gözlemlenebilir ve test edilebilir fiziksel süreçleri araştırır.
Ahiret ise dinî anlamıyla metafizik bir iddiadır.
Bu nedenle bilimsel yöntem doğrudan:
“Ahiret kesinlikle vardır.”
veya
“Ahiret kesinlikle yoktur.”
sonucunu deneysel olarak ortaya koyamaz.
Ahiret tartışması bu nedenle bilim kadar felsefe, metafizik ve vahiy alanıyla da ilişkilidir.
Kıyamet İnancı Neden Sadece Gelecekle İlgili Değildir
Kıyamet gelecekte gerçekleşeceği bildirilen bir olaydır.
Fakat onun mesajı bugüne yöneliktir.
Çünkü soru şudur:
“Bir gün hesap vereceğini düşünüyorsan bugün nasıl yaşarsın?”
Böylece geleceğe ilişkin bir inanç, insanın bugünkü davranışlarını değiştirebilir.
İnsanların Ayrılığa Düştüğü Asıl Konu Ölüm müdür
Hayır.
Ölüm konusunda büyük bir ihtilaf yoktur.
Herkes insanın öldüğünü görür.
Asıl ihtilaf:
ölümden sonra ne olduğu
konusundadır.
Tam burada iki büyük görüş ortaya çıkar:
Birincisi:
Ölüm insan varlığının kesin sonudur.
İkincisi:
Ölüm başka bir varoluş aşamasına geçiştir.
Nebe Suresi ikinci görüşü savunmaktadır.
Ayetin İnsan Psikolojisine Verdiği Mesaj Nedir
İnsan çoğu zaman gündelik meseleler içinde yaşar.
Para,
iş,
statü,
ev,
gelecek planları…
Fakat Nebe Suresi daha temel bir soru yöneltir:
“Sen bütün bunların sonunda ne olacağını hiç düşündün mü?”
Bu nedenle sure insanın dikkatini geçici meselelerden varoluşun nihai sorusuna çeker.
“Hakkında Ayrılığa Düştükleri” İfadesinin En Derin Mesajı Nedir
Bu ifade insanlığın belki de en büyük ayrım noktalarından birini göstermektedir:
Ölüm son mudur, değil midir?
Bu soruya verilen cevap insanın bütün hayat anlayışını etkileyebilir.
Eğer ölüm son ise insanın hikâyesi mezarda kapanır.
Eğer yeniden diriliş varsa mezar bir son değil, geçiş noktasıdır.
Nebe Suresi tam da bu nedenle insanı bu tartışmanın dışında bırakmaz.
Her insan sonunda kendi cevabını vermek zorundadır:
“Ölümden sonra gerçekten hiçbir şey yok mu, yoksa büyük haber gerçekten doğru mu?”
