Mutaffifîn Suresi 2. Ayette “İnsanlardan Ölçerek Bir Şey Aldıklarında Tam Ölçerler” Buyrulması Ne Anlama Gelir Ve İnsan Kendi Hakkını Alırken Neden Eksiksiz Adalet Talep Eder 
Mutaffifîn Suresi 2. Ayette Ne Buyrulur
Mutaffifîn Suresinin ikinci ayetinde anlam olarak:
“Onlar insanlardan ölçerek bir şey aldıklarında tam ölçerler.”
buyrulur.
Birinci ayette:
ölçü ve tartıda hile yapanlara
sert bir uyarı yapılmıştı.
İkinci ayet ise bu insanların karakterindeki temel çelişkiyi açığa çıkarır.
Kendileri alırken:
tam isterler.
Kendileri verirken ise:
eksiltmeye yönelebilirler.
Yani sorun sadece ticari hile değildir.
Daha derinde:
çifte standart
vardır.
İnsan Neden Kendi Hakkını Çok Daha Kolay Fark Eder
Çünkü insan kendi kaybını doğrudan hisseder.
Bir ürün eksik verilirse fark eder.
Maaşı eksik yatarsa itiraz eder.
Borcu tam ödenmezse rahatsız olur.
Kendi hakkı ihlal edildiğinde adalet duygusu hemen harekete geçebilir.
Fakat başkasının hakkını eksiltirken aynı hassasiyetin kaybolması:
ahlaki benmerkezciliğin
göstergesidir.
“İnsanlardan Ölçerek Aldıklarında” İfadesi Ne Anlama Gelir
Burada temel düşünce şudur:
Bu insanlar başkasından haklarını alırken:
ölçünün,
hesabın,
miktarın
tam olmasını isterler.
Bir eksiklik olduğunda hemen fark ederler.
Dolayısıyla adalet kavramını bilmiyor değillerdir.
Tam tersine:
adaletin ne olduğunu çok iyi bilirler.
Problem, bu bilgiyi sadece kendi lehlerine kullanmalarıdır.
Ayet Aslında İnsan Vicdanındaki Çelişkiyi mi Gösteriyor
Evet.
Mutaffifîn’in son derece güçlü taraflarından biri budur.
Ayet:
“Bu insanlar ölçünün ne olduğunu bilmiyor.”
demez.
Onların ölçüyü bildiğini gösterir.
Çünkü kendileri için:
tam ölçü isterler.
Demek ki sorun bilgisizlik değil:
çıkar ortaya çıktığında ahlaki ölçünün değişmesidir.
Bu, çok daha ciddi bir problemdir.
Çifte Standart Nedir
Çifte standart:
aynı davranışı kimin yaptığına göre farklı değerlendirmektir.
Kendimiz yapınca:
mazeret buluruz.
Başkası yapınca:
sert biçimde eleştiririz.
Kendimiz için hak isteriz.
Başkasının hakkını küçümseriz.
Mutaffifîn 2 bu tutumun ekonomik biçimini anlatır.
Ama ilke hayatın çok daha geniş alanlarına uygulanabilir.
Kendi Paramız Eksildiğinde Neden Daha Hassas Oluruz
Çünkü kayıp doğrudan bize aittir.
İnsan kendi emeğini:
değerli,
kendi parasını:
önemli,
kendi zamanını:
kıymetli
görmeye eğilimlidir.
Fakat ahlak tam burada başlar:
Başkasının emeğini de kendi emeğin kadar gerçek görebiliyor musun?
Mutaffifîn’in sorusu budur.
Gerçek Adalet Kendimiz İçin İstediğimizi Başkasına Da Vermek midir
Büyük ölçüde evet.
Ahlakın en temel ilkelerinden biri:
kendimiz için kabul etmediğimiz haksızlığı başkasına da yapmamaktır.
Kendi maaşımızın eksilmesini istemiyorsak:
başkasının ücretini eksiltmemeliyiz.
Kandırılmak istemiyorsak:
başkasını kandırmamalıyız.
Bu karşılıklılık ilkesi adaletin en temel sınavlarından biridir.
Alışverişte Bu Çifte Standart Nasıl Görülür
Bir müşteri:
parasının tam karşılığını ister.
Bu doğaldır.
Satıcı da:
ödemenin tam yapılmasını ister.
Bu da doğaldır.
Problem şu noktada başlar:
Bir taraf kendi hakkını tam isterken:
karşı tarafın hakkını bilinçli biçimde eksiltirse.
İşte Mutaffifîn 2 bu dengesizliği gözler önüne serer.
İşveren Ve Çalışan İlişkisinde Aynı İlke Geçerli midir
Evet.
İşveren:
çalışandan tam emek bekliyorsa,
ücret ve hakları da adil biçimde vermelidir.
Çalışan:
tam ücret alıyorsa,
yükümlülüğünü bilinçli biçimde sürekli eksiltmemelidir.
Buradaki temel ilke iki yönlüdür:
Tam almak istiyorsan, tam vermeye de hazır olmalısın.
Zaman Konusunda Da “Ölçüde Eksiltme” Olabilir mi
Mecazi olarak evet.
Bir insan sürekli başkasının zamanını değersiz görebilir.
Kendi randevusuna geç kalınmasına kızar.
Ama kendisi başkalarını sürekli bekletebilir.
Kendi zamanı değerlidir.
Başkalarının zamanı sanki değersizdir.
Bu da aynı çifte standardın başka bir biçimidir.
Mutaffifîn’in terazisi sadece dükkânda değil:
hayatın birçok alanında
karşımıza çıkabilir.
Saygı Konusunda Da Aynı Haksızlık Yapılabilir mi
Evet.
Bir insan:
kendisine saygılı davranılmasını ister.
Ama başkalarına kaba davranabilir.
Kendisine hakaret edilmesini istemez.
Ama başkalarını küçümseyebilir.
Kendi onurunu korumak ister.
Ama karşısındakinin onurunu önemsemeyebilir.
Bu durumda da temel sorun aynıdır:
Kendim için tam, başkası için eksik.
İnsan Kendi Hatasına Neden Mazeret, Başkasının Hatasına Neden Hüküm Bulur
Çünkü kendi davranışımızın arka planını biliriz.
“Yorgundum.”
“Zor durumdaydım.”
“Başka seçeneğim yoktu.”
deriz.
Başkasının davranışında ise çoğu zaman yalnızca sonucu görürüz.
Bu yüzden kendimize:
bağlam,
başkasına:
etiket
uygulayabiliriz.
Mutaffifîn’in ahlaki mantığı bu eğilimi de sorgulatır.
Adalet Kendi Aleyhimize Olduğunda Da Adalet midir
Asıl sınav tam burada başlar.
Kendi lehimize olan doğruyu kabul etmek kolaydır.
Fakat gerçek adalet:
kendi çıkarımıza ters düştüğünde de doğruyu kabul edebilmektir.
Bir hata bizden kaynaklanıyorsa bunu söyleyebilmek...
Borç bize aitse ödemek...
Haksızsak özür dilemek...
Bunlar ahlaki olgunluğun göstergeleridir.
Toplumlar Da Kendi Lehine Çifte Standart Uygulayabilir mi
Evet.
Bu davranış yalnızca bireysel değildir.
Toplumlar, kurumlar ve devletler de:
kendilerine yapılınca haksızlık dedikleri şeyi,
başkasına yaptıklarında meşrulaştırabilirler.
Bu nedenle Mutaffifîn’in ilkeleri ekonomik hayatın ötesinde:
evrensel adalet düşüncesine
uzanabilecek kadar güçlüdür.
Sosyal Medyada Çifte Standart Nasıl Görülür
Bir insan kendisine yönelik ağır eleştiriyi:
“linç”
olarak görebilir.
Ama başkasına aynı şeyi yaptığında:
“eleştiri hakkım”
diyebilir.
Kendisinin özel hayatına müdahale edilmesini istemez.
Ama başkasının mahremiyetini rahatlıkla paylaşabilir.
Yani modern dünyanın terazileri fiziksel olmayabilir.
Ama:
iki farklı ölçü kullanma problemi
devam eder.
Bu Ayet Kendimizi Test Etmek İçin Nasıl Kullanılabilir
Basit bir soru çok şey gösterebilir:
“Aynı şey bana yapılsaydı bunu adil bulur muydum?”
Eğer cevap:
“Hayır.”
ise,
başkasına yaptığımız davranışı tekrar düşünmek gerekir.
Bu soru insanın kendi lehine kurduğu mazeretleri kırabilen güçlü bir vicdan ölçüsüdür.
Çifte Standarttan Kurtulmak Mümkün müdür
Tamamen kolay değildir.
Çünkü insan doğal olarak kendi çıkarına daha duyarlıdır.
Ama farkındalık geliştirilebilir.
Karar vermeden önce:
karşı tarafın yerine geçmek,
hakları açık biçimde belirlemek,
aynı kuralları herkese uygulamak
ve gerektiğinde kendi çıkarından vazgeçmek
bu konuda yardımcı olabilir.
Ahlaki olgunluk:
terazinin iki kefesine de aynı gözle bakabilmektir.
1. Ve 2. Ayetler Birlikte Nasıl Bir Karakter Analizi Yapar
Birinci ayet:
“Eksiltenlerin vay hâline.”
der.
İkinci ayet:
“Onlar kendileri alırken tam alırlar.”
diye açıklar.
Yani sure önce davranışı mahkûm eder.
Sonra:
davranışın arkasındaki psikolojiyi
gösterir.
Sorun sadece:
eksik vermek değildir.
Sorun:
kendisine başka, başkasına başka ölçü uygulayan vicdandır.
Mutaffifîn Suresi 2. Ayetin En Derin Mesajı Nedir
Mutaffifîn Suresinin ikinci ayeti insanın ahlaki çelişkilerinden birini çok kısa bir görüntüyle açığa çıkarır:
Kendisi alırken tam istiyor.
Bu cümle çok basit görünür.
Fakat arkasında büyük bir insanlık problemi vardır.
Çünkü hepimiz kendi hakkımızı çok iyi biliriz.
Bir kuruş eksik olsa fark ederiz.
Bir söz tutulmasa hatırlarız.
Birine verdiğimiz emek karşılıksız kalsa üzülürüz.
Saygısızlığa uğrasak rahatsız oluruz.
Yani:
adaletin ne olduğunu kendi üzerimizde çok iyi anlayabiliriz.
Asıl sınav başkasına geldiğinde başlar.
Onun parasını da kendi paramız kadar değerli görüyor muyuz?
Onun zamanını da kendi zamanımız kadar önemli buluyor muyuz?
Onun emeğini de kendi emeğimiz kadar gerçek kabul ediyor muyuz?
Onun onuru da bizimki kadar korunmaya değer mi?
Mutaffifîn 2 bütün bu soruları bir terazinin içine sığdırır.
Ve bize gösterir ki:
ahlaksızlığın bazı biçimleri doğruyu bilmemekten değil, doğruyu yalnızca kendimiz için istemekten doğar.
İşte bu yüzden adalet:
“Benim hakkım nedir?”
sorusuyla tamamlanmaz.
Gerçek adalet şu ikinci soruyla başlar:
“Başkasının hakkını, kendi hakkımı koruduğum kadar koruyor muyum?”
