İnsan Kendisi Hakkında Anlattığı Hikâye midir 
Kimlik, Hafıza, Gerçeklik Ve Kendini Yeniden Kurmak Ne Anlama Gelir
İnsan kendisini nasıl tanır?
Yaşadıklarıyla mı?
Başkalarının onun hakkında söyledikleriyle mi?
Yoksa yıllar boyunca kendi zihninde oluşturduğu hikâyeyle mi?
Her insan, farkında olarak ya da olmayarak kendisi hakkında bir anlatı kurar.
Bu anlatıda:
- Çocukluğu,
- Ailesi,
- Başarıları,
- Kayıpları,
- Hataları,
- Hayal kırıklıkları,
- Sevinçleri
- Ve geleceğe dair umutları
bir araya gelir.
Fakat insanın kendisi hakkında anlattığı hikâye her zaman gerçeğin tamamı değildir.
Bazen insan kendisini olduğundan daha güçsüz, daha başarısız, daha değersiz veya daha mağdur görebilir.
Bazen de tam tersine kendi hatalarını görmeden, kendisini her olayın haklı tarafı olarak anlatabilir.
Bu nedenle kimlik, yalnızca yaşananlardan değil; yaşananların nasıl yorumlandığından da oluşur.
İnsan Kendisi Hakkında Neden Bir Hikâye Kurar
İnsan hayatındaki dağınık olayları anlamlı hâle getirmek ister.
Doğumdan bugüne kadar yaşanan her şeyi tek tek düşünmek mümkün değildir.
Bu yüzden zihin olayları:
- Başlangıçlara,
- Dönüm noktalarına,
- Kayıplara,
- Başarılara,
- Kırılmalara
ayırarak bir hikâye oluşturur.
Bu hikâye insana:
- Nereden geldiğini,
- Neden böyle olduğunu,
- Nereye gitmek istediğini
anlatır.
Kendimiz Hakkındaki Hikâye Kimliğimizi Nasıl Etkiler
İnsan kendisi hakkında neye inanıyorsa çoğu zaman ona uygun davranmaya başlar.
Kendisine sürekli:
- “Ben başarısızım.”
- “Kimse bana güvenmez.”
- “Ben sevilmeye layık değilim.”
- “Ben hiçbir şeyi tamamlayamam.”
diyen biri, zamanla bu düşünceleri davranışlarıyla doğrulayabilir.
Buna karşılık:
- “Zorlandım ama öğrenebilirim.”
- “Geçmişte hata yaptım ama değişebilirim.”
- “Değerim tek bir başarısızlığa bağlı değil.”
diyen kişi daha farklı seçimler yapabilir.
Anlattığımız Hikâye Gerçek midir
Kısmen gerçektir.
Çünkü hikâyemiz yaşadığımız olaylara dayanır.
Fakat hiçbir insan hayatının tamamını tarafsız biçimde anlatamaz.
Zihin:
- Bazı olayları seçer,
- Bazı ayrıntıları büyütür,
- Bazılarını küçültür,
- Bazılarını unutur,
- Bazılarına sonradan anlam ekler.
Bu nedenle kişisel hikâyemiz, gerçeğin kendisinden çok gerçeğe verdiğimiz yorumdur.
Aynı Hayat Farklı Şekillerde Anlatılabilir mi
Evet.
Aynı geçmişe sahip bir insan kendisini:
- Hayatın kurbanı,
- Zorluklardan güçlenerek çıkan biri,
- Sürekli yalnız bırakılan kişi,
- Kendi yolunu kuran insan
olarak anlatabilir.
Olaylar aynı olabilir; fakat onlara verilen anlam değişebilir.
Bu, gerçeği inkâr etmek değildir.
Gerçeğin içindeki farklı yönleri fark etmektir.
Çocuklukta Bize Söylenen Sözler Kimliğimizi Belirler mi
Çocuklukta duyulan sözler insanın iç sesine dönüşebilir.
Bir çocuğa sürekli:
- “Sen beceriksizsin.”
- “Senden hiçbir şey olmaz.”
- “Çok yaramazsın.”
- “Hep sorun çıkarıyorsun.”
denirse çocuk bunları kendi kimliği gibi benimseyebilir.
Aynı şekilde:
- “Çabaladığında başarabilirsin.”
- “Hatan seni değersiz yapmaz.”
- “Senin düşüncelerin önemli.”
gibi sözler de sağlam bir benlik gelişimine katkı sağlayabilir.
Başkalarının Bizim Hakkımızdaki Hikâyesi Bizi Etkiler mi
Evet.
Ailemiz, arkadaşlarımız, öğretmenlerimiz ve toplum bizim hakkımızda çeşitli tanımlar yapar.
İnsan zamanla bu tanımları içselleştirebilir.
Örneğin biri yıllarca:
- “Sessiz,”
- “Kavgacı,”
- “Zeki,”
- “Duygusal,”
- “Güçlü,”
- “Sorumsuz”
diye tanımlanabilir.
Fakat insan başkalarının verdiği etiketlerden ibaret değildir.
Bu etiketler bazen gerçeği yansıtır, bazen de insanı dar bir kalıba hapseder.
İnsan Kendisini Yanlış Tanıyabilir mi
Evet.
İnsan bazen:
- Kendi hatalarını görmez,
- Güçlü yönlerini küçümser,
- Başkasının suçunu kendisine yükler,
- Kendi sorumluluğunu başkalarına aktarır.
Kendini tanımak yalnızca içe bakmakla olmaz.
Aynı zamanda:
- Davranışları gözlemlemek,
- Güvenilir insanların geri bildirimlerini dinlemek,
- Hatalarla yüzleşmek,
- Duyguları anlamak
gerekir.
Mağduriyet Hikâyesi Kimliği Nasıl Etkiler
Gerçekten haksızlığa uğramış bir insanın acısını kabul etmek gerekir.
Fakat kişi bütün kimliğini yalnızca mağduriyet üzerine kurarsa:
- Kendisini güçsüz hissedebilir,
- Sorumluluk almaktan kaçabilir,
- Geleceğini geçmişin belirlediğine inanabilir,
- Her olayda aynı yarayı yeniden görebilir.
İnsan yaşadığı haksızlığı inkâr etmeden de kendisini yalnızca mağdur olarak tanımlamaktan vazgeçebilir.
Kahramanlık Hikâyesi de Yanıltıcı Olabilir mi
Evet.
Bazı insanlar kendilerini her olayda:
- En güçlü,
- En haklı,
- En fedakâr,
- Herkesi kurtaran kişi
olarak anlatabilir.
Bu anlatı insanın:
- Kendi hatalarını görmesini,
- Yardım istemesini,
- Zayıflıklarını kabul etmesini
zorlaştırabilir.
Sağlıklı kimlik ne sürekli mağdur ne de sürekli kahraman olmaktır.
İnsan bazen güçlü, bazen kırılgan, bazen haklı, bazen hatalı olabilir.
Hafıza Kişisel Hikâyeyi Nasıl Değiştirir
Hafıza geçmişi olduğu gibi saklayan kusursuz bir kayıt sistemi değildir.
İnsan bir olayı yıllar sonra hatırladığında:
- Bugünkü duygularını geçmişe taşıyabilir,
- Bazı ayrıntıları unutabilir,
- Sonradan duyduğu bilgileri anıya ekleyebilir,
- Kendisine uygun bir anlatı kurabilir.
Bu nedenle kişisel hikâyeler zamanla değişebilir.
İnsan geçmişi değil, geçmiş hakkındaki yorumunu yeniden hatırlıyor olabilir.
İnsan Geçmişini Yeniden Yazabilir mi
Geçmişte olan olaylar değiştirilemez.
Ancak onların anlamı değişebilir.
Örneğin yıllarca:
“O başarısızlık hayatımı mahvetti.”
diyen biri zamanla:
“O başarısızlık bana yanlış yönümü fark ettirdi.”
diye düşünebilir.
Bu, yaşanan acıyı inkâr etmek değildir.
Acının hayat içindeki yerini yeniden değerlendirmektir.
Kendimizi Yeniden Kurmak Ne Demektir
Kendini yeniden kurmak, geçmişi silmek değildir.
Bu süreç:
- Eski inançları sorgulamak,
- Zararlı alışkanlıkları değiştirmek,
- Yeni değerler belirlemek,
- Farklı davranışlar geliştirmek,
- Kendine yeni bir yön vermek
anlamına gelir.
İnsan geçmişinden kaçmadan da geçmişinin ötesine geçebilir.
Değişmek Sahte Bir Kimlik Oluşturmak mıdır
Hayır.
İnsan değiştiğinde gerçekliğini kaybetmez.
Tam tersine bazen eski davranışlar kişinin gerçek özü değil, korkularının ve alışkanlıklarının sonucudur.
Örneğin:
- Öfkeli bir insan sakinleşmeyi,
- Çekingen biri kendisini ifade etmeyi,
- Bencil biri paylaşmayı
öğrenebilir.
Değişim, sahte olmak değil; daha bilinçli bir benlik oluşturmaktır.
Kimlik Sabit midir
Kimliğin bazı yönleri süreklilik taşır.
Fakat insanın:
- Düşünceleri,
- İlişkileri,
- Öncelikleri,
- İnançları,
- Duygusal tepkileri
zamanla değişebilir.
Bu nedenle kimlik ne tamamen sabittir ne de tamamen değişkendir.
İnsan hem geçmişinden izler taşır hem de yeni seçimlerle kendisini dönüştürür.
İnsan Hatalarından İbaret midir
Hayır.
Bir insanın yaptığı hata önemlidir ve sonuçları olabilir.
Fakat kişi tek bir yanlış davranıştan ibaret değildir.
İnsan:
- Hatasını fark edebilir,
- Özür dileyebilir,
- Zararı telafi edebilir,
- Daha doğru yaşamayı seçebilir.
İnsan geçmişte yaptığı şeylerle değerlendirilir; fakat değişme iradesi de kimliğinin bir parçasıdır.
Kendimiz Hakkında Daha Gerçekçi Bir Hikâye Nasıl Kurabiliriz
Bunun için insan kendisine dürüst sorular sormalıdır:
- Bu olayda gerçekten ne yaşandı?
- Benim sorumluluğum neydi?
- Hangi yönümü abartıyorum?
- Hangi yönümü küçümsüyorum?
- Bu olaydan ne öğrendim?
- Bugün farklı ne yapabilirim?
Gerçekçi hikâye ne kendini suçlayan ne de her zaman haklı çıkaran hikâyedir.
Gelecek Kimliğimizi Etkiler mi
İnsan yalnızca geçmişinden değil, gelecekte olmak istediği kişiden de etkilenir.
Kendisine:
- “Nasıl biri olmak istiyorum?”
- “Hangi değerlerle yaşamak istiyorum?”
- “Bugünkü seçimim gelecekteki beni nasıl etkiler?”
diye soran kişi kimliğini bilinçli biçimde şekillendirmeye başlar.
Gelecek hayali, bugünkü davranışlara yön verir.
İnsan Kendi Hikâyesinin Yazarı mıdır
İnsan hayatındaki her olayı seçemez.
- Doğduğu aileyi,
- Karşılaştığı kayıpları,
- Başkalarının davranışlarını,
- Bazı hastalıkları veya zorlukları
kontrol edemez.
Fakat insan, yaşadıklarına nasıl cevap vereceği konusunda belirli bir iradeye sahiptir.
Bu nedenle insan hikâyesinin tek yazarı değildir; fakat anlatının yönünü değiştirebilen önemli bir yazardır.
İnsan Kendisi Hakkında Anlattığı Hikâye midir
İnsan büyük ölçüde kendisi hakkında anlattığı hikâyeden etkilenir.
Çünkü bu hikâye:
- Geçmişini nasıl gördüğünü,
- Bugün kendisini nasıl değerlendirdiğini,
- Gelecekten ne beklediğini
belirler.
Fakat insan yalnızca bu hikâye değildir.
Çünkü hikâye:
- Eksik olabilir,
- Yanlış olabilir,
- Başkalarının sözleriyle kurulmuş olabilir,
- Korkuların etkisiyle şekillenmiş olabilir.
İnsan, anlattığı hikâyeyi sorgulayabilen varlıktır.
Bu da ona değişme imkânı verir.
Bir kişi yıllarca kendisini:
- Değersiz,
- Başarısız,
- Sevilmeyen,
- Güçsüz
olarak anlatmış olabilir.
Fakat bu anlatının doğru olmadığını fark ettiğinde yeni bir benlik kurmaya başlayabilir.
Aynı şekilde kendisini sürekli haklı ve kusursuz gören biri de hatalarını kabul ederek daha gerçekçi bir kimlik geliştirebilir.
Kendini yeniden kurmak, geçmişi inkâr etmek değildir.
Geçmişe:
- Daha dürüst,
- Daha merhametli,
- Daha bilinçli
bir gözle bakmaktır.
İnsan, başına gelenlerden etkilenir; fakat yalnızca başına gelenlerden ibaret değildir.
Onu şekillendiren asıl unsurlardan biri, yaşadıkları karşısında verdiği cevaptır.
Bu nedenle insanın hayat hikâyesi tamamlanmış bir kitap değildir.
Her gün:
- Yeni bir cümle,
- Yeni bir karar,
- Yeni bir yön
eklenebilir.
İnsan geçmişini silemez.
Fakat geçmişinin geleceğini yönetmesine izin verip vermeyeceğine karar verebilir.
Sonuç olarak insan, kendisi hakkında anlattığı hikâyedir; fakat o hikâyeyi sorgulayabilen, düzeltebilen ve yeniden yazabilen bir varlıktır.
