Fecr Suresi 11. Ayette “Onlar Ülkelerde Azgınlık Etmişlerdi” Buyrulması Ne Anlama Gelir Ve Tuğyan, Gücün Sınır Tanımaması, Zulmün Sistemleşmesi, Toplumsal Çürüme, Adalet Ve Medeniyetlerin Çöküşü Açısından Nasıl Anlaşılmalıdır 
“الَّذِينَ طَغَوْا فِي الْبِلَادِ — Ellezîne Tağav Fi’l Bilâd” Ne Demektir
Fecr Suresi’nin on birinci ayeti şöyledir:
الَّذِينَ طَغَوْا فِي الْبِلَادِ
Anlam olarak:
“Onlar ülkelerde azgınlık etmişlerdi.”
(Fecr Suresi, 89/11)
Ayet kısa olmasına rağmen önceki ayetlerde anlatılan:
Âd,
Semûd
ve Firavun
örneklerinin ortak problemini tek bir kavram altında toplar:
Tuğyan.
Yani sınırı aşmak, haddini geçmek, güç sarhoşluğuyla ölçüyü kaybetmek.
Böylece Kur’an onların asıl probleminin büyük şehirler kurmaları, kayaları oymaları veya güçlü ordulara sahip olmaları olmadığını açıkça gösterir.
Sorun şuydu:
Güçleri vardı ve bu güç sınır tanımamaya dönüştü.
“Tuğyan” Kelimesinin Asıl Anlamı Nedir
Arapçada “tağâ” fiili temel olarak:
sınırı aşmak,
taşmak,
ölçüyü geçmek
anlamlarına gelir.
Kelimenin zihinde oluşturduğu en güçlü görüntülerden biri taşan sudur.
Bir nehir yatağında aktığında hayat verir.
Fakat sınırını aştığında sel hâline gelir ve yıkım getirebilir.
Güç de böyledir.
Sınır içinde:
düzen sağlayabilir,
koruyabilir,
toplum kurabilir.Fakat sınırını kaybettiğinde:
tuğyana dönüşür.
Güç İle Tuğyan Arasındaki Fark Nedir
Güç sahibi olmak ile tuğyan etmek aynı şey değildir.
Bir insan güçlü olabilir ve adil kalabilir.
Bir devlet güçlü olabilir ve hukuka bağlı davranabilir.
Bir toplum zengin olabilir ve paylaşmayı sürdürebilir.
Tuğyan ise gücün şunu söylemeye başladığı noktadır:
“Bana sınır koyabilecek hiçbir şey yok.”
İşte tehlike burada başlar.
Çünkü güç kendisine sınır kabul etmediğinde:
hukuk engel,
ahlak yük,
eleştiri tehdit,
zayıf insan ise araç
olarak görülmeye başlayabilir.
“Fi’l Bilâd — Ülkelerde” İfadesi Neden Önemlidir
Ayet yalnız bireysel bir ahlaksızlıktan söz etmez.
“Ülkelerde”
ifadesi tuğyanın toplumsal ve geniş ölçekli hâle geldiğini düşündürür.
Burada birkaç kişinin gizli hatasından değil, toplumların yapısını etkileyen bir güç düzeninden söz edilmektedir.
Zulüm:
yönetime,
ekonomiye,
toplumsal ilişkilere,
insanların günlük hayatına
sirayet etmiş olabilir.
Bu nedenle ayetin uyarısı yalnız bireylere değil, sistemlere de yöneliktir.
Âd, Semûd Ve Firavun’un Ortak Özelliği Neden “Tuğyan”dır
Önceki ayetlerde bu üç güç modeli farklı özellikleriyle anlatılmıştı.
Âd:
kudret,İrem:
ihtişam,Semûd:
mühendislik,Firavun:
siyasi ve askerî otoriteile öne çıkıyordu.
Şimdi 11. ayet bütün bu örneklerin ortak teşhisini koyar:
“Onlar ülkelerde tuğyan etmişlerdi.”
Demek ki sorun medeniyetleri farklı olsa da aynıdır:
Gücün sınırını kaybetmesi.
İnsan Güç Kazandığında Neden Sınırlarını Unutabilir
Çünkü güç insanın çevresinden aldığı geri bildirimi değiştirebilir.
Güçsüz bir insan hata yaptığında insanlar onu eleştirir.
Çok güçlü bir insan hata yaptığında ise çevresindekiler bazen sessiz kalır.
Zamanla kişi:
“Kimse bana karşı çıkmıyorsa demek ki haklıyım.”
diye düşünebilir.
Oysa insanlar haklı olduğu için değil, korktukları için susuyor olabilir.
Bu nedenle gerçek gücün en büyük sınavlarından biri şudur:
İnsan kendisine itiraz eden sesi hâlâ duyabiliyor mu?
Eleştirinin Susturulması Tuğyanın İşareti midir
Çoğu zaman evet.
Çünkü sınır tanımayan güç kendisini sorgulatmak istemez.
Önce eleştiriyi küçümser.
Sonra eleştireni düşmanlaştırır.
Daha sonra eleştirinin kendisini yasaklamaya çalışabilir.
Bu süreçte toplumda büyük bir tehlike doğar:
Yanlışlar düzeltilmez çünkü yanlışları söylemek riskli hâle gelir.
Böyle bir sistem dışarıdan çok güçlü görünse bile içeriden körleşmeye başlar.
Çünkü kimse gerçeği yönetime taşıyamaz.
Zulüm Nasıl Bireysel Davranıştan Sisteme Dönüşür
Bir yöneticinin haksız davranması ile haksızlığın kurumsallaşması farklı şeylerdir.
Zulüm sistemleştiğinde:
adaletsizlik normalleşir,
ayrımcılık kurallaşır,
korku toplumsallaşır,
hak kaybı sıradanlaşır.
İnsanlar zamanla:
“Düzen böyle.”
demeye başlar.
İşte en tehlikeli aşama budur.
Çünkü zulüm artık yalnız zalimin davranışı değildir.
Toplumun alışkanlığına dönüşmüştür.
Fecr Suresi’nin “ülkelerde azgınlık ettiler” ifadesi bu geniş ölçekli bozulmayı düşündürür.
Tuğyan Neden Her Zaman Açık Şiddet Biçiminde Görünmez
Tuğyan yalnız kılıç, savaş veya işkence değildir.
Bazen daha sessiz biçimlerde ortaya çıkabilir:
hakları sürekli belirli gruplara vermek,
bazı insanları görünmez hâle getirmek,
ekonomik gücü birkaç kişinin elinde toplamak,
hukuku güçlülerin lehine işletmek,
zayıfların sesini önemsiz görmek.
Yani zulüm her zaman bağırmaz.
Bazen kuralların içine yerleşir.
Bu nedenle adalet yalnız şiddetin olmaması değil, hakların gerçekten korunmasıdır.
Servet De Tuğyana Dönüşebilir mi
Evet.
Güç yalnız siyasi değildir.
Ekonomik güç de sınırını kaybedebilir.
Bir insan veya toplum serveti:
paylaşmak,
üretmek,
hayatı iyileştirmek
için kullanabilir.
Fakat servet:
başkalarını ezme,
sömürme,
insanları satın alınabilir görme
duygusu oluşturursa ekonomik tuğyan ortaya çıkar.
Fecr Suresi’nin ilerleyen ayetlerinde servet, yetim ve yoksul konularına geçilecek olması bu açıdan son derece anlamlıdır.
Tuğyan Yalnız Hükümdarlara Özgü müdür
Hayır.
Firavun tuğyanın büyük tarihsel sembollerinden biridir.
Fakat aynı psikoloji küçük ölçekte herkesin hayatında ortaya çıkabilir.
Bir insan:
ailesinde,
iş yerinde,
arkadaş çevresinde,
sahip olduğu maddi güçte
kendisine sınırsız hak tanıyabilir.
Küçük bir yetki alanı bile insanın karakterini ortaya çıkarabilir.
Bu nedenle ayeti yalnız geçmiş hükümdarlara yöneltilmiş bir suçlama olarak okumak eksik olur.
Ayet insana şu soruyu da sorar:
“Ben güç sahibi olduğum yerde nasıl davranıyorum?”
Adalet Neden Gücün Sınırıdır
Adalet güçlüye şunu söyler:
“Yapabiliyor olman, yapmaya hakkın olduğu anlamına gelmez.”
Bu ilke medeniyetin temelidir.
Bir devlet bir şeyi yapabilecek güce sahip olabilir.
Bir şirket çalışanına baskı uygulayabilecek durumda olabilir.
Bir insan kendisinden zayıf birini susturabilir.
Fakat ahlakın sorusu farklıdır:
“Bu doğru mu?”
İşte tuğyan ile adalet arasındaki sınır burada belirir.
Hukuk Olmadan Güç Neye Dönüşebilir
Hukukun temel işlevlerinden biri gücü sınırlandırmaktır.
Çünkü yalnız zayıf insanların kurallara ihtiyacı yoktur.
Asıl olarak güçlülerin de kurala bağlanması gerekir.
Eğer güçlü kişi:
yasayı değiştirebiliyor,
yargıdan kaçabiliyor,
hesap vermiyorsa,
gücü giderek kişiselleşebilir.
Böyle bir durumda yönetim ile keyfîlik arasındaki mesafe daralır.
Kur’an’ın tuğyan kavramı, gücün bu sınır kaybını çok eski bir kavramla anlatır.
Tuğyan Önce Zihinde mi Başlar
Çoğu zaman evet.
Büyük zulümlerin arkasında genellikle küçük bir düşünce vardır:
“Ben diğerlerinden üstünüm.”
Sonra bu düşünce büyür:
“Benim çıkarım daha değerlidir.”
Sonra:
“Benim için farklı kurallar geçerli olmalı.”
Ve en sonunda:
“Kimse beni durduramaz.”
İşte tuğyan bu zihinsel yolculuğun son aşamasıdır.
Bu nedenle zulümle mücadele yalnız sonuçlarla değil, üstünlük psikolojisinin kendisiyle başlamalıdır.
Tuğyan Medeniyetleri Nasıl İçeriden Çürütebilir
Bir toplum dışarıdan çok güçlü görünebilir.
Ordusu güçlü,
ekonomisi büyük,
şehirleri gelişmiş olabilir.
Fakat adaletsizlik büyüdüğünde toplum içinde:
güvensizlik,
öfke,
eşitsizlik,
korku,
aidiyet kaybı
ortaya çıkar.
Bu durum zamanla toplumsal dayanışmayı aşındırır.
İnsanlar sistemin kendilerini koruduğuna inanmayı bırakırsa, görünürde güçlü olan yapı içeriden kırılganlaşabilir.
Bu nedenle zulüm yalnız mağdura zarar vermez.
Zalimin kurduğu sistemi de tüketir.
Tarihte Tuğyanın Sürekli Tekrar Etmesinin Nedeni Nedir
Teknoloji değişir.
Şehirler değişir.
Devlet biçimleri değişir.
Fakat insanın temel tutkuları tamamen değişmez.
Güç arzusu,
üstünlük duygusu,
korku,
hırs
farklı dönemlerde yeniden ortaya çıkabilir.
Bu yüzden Kur’an geçmiş toplumları anlatırken yalnız arkeolojik bilgi sunmaz.
İnsan davranışlarının tekrar eden modelini gösterir.
Âd geçmişte kaldı.
Semûd geçmişte kaldı.
Firavun geçmişte kaldı.
Ama tuğyan ihtimali hâlâ insanın içinde yaşamaktadır.
Tuğyanın Karşıtı Nedir
Tuğyanın karşısına yalnız “zayıflık” konmaz.
Asıl karşıt kavramlar:
adalet, ölçü,
tevazu, merhamet, öz denetimolabilir.
Gerçek güç kendisine sınır koyabilen güçtür.
İnsan istediğini yapabildiğinde değil, yanlış olanı yapabilecek durumda olduğu hâlde yapmadığında ahlaki güç gösterir.
Bu nedenle öz denetim, medeniyetin görünmeyen sütunlarından biridir.
Fecr Suresi Neden Kozmik Düzen Anlatısından Toplumsal Sınır Aşımına Geçmiştir
Surenin başlangıcında:
fecr,
gece, çift ve tek,
zamanvardı.
Yani doğada ölçü ve düzen gösterildi.
Ardından tarihe geçildi.
Âd,
Semûd,
Firavun
anlatıldı.
Şimdi onların sorunu açıklanıyor:
Sınırı aştılar.
Bu karşıtlık oldukça çarpıcıdır:
Doğa ölçü içinde işler.
İnsan ise ölçüyü bozabilir.Belki de surenin en derin düşünce hatlarından biri budur:
Kozmik düzende sınırlar vardır; insanın ahlaki sınavı da kendi gücüne sınır koyabilmesidir.
Sonuç: Medeniyetin En Büyük Tehlikesi Güçsüzlük Değil, Sınır Tanımayan Güçtür
Fecr Suresi’nin on birinci ayetindeki:
“Onlar ülkelerde azgınlık etmişlerdi.”
ifadesi, önceki tarih anlatılarının nedenini tek kelimede açıklar:
Tuğyan.
Âd’ın gücü vardı.
Semûd’un mühendisliği vardı.
Firavun’un iktidarı vardı.
Fakat mesele sahip oldukları imkânların büyüklüğü değildi.
Asıl mesele:
Bu imkânların karşısında kendilerine sınır koyamamalarıydı.
Tuğyan;
gücün mutlaklaşması, adaletin kaybolması, eleştirinin susturulması, çıkarın hakikatin önüne geçirilmesi,
zayıfın ezilmesi, insanın kendi sınırını unutmasıdır.Bu yüzden ayetin verdiği ders yalnız eski medeniyetlere ait değildir.
Her bireyin,
her kurumun,
her devletin
karşısında aynı soru vardır:
“Gücüm arttığında sınırlarımı da hatırlıyor muyum?”
Çünkü medeniyetin gerçek sınavı güçsüzken nasıl davrandığı değil, güçlü olduğunda ne yapmayı reddedebildiğidir.
Ve belki de tuğyanın karşısındaki en büyük ahlaki cümle şudur:
“Yapabilirim; ama doğru olmadığı için yapmayacağım.”
