Evren Neden Var 
Hiçlik, Yaratılış, Bilim, Felsefe, Zaman, Madde Ve Allah'ın Kudreti Açısından Varlığın Kaynağı Nasıl Anlaşılır
Evren neden var
Bu soru, insan aklının sorabileceği en büyük sorulardan biridir. Çünkü bu soru sadece gökyüzünü, yıldızları, galaksileri, zamanı, maddeyi ve enerjiyi sormaz. Aynı zamanda insanın kendisini, hayatın anlamını, ölümün gölgesini, yaratılışı ve Allah'ın kudretini de sorar.İnsan evrene baktığında şu hayreti yaşar:
Neden hiçbir şey yerine bir şey var
Neden yokluk değil de varlık var
Neden madde, zaman, ışık, hayat ve bilinç ortaya çıktı
Evren kendi kendine mi var oldu, yoksa yaratıldı mı
Bilim evrenin nasıl işlediğini anlatırken, varlığın nihai kaynağı hakkında ne söyler
Felsefe bu büyük soruya nasıl yaklaşır
İnanç açısından evren neyin işaretidir
Bu soru basit bir merak değildir. Bu soru, insanın en derin varoluş sorusudur. Çünkü evrenin neden var olduğunu sormak, aslında şunu sormaktır:
Ben neden varım
Evren Nedir
Evren, içinde bildiğimiz bütün maddeyi, enerjiyi, zamanı, mekânı, yıldızları, gezegenleri, galaksileri, ışığı, karanlığı ve fizik yasalarını barındıran büyük varlık alanıdır. İnsan bu evrenin içinde çok küçük bir noktada yaşar. Fakat aklıyla bu devasa düzeni düşünme kabiliyetine sahiptir.
Evrenin içinde:
Galaksiler vardır.
Yıldızlar vardır.
Gezegenler vardır.
Atomlar vardır.
Işık vardır.
Zaman vardır.
Mekân vardır.
Hayat vardır.
Bilinç vardır.
İnsan evrenin fiziksel büyüklüğünü düşündüğünde kendi küçüklüğünü fark eder. Fakat aynı insan, evren üzerine düşünebildiği için sadece küçük bir madde yığını değildir. O, evreni sorgulayan bilinçli bir varlıktır.
Bu yüzden evren sorusu, yalnızca astronominin konusu değildir. Aynı zamanda felsefenin, ilahiyatın, metafiziğin, varoluşun ve insan ruhunun konusudur.
Evren, insanın hem küçüklüğünü hem de düşünme kudretini aynı anda hatırlatır.
Evren Neden Var Sorusunun Önemi Nedir
Evren neden var
sorusu önemlidir çünkü insanı sadece olayların yüzeyine değil, varlığın köküne götürür. Bir şeylerin nasıl çalıştığını bilmek değerlidir; fakat neden var olduğunu sormak daha derin bir düşüncedir.Mesela insan şunu öğrenebilir:
Yıldızlar nasıl oluşur
Gezegenler nasıl hareket eder
Işık nasıl yayılır
Atomlar nasıl birleşir
Bunlar “nasıl” sorularıdır. Fakat “neden” sorusu daha derine iner:
Neden fizik yasaları var
Neden madde var
Neden zaman var
Neden hayat mümkün
Neden insan bu evreni düşünebiliyor
Bu soru insanı sıradan yaşamın dışına çıkarır. Çünkü günlük hayatta para, iş, ev, beden, ihtiyaç, korku ve arzu ile uğraşırız. Fakat evrenin neden var olduğunu düşünmek, insanı daha büyük bir hakikatin önüne getirir.
Bu yüzden bu soru, insanı küçültmez; insanı derinleştirir.
Hiçlik Nedir
Hiçlik, hiçbir şeyin olmaması anlamına gelir. Ne madde, ne enerji, ne zaman, ne mekân, ne ışık, ne karanlık, ne sebep, ne sonuç, ne varlık. Fakat hiçliği düşünmek bile zordur; çünkü insan zihni çoğu zaman bir boşluk hayal eder. Oysa boşluk bile bir mekân fikridir.
Gerçek hiçlikte:
Mekân yoktur.
Zaman yoktur.
Madde yoktur.
Enerji yoktur.
Hareket yoktur.
Kanun yoktur.
İmkân yoktur.
Bu nedenle “hiçlikten evren nasıl çıktı” sorusu çok büyüktür. Çünkü hiçlik, kendi içinde bir şey üretme gücüne sahip olamaz. Hiçlikte sebep de yoktur, mekanizma da yoktur, imkân da yoktur.
Bu yüzden insan aklı şunu sorar:
Hiçlikten varlık çıkabilir mi
Yokluk kendi kendine varlığı doğurabilir mi
Hiçbir şey yoksa, bir şeyin başlamasını sağlayan nedir
İnanç açısından cevap açıktır:
Varlık, yokluğun kendiliğinden ürünü değil; Allah'ın yaratmasıdır.
“Neden Hiçlik Değil De Varlık Var” Sorusu Ne Anlama Gelir
Bu soru felsefenin en büyük sorularından biridir. Çünkü insan var olan şeyleri gördükçe onların neden var olduğunu sormaya başlar. Dağ var, deniz var, yıldız var, atom var, insan var. Fakat bunların hiçbiri olmak zorunda gibi görünmez.
İnsan şöyle düşünür:
Evren olmayabilirdi.
Dünya olmayabilirdi.
Ben olmayabilirdim.
Hayat olmayabilirdi.
Zaman olmayabilirdi.
Ama varız. Evren var. Işık var. Hayat var. Bilinç var.
İşte bu şaşkınlık, insanı varlığın kaynağına götürür.
Eğer evren zorunlu olarak kendi kendine var değilse, o hâlde varlığını açıklayan daha derin bir kaynağa ihtiyaç vardır. Çünkü evren değişiyor, genişliyor, dönüşüyor, sınırlı süreçler içinde işliyor. Böyle bir evrenin kendi kendisinin nihai açıklaması olması zor görünür.
Bu yüzden “neden hiçlik değil de varlık var” sorusu, insanı şu cevaba yaklaştırır:
Varlık, kendi kendine açıklanamayan bir emanet değil; yaratıcı kudretin eseridir.
Evren Kendi Kendine Var Olabilir Mi
Evrenin kendi kendine var olup olamayacağı, hem felsefî hem de metafizik açıdan büyük bir tartışmadır. Burada temel mesele şudur: Bir şey kendi varlığının sebebi olabilir mi
Eğer bir şey sonradan ortaya çıkmışsa, değişiyorsa, dönüşüyorsa ve varlığı zorunlu değilse, onun varlığını açıklayan bir sebep aranır.
Evren için de şu sorular ortaya çıkar:
Evrenin başlangıcı var mı
Evren neden bu yasalarla işliyor
Madde ve enerji neden var
Zamanın kendisi nasıl başladı
Fizik yasalarının kaynağı nedir
Evrenin kendi kendine var olduğunu söylemek, soruyu tamamen çözmez. Çünkü “kendi kendine” ifadesi de açıklama ister. Kendi kendine var olmak için önce var olmak gerekir. Ama var olmayan bir şey, kendini var edemez.
Bu yüzden inanç açısından evrenin varlığı, kendi içine kapalı bir tesadüf değil; Allah'ın yaratıcı kudretine işaret eden büyük bir ayettir.
Evren kendi kendisinin ilahı değildir. Evren yaratılmıştır.
Bilim Evrenin Neden Var Olduğunu Açıklar Mı
Bilim, evrenin nasıl işlediğini anlamamız için çok değerlidir. Yıldızların nasıl doğduğunu, galaksilerin nasıl oluştuğunu, ışığın nasıl yayıldığını, atomların nasıl birleştiğini ve canlılığın hangi şartlarda mümkün olduğunu araştırır.
Bilim bize şu alanlarda açıklama sunar:
Evrenin genişlemesi.
Madde ve enerjinin davranışı.
Yıldızların oluşumu.
Gezegenlerin hareketi.
Fizik yasalarının işleyişi.
Canlılık için gerekli koşullar.
Fakat bilim çoğu zaman nasıl sorusuna cevap verir. Neden varlık var sorusu ise sadece fiziksel mekanizma değil, metafizik anlam da içerir.
Bilim şunu anlatabilir:
Evren nasıl gelişti
Ama daha derin soru şudur:
Evrenin var olmasını mümkün kılan nihai kaynak nedir
Bu nedenle bilim ile inanç doğru konumlandırıldığında birbirinin düşmanı olmak zorunda değildir. Bilim düzeni inceler. İnanç, düzenin nihai kaynağını ve anlamını sorar.
Bilim evrenin kitabını okur. İnanç ise bu kitabın sahipsiz olmadığını hatırlatır.
Büyük Patlama Evrenin Yaratılışıyla Nasıl İlişkilendirilebilir
Büyük Patlama, evrenin çok yoğun ve sıcak bir başlangıç durumundan genişleyerek bugünkü hâline geldiğini anlatan bilimsel modeldir. Bu model, evrenin geçmişte bugünkünden çok farklı bir durumda olduğunu ve zamanla genişlediğini gösterir.
Fakat Büyük Patlama'yı doğrudan basit biçimde “yaratılışın tamamı budur” diye görmek eksik olur. Çünkü bilimsel model, fiziksel evrenin erken dönemini ve gelişimini açıklar. İnanç ise varlığın nihai kaynağını sorar.
Burada şu ayrım önemlidir:
Büyük Patlama, evrenin fiziksel başlangıcı hakkında bilimsel bir açıklamadır.
Yaratılış ise varlığın Allah'ın kudretiyle var edilmesi anlamına gelir.
İnanç açısından Allah, evreni sebepler, yasalar ve süreçler içinde yaratabilir. Yani bir bilimsel süreç keşfetmek, yaratıcıyı gereksiz kılmaz. Tam tersine, sürecin düzeni yaratılışın inceliğini düşündürebilir.
Büyük Patlama soruyu bitirmez. Daha derin sorular doğurur:
Neden böyle bir başlangıç oldu
Fizik yasaları nereden geldi
Zaman ve mekân nasıl mümkün oldu
Bu düzenin kaynağı nedir
Zamanın Başlangıcı Ne Anlama Gelir
Zaman, insanın hayatı anlamak için kullandığı temel boyutlardan biridir. Geçmiş, şimdi ve gelecek şeklinde düşünürüz. Fakat evrenin başlangıcı söz konusu olduğunda, zamanın kendisinin de başlangıcı olup olmadığı sorusu ortaya çıkar.
Eğer zaman evrenle birlikte başladıysa, “evrenden önce ne vardı” sorusu alıştığımız anlamda zorlaşır. Çünkü “önce” demek zaten zaman gerektirir.
Bu düşünce insan aklını derinden sarsar.
Zamanın başlangıcı şu soruları doğurur:
Zaman yaratılmış olabilir mi
Allah zamanın içinde midir, yoksa zamanı da yaratan mıdır
Başlangıç dediğimiz şey, insan aklının kavrayabileceği bir olay mıdır
İnanç açısından Allah, zamanın içinde sınırlı bir varlık değildir. Zamanı da, mekânı da, maddeyi de yaratan O'dur. Bu yüzden Allah için bizim anladığımız anlamda geçmiş, şimdi ve gelecek sınırlaması düşünülemez.
Bu bakış insana şunu öğretir:
Yaratıcı, yaratılmış zamanın mahkûmu değildir.
Evren zamanla başlar; fakat Allah'ın kudreti zamanı da kuşatır.
Madde Nereden Geldi
Madde, evrende gördüğümüz bütün fiziksel varlıkların temelidir. Dağlar, denizler, yıldızlar, bedenimiz, hücrelerimiz, atomlarımız ve dünya maddeden oluşur. Fakat madde de nihai açıklama değildir. Çünkü madde de varlığı açıklanması gereken bir şeydir.
İnsan şunu sorar:
Madde neden var
Atomlar neden var
Enerji neden var
Maddeyi yöneten yasalar neden böyle
Madde bilinçsizken bilinç nasıl ortaya çıktı
Materyalist bakış çoğu zaman maddeyi temel gerçeklik olarak kabul eder. Fakat inanç açısından madde ezelî, bağımsız ve ilahî bir güç değildir. Madde yaratılmıştır. Onun düzeni, hareketi ve dönüşümü de Allah'ın koyduğu ölçüler içinde işler.
Madde, Allah'ın kudretinin karşıtı değildir. Madde de yaratılışın sahnesidir.
Bir taş da, bir yıldız da, bir atom da, bir insan bedeni de varlığıyla şu soruyu sordurur:
Bütün bunları var eden kudret kimdir
Evrenin Düzeni Tesadüfle Açıklanabilir Mi
Evrenin düzeni insanı hayrete düşürür. Fizik yasalarının işleyişi, atomların yapısı, yıldızların oluşumu, gezegenlerin dengesi, canlılık için gerekli hassas şartlar ve insan bilincinin ortaya çıkışı çok derin bir ölçü hissi verir.
İnsan şu düzenleri görür:
Yerçekimi.
Işığın hızı.
Atom yapısı.
Kimyasal bağlar.
Dünya'nın yaşam için uygun koşulları.
Güneş ile Dünya arasındaki denge.
Canlılığın karmaşık yapısı.
Bu düzen karşısında insan aklı şunu sorar:
Bütün bunlar bilinçsiz tesadüflerin ürünü müdür
Yoksa bu düzen daha derin bir ilme ve kudrete mi işaret eder
İnanç açısından evrendeki düzen tesadüfün kör oyunundan ibaret değildir. Elbette evrende sebepler, süreçler ve yasalar vardır. Fakat bu yasaların kendisi de anlam ve kaynak ister.
Tesadüf, tek başına düzenin nihai açıklaması olmaya yetmez. Çünkü tesadüf düzensizliği anlatabilir; fakat sürekli, ölçülü ve hayatı mümkün kılan düzen, insanı daha büyük bir kaynağa yöneltir.
Düzen, düzenleyeni düşündürür.
Evrenin Hassas Dengesi Neyi Gösterir
Evren, hayatın mümkün olması için çok hassas dengeler içerir. Dünya'nın Güneş'e uzaklığı, atmosferin yapısı, suyun özellikleri, yerçekimi, elementlerin davranışı ve canlılığın kimyasal temeli olağanüstü bir uyum gösterir.
Bu hassas denge insana şunu düşündürür:
Hayat rastgele ve kaba bir ortamda değil, ince ölçüler içinde ortaya çıkmıştır.
Dünya biraz daha farklı şartlarda olsaydı, bildiğimiz anlamda hayat mümkün olmayabilirdi. Bu durum insanı derin bir hayrete götürür.
Hassas denge şunlara işaret eder:
Ölçü.
Uyum.
Amaçlılık hissi.
Hayatın korunması.
Varlığın kaba değil, ince bir düzen taşıması.
İnanç açısından bu hassas denge, Allah'ın yaratmasındaki hikmeti gösterir. Evren başıboş, anlamsız ve kör bir karmaşa değil; ölçü içinde yaratılmış bir düzendir.
Kur'anî bakışla insan göğe, yere, geceye, gündüze, güneşe, aya, dağlara, yağmura ve kendi yaratılışına bakarak tefekküre çağrılır. Çünkü varlık, dikkatle bakan için sessiz bir ayet gibidir.
İnsan Bilinci Evren Sorusu İçin Neden Önemlidir
Evrenin içinde en şaşırtıcı gerçeklerden biri, insan bilincidir. Çünkü evren sadece var olmakla kalmaz; insan aracılığıyla kendisi üzerine düşünen bir anlam alanına dönüşür.
İnsan:
Evreni gözlemler.
Zamanı düşünür.
Ölümü fark eder.
Ahlak sorar.
Güzelliği hisseder.
Allah'ı arar.
Kendi varlığını sorgular.
Bilinç, yalnızca maddi hareketlerin basit bir sonucu gibi görülemeyecek kadar derin bir meseledir. Çünkü insan sadece tepki veren bir canlı değildir. İnsan anlam arayan, dua eden, sanat yapan, vicdan taşıyan, hakikat isteyen bir varlıktır.
Evrenin neden var olduğunu sorabilen bir varlığın evrende ortaya çıkması, başlı başına büyük bir hayret konusudur.
Bu bize şunu düşündürür:
Evren sadece maddeden ibaret olsaydı, madde neden anlam arayan bir bilince kapı açtı
İnanç açısından insan bilinci, yaratılışın en derin işaretlerinden biridir. İnsan, evreni okuyabilen varlıktır.
Felsefe Evrenin Varlığını Nasıl Sorgular
Felsefe, evrenin varlığını “neden” sorusuyla inceler. Filozoflar tarih boyunca varlığın kaynağını, ilk sebebi, zorunlu varlığı, hiçlik sorununu, zamanın başlangıcını ve evrenin anlamını tartışmıştır.
Felsefenin temel soruları şunlardır:
Varlık nedir
Neden bir şeyler var
Evren zorunlu mudur, mümkün müdür
Her şeyin bir sebebi olmalı mıdır
Sonsuz sebep zinciri mümkün müdür
İlk sebep nedir
Birçok felsefî düşünce, değişen ve mümkün olan varlıkların kendi kendilerinin nihai açıklaması olamayacağını söyler. Çünkü değişen şey, varlığı bakımından başka bir açıklamaya ihtiyaç duyar.
Bu düşünce insanı “zorunlu varlık” fikrine götürür. İnanç açısından bu zorunlu varlık Allah'tır. Allah varlığı başkasına bağlı olmayan, her şeyin varlığını kendisine borçlu olduğu mutlak yaratıcıdır.
Felsefe burada inanca kapı açabilir. Çünkü akıl, varlığın kökünü aradığında sınırlı evrenin ötesinde sınırsız bir kaynağı düşünmeye yönelir.
Allah'ın Kudreti Açısından Evren Nasıl Anlaşılır
İslamî bakış açısından evren, Allah'ın kudretinin, ilminin, iradesinin ve hikmetinin eseridir. Evren kendi kendine bağımsız bir güç değildir. Gökler, yer, yıldızlar, gezegenler, madde, zaman, hayat ve insan Allah'ın yaratmasıyla varlık bulur.
Bu bakışta evren:
Tesadüfî bir yığın değildir.
Başıboş bir mekanizma değildir.
Anlamsız bir karanlık değildir.
Allah'ın ayetleriyle dolu bir varlık kitabıdır.
Allah'ın kudreti açısından evrene bakmak, bilimi reddetmek anlamına gelmez. Tam tersine, evrenin düzenini daha büyük bir hayretle okumak anlamına gelir.
Bir çiçeğin yapısı, bir yıldızın ışığı, bir bebeğin doğumu, bir atomun düzeni, bir kalbin atışı, bir yağmur damlası ve insanın düşünme kabiliyeti bu bakışta anlam kazanır.
Çünkü her şey şunu hatırlatır:
Varlık kendiliğinden değil, yaratılışla vardır.
Düzen başıboş değil, ilahi ölçüyle işler.
Hayat sahipsiz değil, emanet olarak verilmiştir.
Evren Allah'a Muhtaç Mıdır
İnanç açısından evet, evren Allah'a muhtaçtır. Çünkü evren yaratılmıştır, sınırlıdır, değişmektedir ve varlığı kendinden değildir. Evren var olmak için Allah'ın yaratmasına, devam etmek için de Allah'ın kudretine muhtaçtır.
Bu muhtaçlık sadece başlangıç anıyla sınırlı değildir. Yani Allah evreni yaratıp sonra tamamen kendi hâline bırakmış gibi düşünülmez. Varlığın her an ayakta durması da Allah'ın kudretiyle olur.
Evrenin muhtaçlığı şuralarda görülür:
Başlangıcında.
Devamında.
Yasalarında.
Düzeninde.
Hayatı mümkün kılmasında.
Sonluluğunda.
Kendi kendini açıklayamamasında.
İnsan da evren gibi muhtaçtır. Nefese muhtaçtır, suya muhtaçtır, güneşe muhtaçtır, zamana muhtaçtır, merhamete muhtaçtır, Allah'a muhtaçtır.
Bu yüzden evreni düşünmek, insanı kendi fakrını anlamaya götürür.
Evren büyük olabilir; fakat büyüklüğü onu bağımsız yapmaz.
İnsan küçük olabilir; fakat Allah'a yönelişi onu anlamlı kılar.
Evrenin Var Olması İnsana Ne Öğretir
Evrenin var olması insana birçok şey öğretir. En başta insanın kendi hayatını sadece günlük telaşlarla sınırlamaması gerektiğini gösterir. Çünkü insan büyük bir varlık düzeninin içinde yaşıyor.
Evren insana şunları öğretir:
Tevazu.
Hayret.
Şükür.
Sorumluluk.
Anlam arayışı.
Fanilik bilinci.
Allah'ın kudretini düşünme.
İnsan evrene bakınca kendi küçüklüğünü fark eder. Fakat aynı zamanda kendisine verilen aklın büyüklüğünü de fark eder. Çünkü yıldızları ölçen, galaksileri düşünen, zamanı sorgulayan ve yaratıcıyı arayan bir bilinç taşır.
Bu yüzden evren, insanı hem yere indirir hem göğe yükseltir.
Yere indirir çünkü insanın küçüklüğünü gösterir.
Göğe yükseltir çünkü insanın tefekkür kabiliyetini hatırlatır.
Evrenin varlığı, insanı gafletten uyandıran büyük bir aynadır.
Evrenin Sonlu Olması Ne Anlama Gelir
Evrenin sonlu olup olmadığı konusu bilimsel ve felsefî açıdan tartışılsa da, inanç açısından yaratılmış âlem kalıcı ve mutlak değildir. Evren, Allah gibi ezelî ve ebedî bir varlık değildir. Başlangıcı ve sonu Allah'ın bilgisi ve kudreti altındadır.
Evrenin sonlu olması şu anlamlara gelir:
Madde mutlak değildir.
Zaman mutlak değildir.
Yıldızlar kalıcı değildir.
Galaksiler kalıcı değildir.
Dünya kalıcı değildir.
İnsan hayatı zaten fanidir.
Bu gerçek insana büyük bir uyarıdır. Eğer evren bile fanilikten uzak değilse, insanın dünya hayatına mutlak bağlanması büyük bir yanılgıdır.
Evrenin sonluluğu insanı karamsarlığa değil, hakikate yöneltmelidir. Çünkü fani olanın sonu vardır. Fakat insan kalbinde sonsuzluk arzusu taşır. Bu sonsuzluk arzusu, fani dünyada tam karşılık bulamaz.
Bu yüzden insanın yönelmesi gereken yer, fani varlıkların ötesindeki baki hakikattir.
Evren Sorusu İnsanı Nasıl Değiştirir
Evrenin neden var olduğunu düşünen insan, sıradan bakıştan çıkar. Artık sadece günlük menfaatlerini, küçük kavgalarını, geçici hırslarını ve yüzeysel arzularını mutlak görmez.
Bu soru insanı şu şekilde değiştirir:
Kibrini azaltır.
Şükrünü artırır.
Ölümü hatırlatır.
Allah'ı düşünmeye çağırır.
Hayatı emanet olarak görmesini sağlar.
Küçük dertleri daha doğru konumlandırır.
Anlam arayışını derinleştirir.
İnsan gökyüzüne baktığında kendi problemleri bitmez; fakat onları daha geniş bir anlam içinde görmeye başlar. Her şeyi kendinden ibaret sanmaz. Varlığın büyük akışı içinde kendisine verilen rolü daha dikkatli düşünür.
Bu tefekkür insanı daha merhametli, daha ölçülü, daha uyanık ve daha sorumlu yapabilir.
Çünkü evreni düşünen insan şunu fark eder:
Ben tesadüfen savrulmuş anlamsız bir varlık değilim; yaratılmış, sorumlu ve anlam arayan bir kulum.
Son Söz: Evrenin Kaynağı, Kendi İçinde Değil, Onu Yaratan Kudrettedir
Evren neden var
sorusu, insanı varlığın en derin kapısına getirir. Çünkü evrenin büyüklüğü, düzeni, başlangıcı, yasaları, hayatı mümkün kılan dengeleri ve insan bilincinin ortaya çıkışı basit bir alışkanlıkla geçiştirilemeyecek kadar derindir.Evren vardır. Ama olmak zorunda gibi görünmez. Zaman vardır. Ama zaman da yaratılmış olabilir. Madde vardır. Ama madde kendi kendisinin nihai açıklaması değildir. Fizik yasaları işler. Ama yasaların kaynağı da soru konusudur. İnsan bilinçlidir. Ama bilinç sadece kör bir madde yığını gibi görülemez.
Bütün bunlar insanı şu büyük hakikate yaklaştırır:
Evren kendi kendisinin açıklaması değildir.
Evren kendi kendisinin sahibi değildir.
Evren kendi kendisinin ilahı değildir.
Evren yaratılmıştır.
Evren Allah'ın kudretiyle vardır.
Bilim evrenin nasıl işlediğini araştırır. Felsefe evrenin neden var olduğunu sorgular. İnanç ise evreni Allah'ın yaratması, kudreti, ilmi ve hikmeti içinde anlamlandırır.
Bu yüzden evrene bakmak, yalnızca yıldızlara bakmak değildir. Evrene bakmak, varlığın arkasındaki kudreti, hayatın emanet oluşunu ve insanın Allah karşısındaki muhtaçlığını fark etmektir.
