Enbiya Suresi 87. Ayette Geçen ‘Zünnun'u Da Hatırla; Hani Öfkelenerek Gitmişti De Kendisine Güç Yetiremeyeceğimizi Sanmıştı’ İfadesi Ne Anlama Gelir 
Hz. Yunus'un İmtihanı, Öfkeyle Ayrılış, Balığın Karnındaki Yalvarışa Giden Süreç, Peygamberlerin Beşeri Yönü, İlahi Terbiye Ve Kulun Rabbine Dönüşü Nasıl Anlaşılır
"Kul bazen daralır, yorulur, öfkelenir ve uzaklaşmak ister; fakat Allah'ın rahmeti onu karanlığın içinde bile terk etmez. Hz. Yunus'un kıssası bize öğretir ki dönüş kapısı, en derin karanlıkta bile açıktır."
Ersan Karavelioğlu
Enbiya Suresi'nin 87. ayeti, Kur'an'ın en sarsıcı peygamber kıssalarından biri olan Hz. Yunus'un, yani ayetteki adıyla Zünnun'un imtihanını anlatır. Ayette Hz. Yunus'un öfkelenerek kavminden ayrıldığı, Allah'ın kendisine güç yetiremeyeceğini sandığı ve sonunda karanlıklar içinde Rabbine yönelerek çok derin bir dua ettiği bildirilir. Bu ayet, peygamberlerin beşeri yönünü, kulun aceleci tavrını, ilahi terbiyeyi, hatadan dönüşü ve tövbenin kapısını çok güçlü biçimde gösterir.
Hz. Yunus'un kıssası, insanın Allah yolunda yürürken yorulabileceğini, daralabileceğini, beklediği sonucu göremeyince iç dünyasında sıkışabileceğini öğretir. Fakat bu ayet aynı zamanda şunu da gösterir: Allah kulunu bırakmaz. Kul uzaklaşsa bile Allah'ın hükmünden çıkamaz. Kul karanlığa düşse bile dua kapısı kapanmaz. Kul hatasını fark edip Allah'a yönelirse, rahmet kapısı yeniden açılır.
Enbiya Suresi 87. Ayetin Meali Nedir
Yüce Allah şöyle buyurmaktadır:
"Zünnun'u da hatırla. Hani öfkelenerek gitmişti de kendisine güç yetiremeyeceğimizi sanmıştı. Sonra karanlıklar içinde: Senden başka hiçbir ilah yoktur. Seni eksikliklerden tenzih ederim. Gerçekten ben zalimlerden oldum, diye seslenmişti."
(Enbiya Suresi, 21:87)
Bu ayette birkaç büyük hakikat vardır:
Hz. Yunus'un kavminden öfkelenerek ayrılması.
Allah'ın hükmünden kaçmanın mümkün olmadığının gösterilmesi.
Karanlıklar içinde yapılan derin tövbe duası.
Tevhid, tesbih ve itirafın aynı duada birleşmesi.
Bu ayet, kulun hatadan dönmesinin en güzel örneklerinden biridir.
"Zünnun'u Da Hatırla" İfadesi Ne Anlama Gelir
Zünnun, "balık sahibi" veya "balıkla imtihan edilen kişi" anlamında Hz. Yunus için kullanılan bir isimdir.
Bu isim, onun balığın karnındaki büyük imtihanına işaret eder.
Allah'ın "Zünnun'u da hatırla" buyurması, Hz. Yunus'un kıssasının unutulmaması gereken büyük bir ders olduğunu gösterir.
Hz. Yunus'u hatırlamak;
davet yolundaki sabrı,
aceleci ayrılışın sonucunu,
kulun Allah'ın hükmünden kaçamayacağını,
karanlıkta bile dua kapısının açık olduğunu,
tövbenin insanı yeniden rahmete taşıyabileceğini
hatırlamak demektir.
Hz. Yunus Kimdir
Hz. Yunus, Allah'ın gönderdiği peygamberlerden biridir.
Kavmini Allah'a kulluğa, tevhide ve yanlışlarından dönmeye çağırmıştır.
Fakat kavminin inkârı ve ilgisizliği karşısında büyük bir sıkıntı yaşamıştır.
Bu süreçte kavmine öfkelenmiş ve Allah'tan izin beklemeden oradan ayrılmıştır.
Daha sonra gemiye binmiş, denize atılmış ve büyük bir balık tarafından yutulmuştur.
Balığın karnında karanlıklar içinde Rabbine yönelmiş ve tarihin en derin dualarından birini yapmıştır.
Hz. Yunus'un kıssası bize şunu öğretir:
Peygamberler seçkin kullardır; fakat onların hayatlarında da ilahi terbiye, imtihan ve kulluk dersleri vardır.
"Öfkelenerek Gitmişti" İfadesi Nasıl Anlaşılır
Bu ifade, Hz. Yunus'un kavminin inkârına ve direnmesine karşı daralıp öfkelenerek ayrıldığını gösterir.
Buradaki öfke, nefsanî bir kötülük değil; davet sürecinde yaşanan derin bir sıkışma ve hayal kırıklığı hâlidir.
Fakat peygamberlik makamı büyük bir sorumluluktur.
Allah'ın izni olmadan görev yerinden ayrılmak doğru değildir.
Bu yüzden Hz. Yunus ilahi bir terbiyeden geçirilmiştir.
Bu bize şunu öğretir:
Haklı bir öfke bile Allah'ın izni ve hikmetiyle yönetilmezse insanı aceleci bir karara sürükleyebilir.
Mümin öfkelendiğinde hemen gitmeyi değil, önce Allah'ın rızasını düşünmelidir.
Öfke İnsanı Nasıl Aceleci Kararlara Götürür
Öfke, insanın düşünme dengesini bozabilir.
İnsan öfkelendiğinde hemen uzaklaşmak ister.
Konuşmak istemez.
Sabretmek istemez.
Sonucu görmek istemez.
Kendi kararını en doğru yol sanabilir.
Hz. Yunus'un kıssası bu açıdan çok derin bir ders verir.
Davet zordu.
Kavim dirençliydi.
Hz. Yunus daraldı ve ayrıldı.
Fakat Allah ona, görevden ayrılmanın da Allah'ın iznine bağlı olduğunu öğretti.
Bu ayet bize şunu söyler:
Öfke anında alınan karar, bazen insanı karanlık bir imtihana götürebilir.
Bu yüzden öfke geldiğinde sabır, dua ve istişare gerekir.
"Kendisine Güç Yetiremeyeceğimizi Sanmıştı" Ne Demektir
Bu ifade çok dikkatli anlaşılmalıdır.
Hz. Yunus elbette Allah'ın kudretini inkâr etmiş değildir.
Peygamber olan bir kulun Allah'ın mutlak kudretini bilmemesi düşünülemez.
Buradaki anlam, onun Allah'ın kendisini sıkıştırmayacağını, bu ayrılış sebebiyle kendisini ilahi bir imtihana tabi tutmayacağını düşünmesi şeklinde anlaşılır.
Yani mesele itikadi bir inkâr değil; aceleci davranışın sonucunu yeterince düşünmemek meselesidir.
Bu ifade bize şunu öğretir:
Kul nereye giderse gitsin Allah'ın hükmünün dışına çıkamaz.
Denizde de Allah vardır.
Gemide de Allah vardır.
Balığın karnında da Allah vardır.
Karanlıkta da Allah vardır.
Kul Allah'ın Hükmünden Kaçabilir Mi
Hayır.
Kul Allah'ın hükmünden kaçamaz.
İnsan şehir değiştirir.
Ortam değiştirir.
İnsanlardan uzaklaşır.
Sessizliğe çekilir.
Denize açılır.
Ama Allah'ın ilminden, kudretinden ve hükmünden çıkamaz.
Hz. Yunus'un kıssası bunu çok güçlü biçimde gösterir.
O kavminden uzaklaştı.
Gemiye bindi.
Denize ulaştı.
Balığın karnına girdi.
Fakat Allah'ın rahmeti ve terbiyesi onu orada da kuşattı.
Bu bize şunu öğretir:
Allah'tan kaçış yoktur; Allah'a dönüş vardır.
Kulun kurtuluşu uzaklaşmakta değil, Rabbine dönmektedir.
Balığın Karnına Giden Süreç Ne Öğretir
Hz. Yunus'un balığın karnına giden süreci, insanın aceleci bir kararının nasıl büyük bir imtihana dönüşebileceğini öğretir.
Gemi yolculuğu başlamıştı.
Denizde sıkıntı yaşandı.
Kura çekildi.
Hz. Yunus denize atıldı.
Balık onu yuttu.
Bu olay dışarıdan felaket gibi görünür.
Fakat aslında ilahi terbiyenin bir parçasıdır.
Allah onu yok etmek için değil, yeniden kendine döndürmek için bu imtihandan geçirmiştir.
Bu bize şunu öğretir:
Bazı karanlıklar ceza gibi görünür; fakat içinde dönüş, arınma ve rahmet kapısı saklı olabilir.
Karanlıklar İçinde Dua Etmek Ne Demektir
Ayette Hz. Yunus'un karanlıklar içinde dua ettiği bildirilir.
Bu karanlıklar;
gecenin karanlığı,
denizin karanlığı,
balığın karnının karanlığı,
yalnızlığın karanlığı,
pişmanlığın karanlığı
olarak anlaşılabilir.
Bu çok güçlü bir semboldür.
İnsan bazen hayatında böyle çok katmanlı karanlıklara düşebilir.
Dışarıda çıkış yoktur.
İçeride nefes daralır.
Kalp sıkışır.
İnsan sadece Allah'a seslenebilir.
Hz. Yunus'un duası bize şunu öğretir:
En karanlık yerde bile Allah'a yönelen bir ses varsa umut vardır.
Hz. Yunus'un Duası Nedir
Hz. Yunus karanlıklar içinde şöyle dua etti:
"Senden başka hiçbir ilah yoktur. Seni eksikliklerden tenzih ederim. Gerçekten ben zalimlerden oldum."
Bu dua üç büyük bölümden oluşur:
Tevhid: Senden başka ilah yoktur.
Tesbih: Seni eksikliklerden tenzih ederim.
İtiraf: Ben zalimlerden oldum.
Bu dua çok derindir.
Kul önce Allah'ın birliğini ilan eder.
Sonra Allah'ı her eksiklikten uzak tutar.
Sonra hatayı kendinde görür.
Bu, tövbenin en temiz dilidir.
"Senden Başka Hiçbir İlah Yoktur" Ne Anlama Gelir
Bu ifade, tevhidin özüdür.
Hz. Yunus karanlığın içinde önce Allah'ın birliğini ilan eder.
Çünkü gerçek kurtuluş Allah'tandır.
Balık kurtaramaz.
Deniz kurtaramaz.
Gemi kurtaramaz.
İnsanlar kurtaramaz.
Sebepler tükenmiştir.
Geriye sadece Allah'a yöneliş kalmıştır.
Bu ifade bize şunu öğretir:
Kul en çaresiz anda bile önce Allah'ın birliğine tutunmalıdır.
Çünkü tevhid, karanlıkların içinde kalbin en sağlam dayanağıdır.
"Seni Eksikliklerden Tenzih Ederim" Ne Demektir
Bu ifade, Allah'ı her kusurdan, haksızlıktan, eksiklikten ve yanlış hükümden uzak tutmak demektir.
Hz. Yunus burada Rabbine şöyle demiş olur:
"Rabbim, senin hükmünde haksızlık yoktur."
"Sen eksiklikten uzaksın."
"Senin takdirin kusurlu değildir."
"Benim başıma gelen bu imtihanda zulüm yoktur."
Bu çok büyük bir kulluk edebidir.
Çünkü kul hatayı Allah'ın hükmünde değil, kendi davranışında görür.
Bu yüzden tesbih, tövbenin kalbini temizleyen bir cümledir.
"Gerçekten Ben Zalimlerden Oldum" İfadesi Ne Anlama Gelir
Bu ifade, Hz. Yunus'un kendi kusurunu kabul ettiğini gösterir.
Buradaki zulüm, başkasına büyük bir haksızlık yapma anlamından çok, kendi nefsine karşı yapılan bir hata ve Allah'ın izni beklenmeden aceleci davranma anlamındadır.
Hz. Yunus kendini temize çıkarmaz.
Bahane üretmez.
Kavmini suçlayarak duaya başlamaz.
Şöyle demez:
"Onlar beni yordu."
"Onlar anlamadı."
"Onlar yüzünden gittim."
O doğrudan kendi hâlini itiraf eder:
"Ben zalimlerden oldum."
Bu bize şunu öğretir:
Tövbenin kapısı, insanın hatayı kendinde görebilmesiyle açılır.
Peygamberlerin Beşeri Yönü Bu Ayette Nasıl Görülür
Bu ayet, peygamberlerin insan olduklarını ama Allah tarafından terbiye edildiklerini gösterir.
Peygamberler günahkâr insanlar gibi görülmez; onlar Allah'ın seçilmiş kullarıdır.
Fakat onların hayatlarında da beşeri hâller, imtihanlar, sabır sınavları ve ilahi terbiye vardır.
Hz. Yunus'un kıssası bu yönüyle çok öğreticidir.
O yorulmuştur.
Öfkelenmiştir.
Acele etmiştir.
Sonra Allah'a dönmüş ve dua etmiştir.
Bu bize şunu öğretir:
Allah'ın seçtiği kullar bile kulluk edebini Allah'ın terbiyesiyle daha da derinleştirir.
Mümin de kendi hatasından dönmeyi öğrenmelidir.
İlahi Terbiye Nasıl Anlaşılır
İlahi terbiye, Allah'ın kulunu bazen nimetle, bazen sıkıntıyla, bazen bekleyişle, bazen karanlıkla, bazen yalnızlıkla olgunlaştırmasıdır.
Hz. Yunus'un balığın karnındaki hâli, ağır ama rahmet dolu bir terbiyedir.
Allah onu terk etmemiştir.
Yok etmemiştir.
Unutmamıştır.
Onu karanlıkta dua edecek bir kalp açıklığına ulaştırmıştır.
Bu bize şunu öğretir:
Allah'ın terbiyesi bazen can yakıcı görünür; fakat maksadı kulun Rabbine dönmesidir.
Bazı imtihanlar insanı kırmak için değil, kibri kırıp kalbi Allah'a döndürmek içindir.
Bu Ayet Modern İnsana Ne Söyler
Bu ayet modern insana çok güçlü bir mesaj verir.
Bugün insan da yorulunca kaçmak ister.
Sorumluluklardan uzaklaşmak ister.
Öfkeyle karar verir.
İlişkileri koparır.
Görevleri bırakır.
Kendini haklı görür.
Sonra kendi kararlarının karanlığında sıkışabilir.
Bu ayet modern insana der ki:
Öfkeyle gitmeden önce Allah'ın rızasını düşün.
Sıkıştığında Allah'tan kaçma, Allah'a dön.
Karanlıkta kaldığında umutsuz olma.
Hatayı kabul etmek küçülmek değil, rahmete yaklaşmaktır.
Hz. Yunus'un duası bugün de bunalan kalpler için büyük bir çıkış kapısıdır.
Bu Ayet Mümini Hangi Muhasebeye Çağırır
Bu ayeti okuyan insan kendi kalbine şu soruları sormalıdır:
Ben öfkelendiğimde aceleci kararlar alıyor muyum
Allah'ın iznini ve rızasını düşünmeden uzaklaştığım sorumluluklar var mı
Karanlığa düştüğümde Allah'a mı dönüyorum, yoksa daha mı uzaklaşıyorum
Hatalarımı kabul edebiliyor muyum, yoksa sürekli başkalarını mı suçluyorum
Dua ederken tevhid, tesbih ve itiraf bilincini taşıyor muyum
Hz. Yunus'un balığın karnındaki duasından kendi hayatıma ne ders çıkarıyorum
Bu sorular ayeti sadece Hz. Yunus'un balığın karnındaki duası olarak okumaktan çıkarır; insanın kendi öfkesini, kaçışlarını, pişmanlıklarını, tövbesini ve Allah'a dönüşünü sorgulayan derin bir aynaya dönüştürür.
Enbiya Suresi 87. Ayetin En Büyük Hikmeti Nedir
Bu ayetin en büyük hikmeti şudur:
Hz. Yunus öfkeyle ayrılmış, Allah'ın hükmünden kaçamayacağını balığın karnındaki karanlıkta fark etmiş ve tevhid, tesbih ve itirafla Rabbine yönelmiştir.
Bu ayet insana şunu öğretir:
Öfke insanı aceleye sürükleyebilir.
Kul Allah'ın hükmünden kaçamaz.
Karanlıklar dua kapısını kapatmaz.
Tövbe, hatayı kabul etmekle başlar.
Allah'a dönüş her zaman mümkündür.
Hz. Yunus'un duası, karanlıkta kalan bütün kalplere Allah'a dönüşün en sade ve en güçlü yolunu öğretir.
Sonuç: Karanlıkların İçinde Bile Allah'a Dönen Kul İçin Rahmet Kapısı Açıktır
Enbiya Suresi'nin 87. ayeti, Zünnun yani Hz. Yunus'un öfkelenerek kavminden ayrıldığını, Allah'ın kendisine güç yetiremeyeceğini sandığını ve sonra karanlıklar içinde "Senden başka hiçbir ilah yoktur. Seni eksikliklerden tenzih ederim. Gerçekten ben zalimlerden oldum" diye dua ettiğini bildirir. Bu ayet, insanın öfke, acelecilik, pişmanlık ve dönüş imtihanını çok derin bir şekilde anlatır.
Bu ayet mümine şunu öğretir: Öfkeyle karar verme. Allah'ın iznini ve rızasını unutarak yola çıkma. Karanlığa düştüğünde umutsuz olma. Hatanı başkalarının üzerine yıkma. Tevhidle Allah'a yönel, tesbihle O'nu eksiklikten uzak bil, itirafla kendi kusurunu kabul et. Çünkü dönüşün kapısı, insanın kendini temize çıkarmayı bırakıp Allah'a sığınmasıyla açılır.
Hz. Yunus'un kıssası bugün de her bunalan kalbe der ki: Kaçtığın yerde de Allah var. Sıkıştığın yerde de Allah var. Karanlıkta da Allah var. Balığın karnı gibi daralan hayatında bile dua edebilirsin. Kul samimiyetle Rabbine dönerse, en derin karanlık bile rahmete açılan bir kapıya dönüşebilir.
Ersan Karavelioğlu
