En‘âm Suresi 43. Ayette “Hiç Değilse Azabımız Kendilerine Geldiğinde Yalvarıp Yakarsalardı! Fakat Kalpleri Katılaştı ve Şeytan da Yaptıklarını Kendilerine Güzel Gösterdi” İfadesi Ne Anlama Gelir 
En‘âm Suresi 43. ayet, bir önceki ayette anlatılan darlık, sıkıntı ve Allah’a yönelme ihtimali temasını daha sarsıcı bir noktaya taşır.
En‘âm 42’de:
“Belki yalvarıp yakarırlar.”
denmişti.
Şimdi ise:
“Hiç değilse azabımız geldiğinde yalvarsaydılar.”
buyurulur.
Ama beklenen dönüş gerçekleşmemiştir.
Neden?
Çünkü:
Kalpleri katılaşmıştır.
Ve:
Şeytan yaptıklarını kendilerine güzel göstermiştir.
Bu ayet, insanın yanlışta ısrarının nasıl içsel bir körleşmeye dönüşebileceğini çok güçlü biçimde anlatır.
“Hiç Değilse Azap Geldiğinde Yalvarsalardı” Ne Anlama Gelir
Bu ifade, sıkıntının bir uyanma fırsatı olabileceğini gösterir.İnsan normal zamanda unutabilir.
Ama büyük bir sarsıntı geldiğinde:
durabilir,
düşünebilir,
tövbe edebilir,
yardım isteyebilir.
Ayet, böylesine ciddi bir anda bile yönelmeyen insanı eleştirir.
Buradaki “Yalvarmak” Sadece Korkudan Dua Etmek midir
Hayır.Daha derin bir dönüş anlamı taşır.
İnsan sadece:
“Bu sıkıntı bitsin.”
demekle kalmamalıdır.
Aynı zamanda:
“Ben nerede yanlış yaptım?”
diye düşünmelidir.
Yani yalvarma, korkunun yanında tevazu ve iç muhasebe de içerir.
“Kalpleri Katılaştı” Ne Demektir
Kalbin katılaşması, insanın hakikate karşı duyarlılığını kaybetmesi anlamına gelir.Yanlış artık rahatsız etmez.
Vicdan eskisi kadar konuşmaz.
Uyarı etkisini kaybeder.
Acı bile insanı düşünmeye sevk etmez.
Bu, manevi açıdan çok tehlikeli bir durumdur.
Kalp Nasıl Katılaşır
Bir anda değil, süreç içinde olabilir.Yanlış tekrarlanır.
Bahane üretilir.
Uyarılar küçümsenir.
Vicdan susturulur.
Sonra insan yaptığı şeyden rahatsız olmamaya başlar.
Böylece yanlış davranış, zamanla normalleşir.
Sıkıntı Neden Herkesi Yumuşatmıyor
Çünkü aynı olay farklı insanlarda farklı sonuç doğurabilir.Bir insan hastalandığında daha mütevazı olur.
Başka biri daha öfkeli hâle gelir.
Biri kayıp yaşayınca hayatını sorgular.
Diğeri her şeyi anlamsız bulup daha da sertleşir.
Demek ki sıkıntının etkisi, insanın iç tavrına da bağlıdır.
“Şeytan Yaptıklarını Kendilerine Güzel Gösterdi” Ne Anlama Gelir
Bu, yanlışın yanlış olarak görünmemesidir.İnsan yaptığı kötülüğü:
akıllıca,
gerekli,
haklı,
normal
görmeye başlayabilir.
En tehlikeli durum da budur.
Çünkü kişi artık yanlış yaptığını bile düşünmüyorsa düzeltme ihtimali azalır.
Şeytan İnsanı Zorla mı Yanlışa Sürükler
Kur’an’ın genel anlatımında şeytanın etkisi daha çok:vesvese,
aldatma,
süsleme,
yanlışı cazip gösterme
şeklindedir.
İnsanın iradesi bütünüyle ortadan kalkmaz.
Yani şeytan:
“Bunu yapmak zorundasın.”
diye mutlak güç uygulamaz.
Daha çok:
“Bu o kadar da kötü değil.”
diye yanlışın görünümünü değiştirir.
Yanlışın Güzel Görünmesi Nasıl Olur
İnsan zulme:“Güçlü olmak.”
diyebilir.
Kibre:
“Özgüven.”
diyebilir.
İntikama:
“Adalet.”
diyebilir.
Açgözlülüğe:
“Başarı hırsı.”
diyebilir.
Böylece isimler değiştirilir.
Ama davranışın ahlaki gerçeği aynı kalır.
İnsan Kendini Haklı Çıkarmada Neden Bu Kadar Başarılıdır
Çünkü insan kendi benlik imajını korumak ister.Kendisini kötü biri olarak görmek zor gelir.
Bu yüzden yaptığı yanlışa gerekçe üretir.
“Ben mecburdum.”
“Herkes yapıyor.”
“O hak etti.”
“Başka çarem yoktu.”
Bu cümleler bazen gerçek olabilir.
Ama bazen sadece vicdanı susturma araçlarıdır.
Kalbin Katılaşmasının En Büyük İşareti Nedir
Belki de yanlış yapınca hiçbir şey hissetmemek.İnsan hata yapar ama vicdanı rahatsız olur.
Bu rahatsızlık hâlâ canlılığın işareti olabilir.
Ama kişi yanlış yaptığında:
hiç utanmıyor,
hiç sorgulamıyor,
hatta gurur duyuyorsa
çok daha ciddi bir içsel problem ortaya çıkmıştır.
Vicdanın Rahatsız Olması Neden Değerlidir
Çünkü rahatsızlık dönüş ihtimalini gösterir.İnsan:
“Burada yanlış bir şey var.”
diyebiliyorsa henüz kapı açıktır.
Bu yüzden vicdan azabı her zaman sadece olumsuz bir duygu değildir.
Doğru işlendiğinde insanı tövbeye ve telafiye götürebilir.
İnsan Sürekli Yanlışını Savunursa Ne Olur
Yanlış artık davranış olmaktan çıkar.Kimliğin parçasına dönüşür.
Sonra kişi yanlışını eleştireni düşman görmeye başlayabilir.
Çünkü artık eleştiri davranışa değil, kendi benliğine yapılmış gibi gelir.
Bu, kalp katılığının psikolojik boyutlarından biridir.
Bu Ayet Her Sıkıntıyı Ceza Olarak mı Görür
Hayır.En‘âm 42–43 belirli tarihsel toplulukların ilahî uyarı sürecini anlatır.
Modern hayatta yaşanan her hastalık, doğal afet veya ekonomik soruna:
“Bu kesin ilahî cezadır.”
demek doğru değildir.
Biz belirli olaylar hakkında Allah adına kesin hüküm veremeyiz.
Ama kendi hayatımızdaki zorluklardan ahlaki ders çıkarmamız mümkündür.
Sıkıntı Geldiğinde Doğru Tavır Ne Olabilir
Önce gerekli tedbiri almak.Sonra dua etmek.
Kendini sorgulamak.
Ama gereksiz suçluluk üretmemek.
Şunu sormak:
“Bu olayda benim düzeltebileceğim bir şey var mı?”
Varsa düzeltmek.
Yoksa sabırla ve sağlıklı yollarla baş etmek.
En‘âm 42 ve 43 Birlikte Nasıl Okunmalıdır
En‘âm 42’de:“Belki yalvarıp yakarırlar.”
denilmişti.
En‘âm 43’te:
“Fakat kalpleri katılaştı.”
deniyor.
Bu iki ayet birlikte çok önemli bir gerçeği gösterir:
Sıkıntı fırsattır ama garanti değildir.
Acı insanı değiştirebilir.
Ama insan değişmeye kapalıysa acı bile onu uyandıramayabilir.
İnsan Neden Acıdan Ders Çıkarmak Yerine Daha da Sertleşebilir
Çünkü acıyı tehdit olarak yaşayabilir.Kendini korumak için duygularını kapatabilir.
Suçlayacak birini arayabilir.
Kendi sorumluluğunu görmek istemeyebilir.
Böylece acı, dönüşüm yerine savunma mekanizması üretir.
Bu yüzden sadece yaşanan şey değil, nasıl işlendiği de önemlidir.
Bu Ayet Dini İnsanlara Ne Tür Bir Öz Eleştiri Sunar
Çok önemli bir soru sorar:Ben yanlışımı din diliyle süslüyor olabilir miyim?
İnsan kendi öfkesini din adına savunabilir.
Kendi çıkarını kutsallaştırabilir.
Kendi grubunun hatasını görmezden gelebilir.
İşte “yaptıklarının güzel gösterilmesi” tam da böyle bir tehlikeyi düşündürür.
Din, insanın egosunu gizlemek için değil, onu terbiye etmek için kullanılmalıdır.
Bu Ayetin Günümüz İnsanına En Büyük Mesajı Nedir
Belki de şu:Yanlış yapmaktan daha tehlikelisi, yanlışını doğru sanmaya başlamaktır.
Hata yapan insan dönebilir.
Ama hatasını erdem sanan insanın dönüşü daha zordur.
Bu yüzden insan kendine düzenli olarak şu soruyu sormalıdır:
“Ben gerçekten haklı mıyım, yoksa kendimi mi haklı çıkarıyorum?”
En‘âm Suresi 43. Ayet Bize Bugün Ne Söylüyor
En‘âm Suresi 43. ayet, insanın ahlaki hayatındaki en tehlikeli dönüşümlerden birini anlatır:Yanlışın güzel görünmeye başlaması.
İlk kez yalan söylediğinde insan rahatsız olabilir.
Sonra ikinci kez söyler.
Üçüncü kez.
Sonra:
“Zaten herkes böyle yapıyor.”
demeye başlar.
Bir süre sonra yalan artık vicdanını rahatsız etmez.
İşte kalbin katılaşması böyle başlayabilir.
Bir insan ilk kez haksızlık yaptığında gece uyuyamayabilir.
Ama aynı haksızlığı yıllarca yaparsa sonunda onu işinin normal bir parçası gibi görebilir.
Ayetin:
“Şeytan yaptıklarını kendilerine güzel gösterdi.”
ifadesi bu yüzden çok derindir.
Şeytanın en tehlikeli başarısı belki de insana açıkça:
“Kötülük yap.”
demek değildir.
Daha tehlikelisi şudur:
“Yaptığın zaten kötü değil.”
Çünkü insan yanlış olduğunu bildiği şeyden dönebilir.
Ama doğru sandığı yanlıştan neden dönsün?
İşte bu yüzden öz eleştiri çok değerlidir.
Kendine ara sıra şu soruları sormak gerekir:
Ben bu davranışı neden savunuyorum?
Gerçekten doğru olduğu için mi?
Yoksa çıkarıma geldiği için mi?
Beni eleştiren herkesi neden kötü niyetli görüyorum?
Vicdanımı susturmak için hangi kelimeleri kullanıyorum?
Bunlar zor sorulardır.
Ama kalbin yumuşak kalması için gereklidir.
Ve belki En‘âm 43’ün bugün için en güçlü cümlesi şudur:
İnsanın en büyük tehlikesi yalnız yanlış yapmak değildir; yanlışını güzel, gerekli ve haklı görmeye başlamaktır. Kalbin canlılığı ise kendini savunmaktan önce kendini sorgulayabilme cesaretinde ortaya çıkar.
