📖 Nebe Suresi 26. Ayette “Yaptıklarına Uygun Bir Karşılık Olarak” Buyrulması Ne Anlama Gelir Ve İlahi Cezada Suç İle Karşılık Arasındaki Adalet Nasıl

Nebe Suresi 26. Ayette “Yaptıklarına Uygun Bir Karşılık Olarak” Buyrulması Ne Anlama Gelir Ve İlahi Cezada Suç İle Karşılık Arasındaki Adalet Nasıl Anlaşılmalıdır ​

“Adalet, yalnızca kötülüğün karşılıksız kalmaması değildir; verilen karşılığın yapılanla ölçüsüz biçimde değil, hak edilen ölçüde ilişkili olmasıdır.”
Ersan Karavelioğlu

Genişletmek için tıkla ...

Nebe Suresinin 24 ve 25. ayetlerinde cehennemdeki ağır durum anlatıldıktan sonra 26. ayette son derece önemli bir açıklama yapılır:


“Yaptıklarına uygun bir karşılık olarak.”


Bu kısa ifade, önceki ayetlerde anlatılan cezanın keyfî olmadığını vurgular.


Kur’an’ın kullandığı ifade **“cezâen vifâkâ”**dır.


Buradaki temel düşünce şudur:


Karşılık ile insanın yaptığı arasında bir uygunluk vardır.


Dolayısıyla Nebe Suresi cehennem tasvirini anlattıktan sonra hemen adalet meselesine döner ve insana cezanın neden var olduğu sorusunun cevabını verir.

“Cezâen Vifâkâ” Ne Anlama Gelir ​

Arapçada “cezâ”, yapılan bir davranışın karşılığı anlamına gelir.


Bu karşılık:


iyilik için ödül,


kötülük için ceza


olabilir.


“Vifâk” ise uygunluk, denk düşme ve yapılanla örtüşme anlamı taşır.


Dolayısıyla ifade yaklaşık olarak:


“Yaptıklarına tam uygun bir karşılık.”


anlamına gelir.

Ayet Neden Cehennem Tasvirinin Ardından Gelmiştir ​

Önceki ayetler son derece ağırdır:


cehennem,


kaynar su,


rahatlamanın bulunmaması.


İnsan doğal olarak şu soruyu sorabilir:


“Neden böyle bir ceza?”

1. ayet tam bu noktada cevap verir:

“Yaptıklarına uygun bir karşılık olarak.”


Yani anlatılan ceza sebepsiz değildir.


Bir ahlaki geçmişin sonucudur.

İlahi Ceza Keyfî midir ​

Kur’an’ın bu ayette sunduğu anlayışa göre hayır.


Keyfî ceza:


bir davranışla ilgisi bulunmayan,


ölçüsüz,


rastgele


bir ceza olurdu.


Fakat “vifâkâ” kelimesi tam tersine uygunluk vurgusu yapar.


İnsan ne yaptıysa onunla bağlantılı bir sonuçla karşılaşmaktadır.

Adalet Herkese Aynı Cezayı Vermek midir ​

Hayır.


Adalet ile eşitlik her durumda aynı şey değildir.


İki kişinin:


davranışı,


niyeti,


zararı,


bilgisi,


imkânları


aynı değilse sonuçlarının da tamamen aynı olması adalet olmayabilir.


Adalet bazen herkese aynı şeyi vermek değil, herkese hak ettiğini vermektir.

Suç İle Ceza Arasında Orantı Neden Önemlidir ​

İnsan hukukunda bile cezanın suçla orantılı olması temel adalet ilkelerindendir.


Küçük bir yanlışla büyük bir suç aynı şekilde cezalandırılırsa adalet bozulur.


Örneğin küçük bir sözleşme ihlali ile kasıtlı cinayetin aynı cezayı alması düşünülemez.


Kur’an’daki “uygun karşılık” ifadesi de benzer biçimde ölçülülük fikrini gündeme getirir.

Allah İnsanın Yalnızca Dışarıdan Görünen Davranışına mı Bakar ​

Kur’an’ın genel anlayışında insan yalnızca dış hareketleriyle değerlendirilmez.


Niyet,


bilgi,


kasıt,


imkân,


şartlar


da ahlaki sorumluluk açısından önemlidir.


İki kişi görünüşte aynı şeyi yapmış olabilir fakat neden yaptıkları tamamen farklı olabilir.


İlahi adalet düşüncesinin insan hukukundan ayrıldığı noktalardan biri de burada ortaya çıkar:


İnsanın göremediği iç dünyayı Allah’ın bildiği kabul edilir.

Bilmeden Yapılan Yanlış İle Bilerek Yapılan Yanlış Aynı mıdır ​

Ahlaki açıdan çoğu durumda aynı değildir.


Bir insan farkında olmadan zarar verebilir.


Başka biri ise aynı zararı bilinçli ve kasıtlı biçimde verebilir.


Ortaya çıkan sonuç benzer olsa bile ahlaki sorumluluk farklı olabilir.


Kur’an’ın hesap anlayışında da:


bilmek,


niyet etmek,


ısrar etmek


gibi unsurların önem taşıdığı görülür.

Kötülüğün Büyüklüğü Sadece Sonucuyla mı Ölçülür ​

Hayır.


Bir davranışı değerlendirirken:


sonuç,


niyet,


kasıt,


tekrar,


pişmanlık


gibi birçok unsur düşünülebilir.


Örneğin bir insan zarar vermek amacıyla hareket eder fakat tesadüfen zarar gerçekleşmez.


Bir başkası ise iyi niyetle davranırken istemeden zarar verebilir.


İki durum aynı değildir.


Bu nedenle gerçek adalet son derece kapsamlı bilgi gerektirir.

İnsan Gerçekten Hak Ettiği Kadar mı Cezalandırılır ​

Nebe Suresi 26. ayetin temel mesajı budur:


Karşılık, yapılanla uyumludur.


Bu aynı zamanda ilahi adalet açısından önemli bir güvence olarak okunabilir.


İnsan:


işlemediği suçtan,


yapmadığı kötülükten,


sorumlu olmadığı şeyden


dolayı cezalandırılmaz.


Kur’an’ın genel öğretisinde hiçbir kimsenin başkasının yükünü taşımayacağı da vurgulanır.

Başkasının Günahından İnsan Sorumlu Olabilir mi ​

Bir insan başkasının bağımsız davranışından doğrudan sorumlu değildir.


Ancak onu:


kötülüğe teşvik etmiş,


zorlamış,


örgütlemiş,


yol göstermiş


ise kendi katkısı kadar sorumluluk taşıyabilir.


Bu ayrım önemlidir.


İnsan başkasının yaptığı her şeyden sorumlu değildir fakat başkasının kötülüğüne bilinçli biçimde katkıda bulunursa artık kendi davranışı ortaya çıkar.

Dünya Hayatında Adalet Neden Tam Gerçekleşmez ​

Çünkü insan bilgisi ve gücü sınırlıdır.


Bazı suçlar ortaya çıkarılamaz.


Bazı deliller bulunamaz.


Bazı güçlü kişiler cezadan kaçabilir.


Bazı masum insanlar haksız yere cezalandırılabilir.


Bu nedenle dünya adaleti kusurlu olabilir.


Ahiret düşüncesi ise nihai hesabın:


eksiksiz bilgiye dayalı olacağını


iddia eder.

İlahi Adalet İnsan Adaletinden Nasıl Ayrılır ​

İnsan hâkim:


delillere bakar,


şahit dinler,


belgeleri inceler.


Ama her şeyi bilmez.


İlahi adalet anlayışında ise:


gizli,


açık,


niyet,


sonuç,


bilinç,


mazeret


tam olarak bilinir.


Bu nedenle teolojik açıdan nihai adaletin hata ihtimali taşımadığı kabul edilir.

Cehennem Cezası İntikam mıdır ​

Kur’an’ın ahiret anlayışını yalnızca intikam kavramına indirgemek doğru değildir.


İntikam çoğu zaman öfke ve kişisel tatmin çağrıştırır.


Oysa burada kullanılan temel kavram:


karşılık ve adalettir.


İnsanın tercihleri sonuç doğurmaktadır.


Dolayısıyla cehennem, Kur’an perspektifinde keyfî öfkenin değil, ahlaki hesabın sonucu olarak sunulur.

Sonsuz Ceza İle “Uygun Karşılık” Arasında Sorun Yok mudur ​

Bu, din felsefesinin en zor sorularından biridir.


Şu soru haklı olarak ortaya çıkar:


Sonlu bir ömürde işlenen yanlışın sonsuz cezası nasıl “uygun” olabilir?


Geleneksel yorumlarda bunun cevabı:


suçun yalnızca süresine değil niteliğine,


insanın kalıcı yönelişine,


hakikate karşı tavrına


bakılarak verilmiştir.


Bununla birlikte mesele tarih boyunca tartışılmıştır ve “vifâkâ” kelimesi bu tartışmayı özellikle önemli hâle getirir.


Çünkü ayetin kendisi cezanın uygunluğu ve ölçüsü üzerinde durmaktadır.

İlahi Rahmet İle Uygun Ceza Nasıl Birlikte Düşünülür ​

Kur’an’da hem:


adalet,


hem:


rahmet


çok güçlü kavramlardır.


Rahmet yanlışın hiç önemli olmadığı anlamına gelmez.


Adalet de bağışlanmanın imkânsız olduğu anlamına gelmez.


Tövbe eden,


değişen,


hatasını telafi etmeye çalışan


insan için bağışlanma kapısının bulunduğu vurgulanır.


Dolayısıyla dünya hayatında insanın sonucu henüz kesinleşmiş değildir.

İyilikler İçin de “Uygun Karşılık” İlkesi Var mıdır ​

Kur’an’da ilginç biçimde iyilik konusunda yalnızca birebir karşılıktan söz edilmez.


İyiliklerin kat kat artırılabileceğine dair ifadeler bulunur.


Bu açıdan genel Kur’an anlayışında:


cezada adalet, iyilikte ise bunun ötesine geçen lütuf


düşüncesi görülebilir.


Bu da ilahi rahmet ile adalet arasındaki ilişkinin önemli boyutlarından biridir.

25. Ve 26. Ayetler Birlikte Nasıl Anlaşılmalıdır ​

1. ayet:

“Kaynar su ve gassâk…”

1. ayet:

“Yaptıklarına uygun bir karşılık…”


der.


İkinci ayet birincinin nedenini açıklar.


Kur’an yalnızca:


“İşte azap.”


deyip bırakmaz.


Arkasından:


“Bunun bir sebebi vardır.”


mesajını verir.


Böylece ceza ile ahlaki sorumluluk birbirine bağlanır.

Ayetin Bugünkü İnsana Sorduğu En Önemli Soru Nedir ​

İnsan genellikle yaptığı davranışın hemen ortaya çıkan sonucuna bakar.


Bir haksızlık yapar ve ceza almazsa:


“Bir şey olmadı.”


diye düşünebilir.


Bir iyilik yapar ve kimse teşekkür etmezse:


“Boşuna yaptım.”


diyebilir.


Ahiret düşüncesi ise bu kısa vadeli bakışı değiştirir:


Her davranışın değeri, dünyadaki anlık sonucundan ibaret değildir.


Soru şudur:


“Yaptığım şeyin tamamıyla karşıma çıkacağını bilseydim yine yapar mıydım?”

“Yaptıklarına Uygun Bir Karşılık Olarak” Ayetinin En Derin Mesajı Nedir ​

Nebe Suresinin önceki ayetlerinde cehennem son derece ağır biçimde tasvir edilir.


Fakat 26. ayet o korkutucu tablonun merkezine tek bir kavram yerleştirir:


Adalet.


Yani insanın başına gelen sonuç, anlamsız bir kader değildir.


Yaptıklarıyla ilişkilidir.


Bu durum aslında insanı hem korkutan hem de ona büyük değer veren bir düşüncedir.


Çünkü eğer davranışlarımızın sonuçları varsa:


seçimlerimiz önemlidir.


Sözlerimiz önemlidir.


İyiliklerimiz önemlidir.


Kötülüklerimiz önemlidir.


Bir insana verdiğimiz zarar önemlidir.


Kimsenin görmediği iyilik bile önemlidir.


İnsan ahlaki olarak anlamsız bir varlık değildir.


Yaptıkları hesaba katılan bir varlıktır.


Belki de ayetin en derin sorusu bu nedenle şudur:


“Bir gün hayatının sana eksiksiz biçimde geri verileceğini bilseydin, bugün hangi davranışını değiştirirdin?”


Çünkü “cezâen vifâkâ” yalnızca cehennem hakkında söylenen bir cümle değildir.


İnsanın hayatına şu büyük ilkeyi yerleştirir:


Her seçim bir iz bırakır ve adalet, sonunda o izin karşılığını görünür hâle getirir.

“İlahi hesap düşüncesinin ağırlığı, insanın her hatasında cezayı beklemesinde değil; hiçbir iyiliğin ve hiçbir kötülüğün gerçekten değersiz olmadığını bilmesindedir.”
Ersan Karavelioğlu

Genişletmek için tıkla ...