Nebe Suresi 22. Ayette “Azgınlar İçin Bir Dönüş Yeri Olarak” Buyrulması Ne Anlama Gelir Ve Kur’an’da “Azgınlık” Hangi Davranışları İfade Eder 
Nebe Suresinin 21. ayetinde:
“Şüphesiz cehennem bir gözetleme yeridir.”
buyrulduktan sonra 22. ayette bu sonucun kimlerle ilişkili olduğu açıklanır:
“Azgınlar için bir dönüş yeri olarak…”
Ayetin Arapçasında geçen “tâğîn” kelimesi, sınırı aşanlar, haddi geçenler, taşkınlık yapanlar anlamındaki “tuğyan” kavramıyla ilişkilidir.
Burada anlatılan azgınlık yalnızca öfke, saldırganlık veya kaba davranış değildir.
Kur’an’daki daha geniş anlamıyla tuğyan; insanın kendisini ahlaki sınırların üzerinde görmesi, gücünü kötüye kullanması, hakikate karşı kibirlenmesi, başkalarının hakkını çiğnemesi ve yanlışta ısrar etmesi gibi davranışları kapsayan derin bir kavramdır.
“Azgınlar” Kimlerdir
Ayette geçen “tâğîn”, “tuğyan edenler” anlamına gelir.
Tuğyan:
sınırı aşmak, taşmak, haddini geçmek
demektir.
Bir nehrin yatağından taşıp çevresine zarar vermesi nasıl bir taşkınlıksa, insanın ahlaki sınırları aşması da Kur’an dilinde tuğyan olarak ifade edilebilir.
Bu nedenle azgın kişi yalnızca yanlış yapan değil, yanlışı sınır tanımadan sürdüren kişidir.
“Dönüş Yeri” Ne Anlama Gelir
Ayette cehennem için “meâb” kavramı kullanılır.
Bu kelime:
dönülen yer, varış noktası, sonunda gidilen yer
anlamlarını taşır.
Dolayısıyla ayetin anlamı:
Azgınların sonunda karşılaşacağı varış noktası
şeklinde düşünülebilir.
Buradaki vurgu, insanın dünya hayatındaki davranışlarının bir sonuca doğru ilerlediğidir.
Kur’an’da “Tuğyan” Neden Güçlü Bir Kelimedir
Çünkü tuğyan sıradan bir hata değildir.
İnsan:
yanlış yapabilir,
pişman olabilir,
dönebilir,
kendini düzeltebilir.
Tuğyan ise daha çok:
sınırı bilinçli biçimde aşmak ve bu aşımda ısrar etmek
anlamı taşır.
Bu yüzden kavramın içerisinde hem ahlaki taşkınlık hem de kibir vardır.
Her Günah İşleyen İnsan “Azgın” Sayılır mı
Hayır.
Kur’an’ın genel yaklaşımında insan hata yapabilen bir varlıktır.
Bir kişinin:
bir yanlış yapması,
zayıflık göstermesi,
sonra pişman olması
onu otomatik olarak “azgın” kategorisine yerleştirmez.
Azgınlık daha çok:
yanlışta ısrar,
kibir,
sınır tanımama,
hakikati reddetme
gibi süreklilik gösteren bir tutumdur.
Azgınlığın İlk İşareti Kibir midir
Çoğu zaman kibir tuğyanın merkezindeki unsurlardan biridir.
İnsan:
“Benden üstün kimse yok.”
“Kimse bana hesap soramaz.”
“Ben istediğimi yaparım.”
diye düşünmeye başladığında ahlaki sınırları aşması kolaylaşır.
Çünkü sınırları kabul etmek için önce insanın kendisinin mutlak güç sahibi olmadığını kabul etmesi gerekir.
Güç İnsanı Neden Azgınlaştırabilir
Güç insanın karakterini sınayabilir.
Bir kişi:
zenginlik,
makam,
siyasi güç,
toplumsal statü,
fiziksel güç
elde ettiğinde başkalarına karşı sorumluluğunu unutabilir.
Kontrol edilmemiş güç:
“Ben yapabiliyorsam yapmaya hakkım vardır.”
yanılgısına dönüşebilir.
Kur’an’ın tuğyan eleştirisinin önemli yönlerinden biri budur.
Firavun Kur’an’da Tuğyanın Örneği midir
Evet.
Kur’an’da Firavun, sınırı aşan ve kibirlenen yönetici tipinin en güçlü örneklerinden biri olarak anlatılır.
Onun sorunu yalnızca siyasi iktidar sahibi olması değildir.
Gücünü:
insanları ezmek,
toplumları bölmek,
kendini yüceltmek,
hakikate karşı kibirlenmek
için kullanmasıdır.
Bu nedenle tuğyanın yalnızca bireysel değil, siyasi ve toplumsal bir boyutu da vardır.
Zenginlik Azgınlığa Sebep Olabilir mi
Zenginliğin kendisi Kur’an’da otomatik olarak kötü kabul edilmez.
Sorun insanın sahip oldukları nedeniyle:
kendini yeterli görmesi,
başkalarını küçümsemesi,
hakkı unutması,
servetini zulüm için kullanmasıdır.
İnsan:
“Artık kimseye ihtiyacım yok.”
dediği anda maddi bağımsızlığı varoluşsal bağımsızlık sanabilir.
Tuğyan burada başlar.
İnsan Kendisini Neden “Yeterli” Görür
İnsan başarı elde ettiğinde başarısının arkasındaki bütün koşulları unutabilir.
Sağlığını,
ailesini,
çevresini,
yaşadığı toplumu,
doğal şartları,
şansı
göz ardı ederek:
“Her şeyi tamamen ben yaptım.”
diyebilir.
Bu düşünce aşırı büyüdüğünde insan kendisini hiçbir sınıra bağlı olmayan bir varlık gibi görmeye başlayabilir.
Kur’an böyle bir psikolojik durumu tehlikeli bulur.
Azgınlık Başkalarının Hakkını Çiğnemek midir
Evet, tuğyanın en görünür sonuçlarından biri budur.
Azgın kişi kendi arzusunu başkasının hakkından üstün görebilir.
Bunun sonucunda:
adaletsizlik,
sömürü,
şiddet,
hakaret,
baskıortaya çıkabilir.
Bu nedenle Kur’an’ın azgınlık eleştirisi yalnızca Allah’a karşı bir tavır değildir.
İnsana karşı yapılan zulmü de kapsar.
Hakikati Bilip Reddetmek Tuğyan mıdır
Kur’an açısından bilinçli biçimde hakikate karşı kibirlenmek tuğyanın önemli biçimlerinden biridir.
Burada yalnızca:
“İnanmadı.”
meselesi yoktur.
Asıl sorun:
gerçeği araştırmadan reddetmek,
çıkarı nedeniyle inkâr etmek,
kibir nedeniyle kabul etmemek
gibi tavırlardır.
Dolayısıyla sorgulama ile kibirli inkâr aynı şey değildir.
Tuğyan İnsanın Kendi Nefsine Karşı da Olabilir mi
Evet.
İnsan yalnızca başkalarına zarar vererek sınır aşmaz.
Kendi arzularının tamamen kontrolüne girerek de hayatındaki dengeyi kaybedebilir.
Örneğin:
aşırı tüketim,
bağımlılıklar,
kontrolsüz öfke,
sınırsız haz arayışı
insanın kendi hayatında sınırları yok etmesine neden olabilir.
Bu açıdan tuğyan, insanın kendi nefsine karşı sınır tanımaması olarak da düşünülebilir.
Özgürlük İle Azgınlık Arasındaki Sınır Nedir
Özgürlük:
seçim yapabilmek
demektir.
Azgınlık ise:
seçim hakkını başkalarının haklarını yok edecek biçimde kullanmak
anlamına gelebilir.
Bir insan:
“Özgürüm.”
diyerek başkasına zarar verme hakkına sahip olmaz.
Dolayısıyla gerçek özgürlüğün ahlaki sınırları vardır.
Sınırın tamamen kaldırılması özgürlüğü değil, çoğu zaman güçlünün tahakkümünü doğurur.
Toplumlar da Azgınlaşabilir mi
Kur’an’ın tarih anlatılarında yalnızca bireyler değil, toplumlar da topluca yanlış yollar izleyebilir.
Bir toplum:
zulmü normalleştirebilir,
adaletsizliği destekleyebilir,
güçlüyü sürekli haklı görebilir,
zayıfların haklarını önemsemeyebilir.
Bu durumda tuğyan bireysel bir karakter bozukluğu olmaktan çıkar ve sistematik bir düzene dönüşebilir.
Azgınlık Neden Cehennemle İlişkilendirilir
Çünkü tuğyanın temelinde sorumluluğun reddi vardır.
Azgın kişi:
“Kimse bana hesap soramaz.”
gibi yaşayabilir.
Nebe Suresi ise tam tersini söyler:
Hesap vardır.
Bu nedenle cehennem, sınır tanımayan insanın sonunda sınırla karşılaşmasının sembolü hâline gelir.
Dünyada kendisini hesapsız gören insan, ahirette hesabın karşısındadır.
Tövbe Azgın Bir İnsanın Sonunu Değiştirebilir mi
Kur’an’ın genel öğretisine göre insan dünya hayatında olduğu sürece dönüş imkânına sahiptir.
Bir kişi geçmişte:
kibirli,
zalim,
yanlış
davranmış olabilir.
Fakat yaptığı yanlışı fark edip:
tövbe eder,
davranışlarını değiştirir,
mümkünse verdiği zararı telafi eder
ve yeni bir hayat kurarsa, ahlaki yönünü değiştirmiş olur.
Bu nedenle Kur’an’ın uyarısı çaresizlik üretmek için değil, dönüş fırsatı vermek için yapılır.
21. Ve 22. Ayetler Birlikte Nasıl Okunmalıdır
- ayet:
“Cehennem bir gözetleme yeridir.”- ayet:
“Azgınlar için bir dönüş yeridir.”İki ayet birlikte cehennemin kime yönelik olduğuna açıklık getirir.
Cehennem gelişigüzel insanları bekleyen rastgele bir ceza değildir.
Metnin bağlamında:
sınırı aşan, zulümde ve inkârda direnen insanların sonuç alanı
olarak sunulur.
Ayetin Bugünkü İnsana Yönelttiği En Büyük Soru Nedir
Belki de soru şudur:
“Sahip olduğun gücü ne için kullanıyorsun?”
Çünkü insanın gerçek karakteri çoğu zaman güçsüzken değil, güç elde ettiğinde ortaya çıkar.
Elinde güç olduğunda:
affediyor musun,
eziyor musun,
adil davranıyor musun,
kendini herkesten üstün mü görüyorsun?
Tuğyan yalnızca eski kavimlerin hikâyesi değildir.
Her insanın içinde ortaya çıkabilecek bir sınır aşma ihtimalidir.
“Azgınlar İçin Bir Dönüş Yeri” Ayetinin En Derin Mesajı Nedir
İnsan hayatında sınırlar vardır.
Bedenin sınırı vardır.
Zamanın sınırı vardır.
Başkasının hakkının sınırı vardır.
Gücün ahlaki sınırı vardır.
İnsan bu sınırları kabul ettiğinde kendisini hayatın mutlak sahibi değil, onun içerisinde sorumluluk taşıyan bir varlık olarak görür.
Fakat:
“Benim için sınır yok.”
demeye başladığında tuğyan ortaya çıkar.
Belki de Nebe Suresi 22. ayetin en derin uyarısı tam buradadır:
Cehenneme götüren azgınlık, insanın bir anda kötüleşmesinden önce, kendisini sınırsız görmeye başlamasıyla doğabilir.
Çünkü kendisini sınırsız gören insan bir süre sonra:
başkasının sınırını,
adaletin sınırını,
vicdanın sınırını
da önemsememeye başlayabilir.
Kur’an bu yüzden insana yalnızca “kötülük yapma” demez.
Daha derinden:
“Haddini bil.”
der.
Çünkü haddini bilmek küçülmek değil; insan olduğunu bilmektir.
