Kehf Suresi 38. Ayette “Fakat O Allah Benim Rabbimdir ve Ben Rabbime Hiç Kimseyi Ortak Koşmam” İfadesi Ne Anlama Gelir 
⠀
Kehf Suresi 38. Ayetin Anlamı Nedir
Kehf Suresi'nin 38. ayeti, iki bahçe sahibinin kıssasında iman sahibi arkadaşın zengin adama verdiği cevabın merkezini oluşturmaktadır. Zengin adam malının çokluğuyla övünmüş, bahçesinin yok olmayacağını düşünmüş ve kıyamet hakkında şüphe ifade etmişti. Arkadaşı ise önce onun yaratılışını hatırlatmış, ardından kendi inancını son derece açık biçimde ilan etmiştir.Ayetin anlamı genel olarak şöyledir:
Bu kısa ayet, İslam inancının merkezindeki tevhid ilkesini çok güçlü biçimde ifade etmektedir. Arkadaşının cevabı yalnız zengin adama yönelik bir tartışma cümlesi değildir; aynı zamanda müminin bütün hayatını üzerine kurduğu temel duruşu özetler: Rabbim Allah'tır ve kulluğumda O'na ortak tanımam.
“O Allah Benim Rabbimdir” İfadesi Ne Anlama Gelir
“Rabbim Allah'tır” demek yalnız Allah'ın varlığını kabul etmekten daha kapsamlıdır. “Rab” kavramı yaratma, yaşatma, terbiye etme, yönetme, nimet verme ve insanın varlığını sürdürmesi için gerekli imkânları sağlama anlamlarını düşündüren çok geniş bir kavramdır.İman sahibi arkadaş zengin adama adeta şunu söylemektedir: “Sen bahçene güveniyorsun; benim nihai güvenim ise bahçelerin de, insanların da ve bütün hayatın da Rabbi olan Allah’adır.”
Bu cümlede insanın konumu da belirlenmiştir. Allah Rab ise insan kuldur. Kul sahip olabilir, çalışabilir, karar verebilir ve başarılı olabilir; fakat hiçbir zaman kendi varlığının mutlak sahibi hâline gelmez.
Bu nedenle “Rabbim Allah'tır” sözü insanın yalnız dilini değil, dünyaya bakışını da değiştirmelidir.
Tevhid Nedir ve Neden İslam’ın Merkezindedir
Tevhid en temel anlamıyla Allah'ın birliğini kabul etmek, O'na ibadette ortak koşmamak ve ilahlığa ait mutlak özellikleri yaratılmışlara vermemektir.İslam'ın bütün inanç sistemi bu temel üzerine oturur.
İnsan namaz kılar çünkü Rabbi Allah'tır. Dua eder çünkü nihai yardımın sahibi Allah'tır. Şükreder çünkü nimetin asıl kaynağının Allah olduğunu bilir. Tevbe eder çünkü bağışlanmayı O'ndan ister. Ahirete hazırlanır çünkü nihai hükmün Allah'a ait olduğunu kabul eder.
Tevhid bu nedenle yalnız teorik bir:
“Allah birdir.”
cümlesi değildir.
Aynı zamanda:
“Hayatımın merkezinde mutlak ilah olarak yalnız Allah vardır.”
demektir.
Kehf 38'in gücü tam olarak buradadır.
“Rabbime Hiç Kimseyi Ortak Koşmam” Ne Anlama Gelir
Bu ifade şirkten uzak durmayı anlatmaktadır.Şirk, Allah'a ait ilahlık ve kulluk hakkına başka varlıkları ortak etmek anlamındaki temel inanç problemidir. Bir yaratılmışa Allah'a özgü mutlak ilahî özellikler vermek veya ibadeti Allah'tan başkasına yöneltmek bu temel kavramla ilgilidir.
Fakat ayetin mesajını yalnız:
“Bir puta secde etmemek.”
seviyesinde bırakmak eksik olur.
Tevhid insanın kalbinde de güçlü bir bilinç oluşturur. Para, makam, insan veya başka bir sebep Allah'ın yerine geçirilmez. Bunlardan yararlanılır, fakat mutlak güç sahibi kabul edilmez.
İman sahibi arkadaşın zengin adamdan ayrıldığı nokta tam olarak budur. Zengin adam bahçesine neredeyse kalıcı güvence gibi bakmaktadır. Arkadaşı ise:
“Benim Rabbim Allah'tır.”
diyerek gerçek güven kaynağını yeniden doğru yerine koymaktadır.
Para ve Servet İnsanın Kalbinde Allah’a Ortak Hâline Gelebilir mi
Burada son derece dikkatli konuşmak gerekir. Bir insanın parayı çok sevmesi veya malına fazla bağlanması otomatik olarak dinî anlamda şirk hükmü verilmesini gerektirmez. Ağır inanç hükümleri gelişigüzel kullanılmamalıdır.Ancak mal sevgisi insanın kalbinde o kadar büyüyebilir ki hayatının bütün kararlarını yönetmeye başlayabilir. İnsan para için haramı normalleştirir, insanları yalnız ekonomik değerlerine göre ölçer, bütün güvenini servetine bağlar ve Allah'ın hesabını unutursa mal kalpte tehlikeli bir merkez hâline gelmiş olur.
Kehf kıssası tam da bu noktayı düşündürmektedir.
Servetin kendisi kötü değildir.
Sorun servetin Rab yerine konması değilse bile Rabbin hatırlanmasını perdeleyecek kadar mutlaklaştırılmasıdır.
Bu nedenle mümin para kazanır ama paraya kulluk etmez; malını korur ama kalbini mala teslim etmez.
Sebeplere Güvenmek Tevhide Aykırı mıdır
Hayır.İslam insanı sebepleri terk etmeye çağırmaz.
Hasta doktora gider. Çiftçi tarlasını sular. İş insanı risk analizi yapar. Ev sahibi güvenlik sistemi kurar. İnsan parasını bankada veya başka meşru araçlarla koruyabilir.
Bunların hiçbiri kendi başına tevhid problemi değildir.
Asıl mesele sebeplerin bağımsız ve mutlak güç sahibi olmadığını bilmektir.
Doktor tedavi eder ama şifayı yaratma gücünün mutlak sahibi değildir. Sulama sistemi verimi artırabilir ama yağmuru ve toprağın yaratılışını insan meydana getirmemiştir. Para güvenlik sağlayabilir ama ölümü engelleyemez.
Bu nedenle tevhid:
“Sebep kullanma.”
demez.
Şunu öğretir:
“Sebebi kullan ama sebebi Rab hâline getirme.”
Tevhid İnsanın Korkularını Nasıl Değiştirir
İnsan birçok şeyden korkabilir. Parasını kaybetmekten, hastalanmaktan, işini kaybetmekten, insanlar tarafından dışlanmaktan veya geleceğin belirsizliğinden endişe edebilir.Tevhid bu korkuların hiçbirini sihirli biçimde ortadan kaldırmaz. Mümin de korkabilir, kaygılanabilir ve tedbir alabilir.
Fakat kalbin merkezinde şu bilinç vardır:
Hiçbir yaratılmış varlık Allah’tan bağımsız mutlak güç sahibi değildir.
Bu düşünce insanın korkularını gerçek ölçülerine çekebilir.
Bir insan çok güçlü olabilir ama sınırsız değildir. Bir ekonomik kriz ağır olabilir ama hayatın ve ahiretin tek belirleyicisi değildir. Bir hastalık zor olabilir ama Allah'ın rahmetini ortadan kaldırmaz.
Tevhid insana:
“Her şeyi kontrol ediyorum.”
güveni değil,
“Her şeyi kontrol edemiyorum ama Rabbim var.”
huzuru verir.
Tevhid İnsanın Başarısına Bakışını Nasıl Değiştirir
Tevhid başarıyı küçümsemez.İnsan çalışır, üretir, öğrenir ve başarılı olabilir. Yıllarca emek vermiş bir insanın:
“Ben bunun için çok çalıştım.”
demesinde tek başına yanlış bir şey yoktur.
Ancak tevhid ona başarının bütün şartlarının kendi elinde olmadığını hatırlatır.
Sağlık verilmiştir.
Akıl verilmiştir.
Zaman verilmiştir.
Doğru insanlarla karşılaşılmış olabilir.
Fırsatlar ortaya çıkmıştır.
Bütün bunların içinde insan kendi emeğini ortaya koymuştur.
Böylece başarı cümlesi daha dengeli hâle gelir:
“Çalıştım ve Allah bana bu çalışmayı yapabilecek imkân verdi.”
Bu düşünce insanı tembelleştirmez; aksine başarıyı kibirden korur.
“Rabbim Allah’tır” Demek Günlük Hayatta Nasıl Görünür
Bu söz davranışa hiç yansımıyorsa üzerinde düşünmek gerekir.“Rabbim Allah'tır” diyen insan ticarette Allah'ın ölçülerini hatırlamaya çalışır. Öfkelendiğinde sınırı tamamen aşmamaya çalışır. Kimse görmediğinde de dürüst kalmayı önemser. Bir nimet geldiğinde şükreder, hata yaptığında tevbe eder ve çaresiz kaldığında dua eder.
Bu, müminin hiç hata yapmayacağı anlamına gelmez.
Mümin de günah işleyebilir.
Yanlış karar verebilir.
Kibirlenebilir.
Fakat tevhid ona dönüş noktası verir:
Rabbine geri dönmek.
Bu nedenle tevhid yalnız doğru yaşamanın değil, yanlış yaptığımızda yeniden doğrulabilmenin de temelidir.
Şirk Kavramı Neden İnsanlara Karşı Kolayca Kullanılmamalıdır
Çünkü şirk İslam inancındaki en ağır kavramlardan biridir ve belirli bir insanın imanına ilişkin hüküm verirken büyük dikkat gerekir.Bir insanın yanlış davranışı olabilir.
Bir şeyi abartılı biçimde sevebilir.
Makamına aşırı bağlanabilir.
Bunlar eleştirilebilir.
Fakat her hataya:
“Bu kesin şirktir ve bu kişi müşriktir.”
demek doğru değildir.
Kehf 38 bize tevhidi öğretirken aynı zamanda kendi kalbimizi sorgulamamız için bir fırsat sunar.
Asıl soruyu önce kendimize yöneltmek gerekir:
Ben Allah’tan başka şeylere kalbimde olması gerekenden fazla bir güven mi yüklüyorum?
Dinî kavramların görevi yalnız başkalarını etiketlemek değil, kendi kulluğumuzu düzeltmek olmalıdır.
Tevhid ile Özgürlük Arasında Nasıl Bir İlişki Vardır
Tevhidin insanı özgürleştiren çok güçlü bir boyutu vardır.İnsan yalnız Allah'ı mutlak Rab kabul ettiğinde, yaratılmışların önünde gereğinden fazla küçülmek zorunda olmadığını öğrenir.
İnsanların fikri önemlidir ama hayatının mutlak ölçüsü değildir.
Para önemlidir ama onun efendisi değildir.
Makam önemlidir ama kimliğinin tamamı değildir.
Şöhret önemsenebilir ama insanların alkışı insanın nihai değeri değildir.
Bu nedenle tevhid:
“Yalnız Allah’a kul ol.”
derken aslında insanı birçok sahte kulluktan da korur.
Başkalarının beğenisinin kölesi olmamak.
Paranın kölesi olmamak.
Şöhretin kölesi olmamak.
Nefsin her arzusunun kölesi olmamak.
Bu anlamda tevhid, insanın kalbini tek merkeze bağlayarak birçok bağımlılıktan kurtulmasına yardımcı olur.
Bir İnsan Allah’a İnanıp Yine de Malına Aşırı Güvenebilir mi
Evet.İman ile insanın bütün davranışlarının kusursuz olması aynı şey değildir.
Bir insan Allah'a inanabilir ama korku anında parasına gereğinden fazla bağlanabilir. Allah'a inanabilir ama makamını kaybetmekten öylesine korkabilir ki yanlış şeyler yapabilir.
Bu nedenle tevhid yalnız bir kez söylenen cümle değil, hayat boyunca güçlendirilmesi gereken bir bilinçtir.
İnsan kendisini zaman zaman kontrol etmelidir.
“Bunu kaybedersem hayatımın bütün anlamı biter mi?”
“Bu insan beni terk ederse kendimi tamamen değersiz mi görürüm?”
“Param azalırsa kimliğim çöker mi?”
Bu sorular kalbin hangi şeylere gereğinden fazla bağlandığını gösterebilir.
Mümin nimeti sever ama nimetin sahibini unutmaz.
Tevhid İnsan İlişkilerine Nasıl Yansır
Allah'ı Rab kabul eden insan, başka insanları ilahlaştırmaz ve kendisini de başkalarının üzerinde mutlak otorite gibi görmez.Bu düşünce ailede, işte ve toplumda önemli sonuçlar doğurabilir.
Bir patron:
“Ben maaş veriyorum, istediğimi yaparım.”
diyemez.
Bir ebeveyn:
“Çocuğum benim mülkümdür.”
gibi davranamaz.
Bir yönetici yetkisini sınırsız görmemelidir.
Çünkü nihayetinde herkes Allah'ın kuludur.
Bu bilinç insan ilişkilerine sınır, adalet ve tevazu getirir.
Yetki vardır.
Ama ilahlık yoktur.
İtaat alanları vardır.
Ama hiçbir insan Allah'ın yerine geçmez.
Tevhidin sosyal ahlakı tam olarak burada görünür.
Tevhid Allah’tan Başkasını Sevmeyi Yasaklar mı
Hayır.İnsan ailesini sever.
Eşini sever.
Çocuğunu sever.
Arkadaşını sever.
Vatanını, evini veya mesleğini sevebilir.
Bunların tamamı insanîdir.
Tevhid sevgiyi yok etmez.
Sevginin yerini ve sınırını düzenler.
Bir insanı sevmek başka, ona Allah'a ait mutlak özellikler yüklemek başkadır.
Bir çocuğu çok sevmek güzeldir; ama bütün hayatın anlamını yalnız o çocuğa bağlamak insanı kırılgan hâle getirebilir.
Tevhid kalbin en yüksek bağlılığını Allah'a verirken diğer sevgileri yok etmez; onları doğru yerine yerleştirir.
Bu yüzden Allah sevgisi insan sevgisinin düşmanı olmak zorunda değildir.
Tam tersine Allah'a bağlılık, insanlara daha merhametli ve adil davranmanın temeli olabilir.
Tevhid İnsanın Zor Günlerinde Nasıl Bir Dayanak Oluşturur
Dünya hayatında birçok dayanak kaybolabilir.Para azalabilir.
İş bitebilir.
İnsanlar uzaklaşabilir.
Sağlık değişebilir.
Bazen insan aynı anda birden fazla kayıp yaşayabilir.
Eğer insan bütün varlığını yalnız bu dünyevî dayanaklara bağladıysa kayıp çok daha yıkıcı olabilir.
Tevhid ise insana değişmeyen bir merkez verir:
Allah.
Bu, kayıp yaşandığında üzülmeyeceğimiz anlamına gelmez.
Evini kaybeden insan üzülür.
Sevdiğini kaybeden insan ağlar.
İşini kaybeden insan endişelenebilir.
İman bütün doğal duyguları silmez.
Ama insanın içinde şu cümleyi yaşatabilir:
“Kaybettiklerim büyük olabilir; fakat Rabbimi kaybetmedim.”
İşte tevhidin zor günlerdeki en güçlü taraflarından biri budur.
Kehf 38 İman Sahibi Arkadaşın Karakteri Hakkında Ne Gösterir
İman sahibi arkadaş maddi açıdan zengin adamdan daha zayıf görünmektedir. Zaten zengin adam onu:“Ben senden daha zengin ve daha güçlüyüm.”
diyerek küçümsemişti.
Fakat konuşma ilerledikçe gerçek manevi güç ortaya çıkmaktadır.
Daha az malı olan adam düşüncesinde daha sağlamdır.
Arkadaşının serveti karşısında ezilmiyor.
Hasetle de hareket etmiyor.
Doğrudan:
“Allah benim Rabbimdir.”
diyor.
Bu çok önemli bir özgüvendir.
Onun değeri karşıdaki kişinin banka hesabına bağlı değildir.
İman ona içsel bir omurga vermektedir.
Bu bize şunu öğretir:
İnsan maddi açıdan daha az şeye sahip olabilir ama manevi açıdan son derece güçlü durabilir.
Kehf Suresi 37–39. Ayetler Arasında Nasıl Bir Bağlantı Vardır
- ayette iman sahibi arkadaş, zengin adama yaratılışını hatırlatmıştı. Ona, kendisini topraktan ve ardından nutfeden yaratıp insan hâline getiren Allah'ı inkâr etmenin nasıl mümkün olduğunu sormuştu.
- ayette kendi imanını açıkça ilan etmektedir:
- ayette ise bu tevhid bilincinin nimet karşısındaki davranışa nasıl dönüşmesi gerektiğini anlatacaktır. Arkadaşına bahçesine girdiğinde:
anlamındaki sözü söylemesi gerektiğini hatırlatacaktır.
Böylece üç ayette çok güzel bir bütün oluşur:
37. ayet yaratılışı hatırlatır, 38. ayet tevhidi ilan eder, 39. ayet ise tevhidin nimet karşısındaki şükür diline nasıl dönüşeceğini gösterir.
Yani iman yalnız düşüncede kalmaz.
Bahçeye girerken söylenen söze bile yansır.
Kehf Suresi 38. Ayetin En Büyük Manevi Mesajı Nedir
Bu ayetin en büyük manevi mesajı son derece açıktır:Kalbinin nihai Rabbini doğru belirle.
Para sana hizmet etsin.
Sen paraya kulluk etme.
Makamı kullan.
Makam seni yönetmesin.
İnsanları sev.
Ama onları Allah'ın yerine koyma.
Sebeplere sarıl.
Ama mutlak gücü sebeplere verme.
Tevhid insanın hayatındaki her şeyi yok etmez; her şeyi doğru yerine koyar.
İşte Kehf 38'in büyüklüğü buradadır.
Kısa bir ayet, insanın bütün hayatına yön verecek bir merkez sunmaktadır:
“Allah benim Rabbimdir.”
Bu cümle gerçekten kalbe yerleştiğinde, insanın servete, korkuya, başarıya, insanlara ve geleceğe bakışı değişebilir.
Kehf Suresi 38. Ayetin Sonuç Olarak Bize Anlattığı Nedir
Kehf Suresi'nin 38. ayeti yalnız birkaç kelimeden oluşmasına rağmen iki bahçe kıssasının bütün manevi merkezini bize göstermektedir:“Fakat O Allah benim Rabbimdir ve ben Rabbime hiç kimseyi ortak koşmam.”
Zengin adamın dünyası bahçelerinin etrafında kurulmuştu.
İman sahibi arkadaşın dünyası ise Allah'ın etrafında şekillenmektedir.
Aradaki fark yalnız servet değildir.
Asıl fark merkezdir.
Birinin kalbinin merkezinde sahip oldukları büyümektedir.
Diğerinin merkezinde Rabbi vardır.
İşte bu ayrım, ilerleyen ayetlerde iki insanın aynı nimete neden tamamen farklı biçimde baktığını açıklayacaktır.
Zengin adam bahçesine bakıp:
“Bu asla yok olmaz.”
der.
İman sahibi arkadaş ise biraz sonra:
“Allah'ın dilediği olur; kuvvet ancak Allah iledir.”
diyecektir.
Birinci bakışta insan kendisini merkeze koyar.
İkinci bakışta Allah'ı.
Birinci insan:
“Benim malım.”
derken malının kendisine ebedî güvenlik verdiğini düşünür.
İkinci insan dünyadaki sebeplerin değerini reddetmeden onların üzerinde Allah'ın iradesini ve kudretini görür.
Bu yüzden tevhid teorik bir felsefe değildir.
İnsanın bahçeye bakışını değiştirir.
Arabaya bakışını değiştirir.
Paraya bakışını değiştirir.
İşine bakışını değiştirir.
Sağlığına bakışını değiştirir.
İnsanlara bakışını değiştirir.
Çünkü:
“Rabbim Allah’tır.”
diyen insan artık hiçbir yaratılmışı nihai merkez yapmamalıdır.
Bu özellikle servet açısından çok önemlidir.
Para gerçek güç sağlar.
Bunu inkâr etmeye gerek yoktur.
Para tedavi sağlar.
Eğitim sağlar.
Güvenli ev sağlayabilir.
İş kurmaya yarar.
İnsanlara yardım etmeye imkân verir.
Kur’an paranın bu gerçek işlevlerini yok saymaz.
Fakat para insanın Rabbi değildir.
Çünkü paranın yapamayacağı şeyler vardır.
Ölümü durduramaz.
Kalıcı sevgiyi garanti edemez.
Geçmişi değiştiremez.
Ahiret hesabını satın alamaz.
Bütün hastalıkları iyileştiremez.
Bir insanın kalbini zorla kendine bağlayamaz.
Bu nedenle para çok değerlidir ama mutlak değildir.
Tevhid, yaratılmış olan her şeye tam olarak bu sınırı koyar.
Bilim değerlidir.
Ama mutlak değildir.
Devlet güçlüdür.
Ama mutlak değildir.
Teknoloji güçlüdür.
Ama mutlak değildir.
İnsan aklı muazzamdır.
Ama mutlak değildir.
Bir insan çok sevilebilir.
Ama mutlak değildir.
Mutlaklık yalnız Allah'a aittir.
Bu bilinç insanın dünyadaki şeylerden yararlanmasını engellemez.
Tam tersine onları ilahlaştırmadan kullanabilmesini sağlar.
Tevhidin insan psikolojisine verdiği büyük özgürlüklerden biri budur.
Bir insan bütün değerini parasına bağladığında parası azaldığında kendisini değersiz hissedebilir.
Bütün değerini güzelliğine bağlarsa yaşlandığında yıkılabilir.
Bütün değerini makamına bağlarsa emekli olduğunda kimlik krizi yaşayabilir.
Bütün değerini başka bir insanın sevgisine bağlarsa o ilişki bittiğinde hayatının tamamını kaybetmiş gibi hissedebilir.
Tevhid bunların hiçbirini değersizleştirmez.
Ama hepsinin üzerine daha derin bir kimlik koyar:
“Ben Allah’ın kuluyum.”
Servet gider.
Kulluk kalır.
Makam gider.
Kulluk kalır.
Gençlik geçer.
Kulluk kalır.
İnsanların alkışı sona erer.
Kulluk kalır.
Bu nedenle tevhid insanın kimliğine dünya şartlarından daha dayanıklı bir temel kazandırır.
Kehf 38'in zengin adam ile arkadaşı arasındaki farkı tam da bu açıdan görebiliriz.
Zengin adam:
“Benim çok malım var.”
diyerek kimliğini sahip olduklarından kurmaktadır.
Arkadaşı:
“Benim Rabbim Allah’tır.”
diyerek kimliğini kulluktan kurmaktadır.
İki “ben” vardır.
Birincisi:
“Ben sahibim.”
İkincisi:
“Ben kulum.”
Kur’an bizi ikincisine çağırmaktadır.
Bu, mülkiyeti yok etmez.
Bir insan hem:
“Bu benim şirketim.”
diyebilir,
hem de:
“Ben Allah’ın kuluyum.”
diyebilir.
Sorun şirket sahibi olmak değildir.
Şirket sahipliğinin kul olma bilincinin önüne geçmesidir.
Bu ayrım iş hayatında çok güçlü sonuçlar doğurur.
Bir patron:
“Şirket benim.”
diyebilir.
Doğrudur.
Ama çalışanına:
“Sen de Allah'ın yarattığı ve onur verdiği bir insansın.”
bilinciyle yaklaşmalıdır.
Maaş veriyor olması insana hakaret etme hakkı vermez.
Bir yönetici:
“Kararı ben veriyorum.”
diyebilir.
Bu görevidir.
Ama:
“Benim kararım sorgulanamaz.”
dediğinde sınır değişir.
Tevhid insanın yetkisini yok etmez.
Yetkiyi mutlaklaştırmasını engeller.
Bu yüzden tevhid yalnız camide yaşanan bir inanç değildir.
Ofiste de yaşanır.
Pazarda da.
Ailede de.
Yönetimde de.
İnsan ilişkilerinde de.
Bir baba ailesinde sorumluluk sahibidir.
Ama:
“Ben istediğimi yaparım.”
diyemez.
Çünkü o da Allah'ın kuludur.
Bir anne çocuğunu çok sever.
Ama çocuğuna sınırsız biçimde sahip olduğunu düşünmemelidir.
Çocuk da Allah'ın kuludur.
Tevhid bütün insan ilişkilerine şu temel mesajı taşır:
Hiçbir insan diğer insanın Rabbi değildir.
Bu, insan onurunun çok güçlü bir temelidir.
Kehf 38'in kalpteki şirk tehlikesi açısından da dikkatle anlaşılması gerekir.
Dinî konuşmalarda bazen:
“Parayı seviyorsan ona tapıyorsun.”
gibi kolay ve sert cümleler kurulabilir.
Böyle genellemeler sağlıklı değildir.
İnsan parasını sevebilir.
Evini sevebilir.
Arabayı sevebilir.
Bunlar otomatik olarak şirk değildir.
Asıl mesele kulluk ve ilahlıkla ilgili sınırların korunmasıdır.
Fakat ayet bizi yine de içsel bir muhasebeye çağırır:
“Kalbimde Allah’tan daha fazla korktuğum, uğruna her şeyi feda ettiğim ve bütün hayatımı yöneten şey nedir?”
Bu soru son derece değerlidir.
Belki para değildir.
Belki insanların beğenisidir.
Bazı insanlar para kaybına dayanabilir ama eleştiriye dayanamaz.
Çünkü kalbinin merkezinde insanların onayı vardır.
Bir paylaşım yapar.
Beğeni bekler.
Bir iş yapar.
Alkış bekler.
Övgü gelmeyince bütün motivasyonu kaybolur.
İşte tevhid burada da insanı özgürleştirir.
İnsanların takdiri güzeldir.
Ama nihai amaç değildir.
Mümin:
“İnsanlar görmese de Allah görüyor.”
diyebilir.
Bu bilinç insanın gösteriş ihtiyacını azaltabilir.
Kehf 38 bu nedenle riya meselesine de dolaylı olarak güçlü bir ışık tutar.
İyilik Allah için yapılır.
İnsanlar görürse güzel olabilir.
Ama insanların görmesi iyiliğin varlık şartına dönüşmemelidir.
Tevhid insanın niyetini tek merkeze toplamaya çalışır.
Bu, kolay değildir.
İnsan kalbi karışıktır.
Hem Allah'ın rızasını hem insanların beğenisini isteyebiliriz.
Önemli olan kendimizi sürekli düzeltmektir.
Tevhid yalnız dışarıdaki putları değil, kalbin içindeki sahte merkezleri de sorgulatır.
Ayetin korku boyutu da önemlidir.
Bazı insanlar bir kişiden o kadar korkar ki doğru bildiğini tamamen terk edebilir.
İşveren.
Yönetici.
Güçlü bir akraba.
Toplum.
Tevhid insanı sorumsuz bir cesarete çağırmaz.
Tehlike varsa tedbir alınır.
Ama insana şunu hatırlatır:
“Karşındaki kişi de yaratılmıştır.”
Bu bilinç insanın onurunu koruyabilir.
İnsan doğru zamanda susabilir.
Tedbir alabilir.
Ama kalbinde karşısındaki kişiyi Allah'ın yerine koymaz.
Bu yüzden gerçek tevhid korku dengesini de değiştirir.
İnsanlardan korku vardır.
Ama Allah bilinci daha büyüktür.
Kehf 38'in tevekkülle ilişkisi de burada ortaya çıkar.
Tevekkül:
“Hiçbir şey yapmayayım, Allah yapar.”
değildir.
Tevekkül:
“Elimden geleni yaptıktan sonra sonucu Allah’a bırakıyorum.”
bilincidir.
İman sahibi arkadaş daha az mala sahip olabilir.
Ama kalbinin güveni daha büyüktür.
Zengin arkadaşının bahçeleri vardır.
Fakat bahçelerini kaybetme ihtimali karşısında kalbinin nasıl davranacağı belirsizdir.
Bu bize çok önemli bir servet ölçüsü verir:
Gerçek zenginlik yalnız sahip olduklarının miktarı değil, sahip oldukların değiştiğinde kalbinin ayakta kalabilmesidir.
Bir insan milyonlara sahip olabilir ama küçük bir maddi kayıpta bütün huzurunu kaybedebilir.
Başka biri daha az mala sahip olabilir ama Rabbine güveni nedeniyle daha derin bir iç huzura sahip olabilir.
Bu, fakirliği romantikleştirmek değildir.
Para gerçekten hayatı kolaylaştırabilir.
Fakat para ile huzurun aynı şey olmadığını bilmektir.
Tevhid huzurun kaynağını yalnız maddi varlığa bağlamaz.
Bu nedenle iman sahibi arkadaşın:
“Allah benim Rabbimdir.”
sözü aslında çok büyük bir zenginlik ilanıdır.
Onun iki üzüm bağı olmayabilir.
Ama Rabbi vardır.
Zengin adamın insan sayısı daha fazla olabilir.
Ama arkadaşı kalabalığın ötesinde Allah'a dayanır.
Bu, dünyadaki sebepleri yok saymaz.
Ama onların üzerindeki asıl güveni gösterir.
Ayetin ahiret açısından mesajı da son derece güçlüdür.
Bir önceki ayette zengin adam kıyamet hakkında şüphe etmişti.
Arkadaşı ise artık teorik tartışmayı uzatmıyor.
Kendi imanını ortaya koyuyor:
“Allah benim Rabbimdir.”
Bu aynı zamanda:
“Beni yaratan da O, öldükten sonra diriltecek olan da O.”
bilincidir.
Tevhid ile ahiret inancı birbirinden kopuk değildir.
Allah mutlak yaratıcı ve Rab ise insanın ölümü O'nun kudretinin son sınırı değildir.
Bu yüzden iman sahibi arkadaşın tevhid cümlesi aynı zamanda zengin adamın kıyamet şüphesine de cevaptır.
Ayet bize tartışma kültürü açısından da güzel bir ölçü sunar.
Bazen bir insan yanlış bir fikir söylediğinde yüzlerce ayrıntılı cevap vermeye çalışabiliriz.
İman sahibi arkadaş ise tartışmayı en temel noktaya götürüyor:
“Benim Rabbim Allah’tır.”
Bazen tartışmanın bütün dalları yerine kökü konuşmak gerekir.
Eğer temel Allah anlayışı yanlışsa yüzeydeki birçok hata onun sonucu olabilir.
Bu nedenle doğru düşünce bazen temel ilkeleri yeniden kurmakla başlar.
Kehf 38'de temel ilke tevhiddir.
Bütün mesele oradan yeniden düzenlenecektir.
Bu ayet aynı zamanda insanın kimlik krizlerine karşı da güçlüdür.
Modern dünyada insan kendisini birçok etiketten tanımlar.
Mesleğim.
Milliyetim.
Ailem.
Servetim.
Eğitimim.
İdeolojim.
Takımım.
Bunların hepsi kimliğin parçaları olabilir.
Fakat mümin açısından hepsinin üzerinde bir kimlik vardır:
Allah'ın kulu olmak.
Bu kimlik diğerlerini yok etmek zorunda değildir.
Ama onları yerli yerine koyar.
İnsan işini kaybettiğinde bütün kimliğini kaybetmez.
Çünkü yalnız mesleği değildir.
Yaşlandığında bütün değerini kaybetmez.
Çünkü yalnız gençliği değildir.
Serveti azaldığında insanlık değeri yok olmaz.
Çünkü yalnız banka hesabı değildir.
Tevhid bu nedenle insanın kimliğine çok derin bir istikrar kazandırabilir.
Kehf 38'de arkadaşın kullandığı “Rabbim” ifadesi ayrıca kişisel bir yakınlık taşır.
Yalnız:
“Allah vardır.”
demiyor.
“Benim Rabbimdir.”
diyor.
Bu, iman ile insan arasında canlı bir ilişki olduğunu gösterir.
Allah yalnız teorik bir yaratıcı değildir.
Kul dua eder.
Şükreder.
Yardım ister.
Tevbe eder.
Umut eder.
Bu yüzden tevhid soğuk bir metafizik bilgi değil, yaşanan bir kulluk ilişkisidir.
İnsan:
“Allah birdir.”
dediğinde doğru bir inanç cümlesi söyler.
Ama:
“Allah benim Rabbimdir.”
dediğinde bu hakikatin kendi hayatındaki yerini de ifade etmiş olur.
İşte ayetin kalbe dokunan yönlerinden biri budur.
Kehf 38 insanın başarı ve güç zamanında söylemesi gereken iç cümleyi de öğretir.
Bir proje çok başarılı oldu.
Rabbim Allah'tır.
Servet arttı.
Rabbim Allah'tır.
İnsanlar etrafında çoğaldı.
Rabbim Allah'tır.
Bir gün bunların bazıları azaldı.
Yine:
Rabbim Allah'tır.
İşte tevhidin istikrarı budur.
Dünya şartları değişir.
Rab değişmez.
Bu nedenle gerçek güven yalnız:
“Malım hep kalsın.”
değildir.
Daha derin güven:
“Malım değişse bile Rabbim değişmez.”
diyebilmektir.
Kehf Suresi'nin 38. ayeti bugün bize şu soruları sordurur: Kalbimin nihai dayanağı gerçekten kimdir? Sebepleri kullanırken onlara Allah'tan bağımsız güç mü yüklüyorum? Başarı geldiğinde Rabbimi hatırlıyor muyum? İnsanların beğenisini hayatımın merkezi hâline mi getiriyorum? Sahip olduğum şeyleri kaybettiğimde kulluk kimliğim ayakta kalabilir mi?
Bu sorular ayetin yalnız:
“Allah’a ortak koşmam.”
cümlesinden ibaret olmadığını; tevhid, güven, özgürlük, servet, korku, kimlik, tevekkül ve insan ilişkileri hakkında çok kapsamlı bir hayat anlayışı sunduğunu göstermektedir.
Sonuç olarak Kehf 38 bize şunu öğretmektedir: Allah’ı yalnız varlığını kabul ettiğimiz bir yaratıcı olarak değil, hayatımızın Rabbi olarak tanımalıyız. Sebepleri kullanmalı fakat onları mutlaklaştırmamalı, nimetleri sevmeli fakat kalbimizin merkezine yerleştirmemeli ve hiçbir yaratılmışı Allah’a ait makama yükseltmemeliyiz.
Zengin adamın iki bahçesi vardı.
İman sahibi arkadaşın ise daha büyük bir cümlesi vardı:
“O Allah benim Rabbimdir.”
Bahçe yok olabilir.
Servet azalabilir.
Çevre dağılabilir.
Makam bitebilir.
Ama insanın kalbinde bu cümle sağlam kalırsa asıl merkezini kaybetmemiş olur.
⠀
Son Söz