En‘âm Suresi 28. Ayette “Hayır! Daha Önce Gizledikleri Şeyler Kendilerine Açıkça Görünmüştür. Eğer Dünyaya Geri Döndürülselerdi, Yasaklandıkları Şeylere Yine Dönerlerdi; Çünkü Onlar Gerçekten Yalancıdırlar” İfadesi Ne Anlama Gelir 
En‘âm Suresi 28. ayet, bir önceki ayette anlatılan çok güçlü pişmanlık sahnesinin hemen ardından gelir.
En‘âm 27’de insanlar ateşi gördüklerinde:
“Keşke dünyaya geri döndürülsek.”
“Rabbimizin ayetlerini yalanlamasak.”
“Müminlerden olsak.”
demişlerdi.
İlk bakışta bu sözler çok güçlü bir tövbe gibi görünebilir.
Fakat 28. ayet şaşırtıcı bir şekilde:
“Hayır!”
diyerek başlar.
Kur’an, onların söyledikleri sözün arkasındaki gerçekliği açığa çıkarır:
Daha önce gizledikleri şeyler artık ortaya çıkmıştır.
Ve eğer tekrar dünyaya gönderilselerdi, büyük ölçüde eski davranışlarına yeniden dönecekleri bildirilir.
Böylece ayet çok derin bir insan psikolojisine ulaşır:
Acıdan kaçmak istemek, mutlaka ahlaken değişmiş olmak anlamına gelmez.
Ayetin Başındaki “Hayır!” İfadesi Neyi Reddediyor
Bu ifade, bir önceki ayetteki:“Dünyaya geri dönsek artık inanırız.”
sözünün görünürdeki samimiyetini sorgular.
Yani mesele yalnızca:
“Şimdi pişman olduk.”
demek değildir.
Kur’an onların iç dünyasındaki daha derin gerçeği ortaya koyar.
Pişmanlık, sonuçtan korkuyla doğmuş olabilir.
Bu nedenle ayet:
Söz ile gerçek dönüşümün aynı şey olmadığını gösterir.
“Daha Önce Gizledikleri Şeyler Ortaya Çıkmıştır” Ne Demektir
Dünyada insanlar bazı şeyleri gizleyebilir.İnançlarını.
Niyetlerini.
Yaptıkları kötülükleri.
Gerçekte ne düşündüklerini.
Kendilerinden bile sakladıkları bazı hakikatleri.
Ahirette ise bütün bu perdeler kalkar.
Ayetin mesajı şudur:
Gizlenen gerçek, sonsuza kadar gizli kalmaz.
İnsan Kendinden Bir Gerçeği Nasıl Gizleyebilir
Bu son derece önemli bir psikolojik meseledir.İnsan sadece başkasına yalan söylemez.
Kendi davranışını da yeniden yorumlayabilir.
“Ben bunu çıkarım için yapmadım.”
“Ben aslında kötü niyetli değildim.”
“Ben zaten bunun yanlış olduğunu bilmiyordum.”
gibi açıklamalar üretebilir.
Bir süre sonra kendi oluşturduğu hikâyeye inanabilir.
En‘âm 28, bu örtülerin ahirette kaldırılacağını anlatır.
Gizlenen Şeylerin Ortaya Çıkması Neden Bu Kadar Sarsıcıdır
Çünkü insanın kendisi hakkında kurduğu imaj çöker.Dünyada:
“Ben iyi biriyim.”
diyebilir.
Ama davranışlarının bütün sonucu karşısına çıktığında kendisini farklı görebilir.
İşte hesap gününün ağır taraflarından biri de budur:
İnsan sadece Allah’a değil, kendi gerçekliğine de bakmak zorunda kalır.
“Dünyaya Geri Döndürülselerdi” İfadesi Neyi Gösterir
Ayet varsayımsal bir durum kurar.İnsanlar:
“Bizi geri gönder.”
diyor.
Kur’an ise:
“Geri gönderilseler bile…”
diyerek onların karakter yapısına dikkat çeker.
Yani sorun sadece tek bir fırsatı kaçırmak değildir.
Sorun, onları aynı seçimlere götüren içsel yapı ve eğilimlerdir.
Neden Tekrar Aynı Yasaklara Dönecekleri Söyleniyor
Çünkü sadece dış koşullar değişmiş, iç dünya henüz dönüşmemiştir.Ateşi gördükleri için korkmuşlardır.
Ama eğer yeniden güvenli dünyaya dönseler;
acı kaybolabilir,
korku azalabilir,
eski arzular geri gelebilir.
Bu bize şunu öğretir:
Geçici korku, kalıcı ahlak üretmeyebilir.
Korkuyla Verilen Kararlar Neden Kalıcı Olmayabilir
Çünkü tehdit ortadan kalkınca kararın motivasyonu da ortadan kalkabilir.İnsan hastalanır:
“Artık hayatımı tamamen değiştireceğim.”
der.
İyileşir.
Bir süre sonra eski alışkanlıklarına döner.
Büyük bir kayıp yaşar:
“Artık hiçbir şeyi ertelemeyeceğim.”
der.
Zaman geçer.
Yine erteler.
İnsan psikolojisi bazen böyle işler.
Gerçek Tövbe ile Geçici Korku Arasında Ne Fark Vardır
Gerçek tövbe sadece cezanın ortadan kalkmasını istemek değildir.Yanlışı gerçekten yanlış olarak görmektir.
Pişman olmaktır.
Dönmektir.
Mümkünse telafi etmektir.
Ve davranış biçimini değiştirmektir.
Geçici korku ise:
“Bu acı bitsin.”
der.
Gerçek tövbe:
“Ben değişmeliyim.”
der.
İnsan Neden Aynı Hataları Tekrar Tekrar Yapar
Çünkü davranışların arkasında alışkanlıklar vardır.Arzular vardır.
Çevre vardır.
Karakter yapısı vardır.
Kendi kendine anlattığı hikâyeler vardır.
Sadece sonucu görmek bunların hepsini otomatik olarak değiştirmez.
Bu yüzden kalıcı değişim için içsel dönüşüm gerekir.
Bu Ayet “İnsan Hiç Değişmez” mi Diyor
Hayır.Kur’an insanın tövbe edebileceğini ve değişebileceğini birçok yerde açıkça ifade eder.
Burada anlatılan belirli insanlar ve onların samimiyetsiz dönüş talebidir.
Dolayısıyla mesaj:
“Kimse değişemez.”
değildir.
Mesaj şudur:
“Değişmek istediğini söylemek, gerçekten değişmiş olmak değildir.”
“Yasaklandıkları Şeylere Yine Dönerlerdi” Ne Anlama Gelir
Bu ifade Allah’ın yasakladığı ve onların dünyada sürdürdüğü davranışlara dönmelerini anlatır.Yani geçmişteki;
inkâr,
şirk,
hakikatten uzaklaşma
ve başka yasak tavırlar
yeniden ortaya çıkardı.
Bunun nedeni, dönüş isteğinin derin ahlaki bir değişimden değil, sonuç korkusundan kaynaklanmasıdır.
“Onlar Gerçekten Yalancıdırlar” İfadesi Neden Bu Kadar Serttir
Çünkü:“Geri dönersek artık aynı şeyleri yapmayacağız.”
sözlerinin gerçeğe uygun olmadığı bildirilir.
Buradaki yalan yalnızca geçmiş hakkında değildir.
Gelecekleri hakkında söyledikleri söz de samimi değildir.
Ayet böylece insanın bazen kendi gelecekteki davranışı konusunda bile kendisini kandırabileceğini gösterir.
İnsan Kendi Geleceği Hakkında Nasıl Yalan Söyleyebilir
Şöyle:“Bir daha asla yapmayacağım.”
“Yarın kesin başlayacağım.”
“Bu son kez.”
“Bir daha böyle davranmam.”
İnsan bunları söylediği anda belki gerçekten öyle hissedebilir.
Ama davranışını değiştirecek hiçbir sistem kurmazsa eski alışkanlık tekrar eder.
Bu yüzden samimiyet yalnız sözle değil, davranış düzeniyle ölçülmelidir.
Değişmek İsteyen İnsan Ne Yapmalıdır
Sadece duygusal karar vermemelidir.Neden aynı hatayı yaptığını anlamalıdır.
Tetikleyicilerini belirlemelidir.
Çevresini değiştirmesi gerekiyorsa değiştirmelidir.
Zarar verdiği insan varsa telafi etmeye çalışmalıdır.
Yeni alışkanlıklar kurmalıdır.
Yani:
Pişmanlığı yapısal değişime dönüştürmelidir.
Bu Ayet Bağımlılıklar ve Tekrarlayan Hatalar Açısından Ne Düşündürür
Çok güçlü bir ahlaki benzetme kurulabilir.Bir kişi bir davranışın ağır sonucunu yaşar.
O anda:
“Bir daha asla.”
der.
Ama eski çevreye, eski alışkanlığa ve eski düzenine hiçbir değişiklik yapmadan geri dönerse tekrar riski yüksektir.
Dolayısıyla gerçek dönüş sadece niyet değil, yeni bir yaşam düzeni ister.
En‘âm 27 ve 28 Birlikte Nasıl Okunmalıdır
En‘âm 27’de:“Keşke geri dönsek ve iman etsek.”
denir.
En‘âm 28’de:
“Geri dönseler yine yasaklandıkları şeylere dönerlerdi.”
buyurulur.
Bu iki ayet birlikte çok önemli bir ayrım kurar:
Pişmanlık ile dönüşüm aynı şey değildir.
İnsan acı çektiği için pişman olabilir.
Ama asıl mesele karakterinin değişip değişmediğidir.
Bu Ayet İnsanın Kendini Tanıması Hakkında Ne Öğretir
İnsan kendisini düşündüğünden daha az tanıyor olabilir.“Ben asla böyle yapmam.”
der.
Ama şartlar değiştiğinde yapabilir.
“Bu kez kesin değiştim.”
der.
Ama eski ortamına döndüğünde eski davranışlarına geri dönebilir.
Bu nedenle gerçek öz bilgi, insanın yalnız iyi niyetini değil, zayıf noktalarını da tanımasıdır.
Bu Ayetin Günümüz İnsanına En Büyük Mesajı Nedir
Belki de şu:Bir kriz anında verdiğin sözü, kriz geçtikten sonra da taşıyabiliyor musun?
Hastayken değişmek kolay gelebilir.
Kaybettiğinde hayatı sorgulamak kolaydır.
Ölüm haberi alınca dünya geçici görünür.
Ama birkaç hafta sonra aynı bilinç kalıyor mu?
Gerçek değişim, güçlü duygunun geçtiği günlerde test edilir.
En‘âm Suresi 28. Ayet Bize Bugün Ne Söylüyor
En‘âm Suresi 28. ayet, insanın en çok yanıldığı konulardan birini gösterir:Kendisinin gerçekten değiştiğini sanmak.
Bazen bir olay bizi sarsar.
Bir hastalık.
Bir ölüm.
Bir ayrılık.
Büyük bir maddi kayıp.
Bir hata.
O anda her şey çok açıktır.
“Artık başka türlü yaşayacağım.”
deriz.
Ama sonra hayat normale döner.
Korku azalır.
Acı hafifler.
Ve eski insan yavaş yavaş geri gelir.
İşte ayetin:
“Eğer geri döndürülselerdi yine yasaklandıkları şeylere dönerlerdi.”
ifadesi bu açıdan çok sarsıcıdır.
Çünkü bize şunu sorar:
Sen gerçekten mi değiştin, yoksa sadece korktun mu?
Bu ikisi aynı değildir.
Korku insanı durdurabilir.
Ama karakterini her zaman değiştirmez.
Gerçek dönüşüm daha derin bir şey ister.
İnsan kendi hatasının kökünü görmelidir.
Kibrini.
Arzusunu.
Alışkanlığını.
Çıkarını.
Kendisine söylediği yalanları.
Sonra bunlarla yüzleşmelidir.
Aksi hâlde dışarıdaki şart değişse bile içerideki mekanizma aynı kalır.
Ve aynı insan yeniden aynı sonuca yürüyebilir.
Bu nedenle tövbe yalnız:
“Bir daha yapmayacağım.”
demek değildir.
Tövbe:
“Beni bunu yapmaya götüren şeyi de değiştireceğim.”
diyebilmektir.
En‘âm 28 aynı zamanda insanın kendisine karşı fazla güvenmemesi gerektiğini de öğretir.
“Ben artık tamamım.”
demek yerine:
“Ben zayıf olabilirim; dikkatli olmam gerekir.”
demek daha gerçekçi olabilir.
Çünkü insanın en büyük düşmanlarından biri bazen kendi kendisine verdiği abartılı güven olabilir.
Ayetin sonunda:
“Onlar gerçekten yalancıdırlar.”
denmesi de bu yüzden çok ağırdır.
Çünkü insan sadece Allah’a karşı değil, kendisine karşı da dürüst olmalıdır.
Gerçek değişim, insanın kendisini olduğundan daha iyi göstermesiyle başlamaz.
Tam tersine:
Kendi zayıflığını doğru görmesiyle başlar.
Ve belki En‘âm 28’in bugün için en güçlü cümlesi şudur:
Sonuçtan korkup ‘Bir daha yapmam’ demek kolaydır; gerçek değişim, korku geçtikten sonra da aynı kararı yaşayabilmektir. Çünkü tövbenin değeri sözünde değil, insanı eski hâline geri döndürmeyecek kadar derin bir dönüşüm oluşturmasındadır.
