Beled Suresi 5. Ayette “İnsan, Kimsenin Kendisine Güç Yetiremeyeceğini mi Sanıyor” Buyrulması Ne Anlama Gelir Ve Güç Yanılsaması, Kibir, Dokunulmazlık Hissi, Hesap, Sorumluluk Ve İnsan Kudretinin Sınırları Açısından Nasıl Anlaşılmalıdır 
“أَيَحْسَبُ أَنْ لَنْ يَقْدِرَ عَلَيْهِ أَحَدٌ — Eyahsebu En Len Yakdire Aleyhi Ehad” Ne Demektir
Beled Suresi’nin beşinci ayetinde şöyle buyrulur:
أَيَحْسَبُ أَنْ لَنْ يَقْدِرَ عَلَيْهِ أَحَدٌ
Anlam olarak:
“İnsan, kimsenin kendisine güç yetiremeyeceğini mi sanıyor?”
(Beled Suresi, 90/5)
Bir önceki ayette:
“Biz insanı gerçekten bir meşakkat içinde yarattık.”
denilmişti.
Şimdi ise bu zorlukların içinde yaşayan insanın başka bir yanılgısı sorgulanır:
Kendisini dokunulmaz sanması.
İnsan mücadele eder.
Güç kazanır.
Servet edinir.
Çevre oluşturur.
Ve bazen bütün bunlardan sonra şu yanılsamaya kapılabilir:
“Bana kim ne yapabilir?”
Beled 5 tam olarak bu zihniyeti hedef alır.
Ayette Neden Doğrudan Bir Soru Sorulmaktadır
Kur’an burada:
“İnsan yanılıyor.”
demek yerine soru sorar:
“Kimsenin kendisine güç yetiremeyeceğini mi sanıyor?”
Bu soru insanı cevap vermeye zorlar.
Gerçekten:
hiç kimse ona ulaşamaz mı?
Hiçbir güç onu durduramaz mı?
Hiçbir hesap karşısına çıkmaz mı?
Bu tür soruların amacı bilgi istemek değil, insanın kendi yanılgısını fark etmesini sağlamaktır.
“Yakdire Aleyhi” İfadesi Ne Anlama Gelir
Ayetteki ifade:
güç yetirmek,
hâkim olmak,
birini kontrol altına alabilmek
anlam alanına sahiptir.
Yani insan:
“Ben öylesine güçlüyüm ki kimse bana dokunamaz.”
diye düşünebilir.
Fakat ayet bu güveni sorgular.
Çünkü insanın gücü ne kadar büyük olursa olsun:
sınırlıdır,
geçicidir,
başka koşullara bağımlıdır.
Bugün güçlü olan kişi yarın güçsüzleşebilir.
Güç Yanılsaması Nasıl Oluşur
İnsan uzun süre başarılı olduğunda kendisini olduğundan daha güçlü sanabilir.
Emirleri uygulanıyorsa,
çevresindeki insanlar ona itiraz etmiyorsa,
serveti artıyorsa,
rakiplerini yeniyorsa
şöyle düşünmeye başlayabilir:
“Ben yenilmezim.”
Asıl tehlike burada başlar.
Çünkü başarı insanı güçlendirebilir.
Ama aynı başarı gerçeklik duygusunu da bozabilir.
Beled 5, insanın kendisi hakkında kurduğu bu dokunulmazlık efsanesini parçalar.
İnsan Neden Kendi Gücünü Abartmaya Eğilimlidir
Çünkü insan başarılarını çoğu zaman kendi yeteneğine bağlar.
Ama başarısında:
zamanın,
şartların,
sağlığın,
çevrenin,
şansın,
başkalarının emeğinin
payını küçümseyebilir.
Böylece:
“Bunu ben yaptım.”
düşüncesi zamanla:
“Ben her şeyi yapabilirim.”
düşüncesine dönüşür.
Oysa insanın gücü birçok görünmez koşula bağlıdır.
Tek bir hastalık bile bütün dengeleri değiştirebilir.
Ayet Özellikle Zalim Güç Sahiplerine Bir Uyarı mıdır
Evet, ayetin güçlü anlamlarından biri budur.
Bir kişi:
başkalarının hakkını yiyebilir,
insanları korkutabilir,
gücünü kötüye kullanabilir
ve hesap vermediği sürece kendisini dokunulmaz sanabilir.
Ayet bu zihniyete şu soruyu yöneltir:
“Gerçekten kimsenin sana güç yetiremeyeceğini mi sanıyorsun?”
Dünya mahkemesinden kaçabilirsin.
İnsanlardan saklanabilirsin.
Ama nihai hesap fikrinde mutlak dokunulmazlık yoktur.
Güç İle Hesap Arasında Nasıl Bir İlişki Vardır
Güç arttıkça sorumluluk da artar.
Bir insanın yalnız kendisine yetecek kadar imkânı varsa etkisi sınırlıdır.
Ama:
bir şirket yönetiyorsa,
binlerce kişiyi etkiliyorsa,
siyasi güç taşıyorsa,
büyük servet kontrol ediyorsa
kararlarının etkisi büyür.
Bu nedenle güç yalnız ayrıcalık değildir.
Aynı zamanda daha büyük hesap alanıdır.
Beled 5’in sorusu bu gerçeği hatırlatır.
Servet İnsana Dokunulmazlık Hissi Verebilir mi
Evet.
Para:
iyi avukatlara,
güvenli yaşam alanlarına,
etkili çevrelere,
imkânlara
erişim sağlayabilir.
Bu da kişiye:
“Her sorunu parayla çözerim.”
duygusu verebilir.
Fakat servetin çözemeyeceği şeyler de vardır:
ölüm,
vicdan,
geçmiş,
nihai hesap.
Bu nedenle servet güçlü bir araç olabilir ama mutlak koruma değildir.
Tarihte Güçlü İmparatorlukların Çökmesi Bu Ayeti Nasıl Düşündürür
Tarih boyunca kendisini kalıcı sanan çok sayıda güç ortaya çıkmıştır.
Ordular,
hanedanlar,
devletler,
imparatorluklar…
Birçoğu kendi döneminde:
“Biz yıkılmayız.”
duygusuna kapılmış olabilir.
Fakat zaman onları da aşmıştır.
Bu durum Beled 5’in mesajını tarihsel düzeyde büyütür:
İnsan gücünün hiçbir biçimi mutlak değildir.
Bugünün yenilmez görünen gücü yarının tarih kitabındaki birkaç satırına dönüşebilir.
Gücün En Tehlikeli Tarafı İnsan Karakterini Değiştirmesi midir
Güç tek başına insanı kötü yapmaz.
Ama insanın karakterindeki bazı yönleri büyütebilir.
Merhametli bir insan gücüyle daha çok iyilik yapabilir.
Kibirli bir insan ise aynı güçle daha büyük zarar verebilir.
Bu nedenle güç çoğu zaman karakteri görünür hâle getirir.
Bir insan elinde yetki yokken adil görünebilir.
Asıl sınav, karar verme gücü eline geçtiğinde başlar.
Bir Önceki “İnsan Meşakkat İçinde Yaratıldı” Ayetiyle Bu Ayet Arasında Nasıl Bir Bağ Vardır
- ayette insanın:
zorluk içinde yaratıldığı
bildirilmişti.
- ayette ise insanın:
kendisine kimsenin güç yetiremeyeceğini sandığı
sorgulanıyor.
Burada güçlü bir ironi vardır.
İnsan zaten:
acıya,
hastalığa,
yaşlanmaya,
ölüme
karşı kırılgan bir varlıktır.
Buna rağmen kendisini mutlak güçlü sanabilir.
Beled 5 bu çelişkiyi açığa çıkarır:
Bu kadar kırılgan bir varlık nasıl kendisini dokunulmaz görebilir?
Beden İnsanın Gücünün Sınırlarını Nasıl Hatırlatır
İnsan zihinsel ve teknolojik olarak çok güçlü olabilir.
Fakat bedeni sınırlıdır.
Uyumak zorundadır.
Yemek zorundadır.
Hastalanabilir.
Yaşlanır.
Bir organın küçük bir işlev bozukluğu bile hayatın bütün düzenini değiştirebilir.
Bu nedenle insan bedeni sürekli şu mesajı verir:
“Sen sınırsız değilsin.”
Beled 5’in ahlaki uyarısı bu biyolojik gerçeklikle de uyumludur.
İnsan Doğaya Tamamen Hâkim Olabilir mi
İnsan doğayı büyük ölçüde dönüştürebilir.
Şehirler kurabilir.
Dağları delebilir.
Denizleri aşabilir.
Uzaya araç gönderebilir.
Ama yine de:
deprem,
fırtına,
kuraklık,
hastalık
gibi olaylar insanın sınırlarını gösterebilir.
Bu, bilimin veya teknolojinin küçümsenmesi değildir.
Tam tersine:
İnsan başarısının büyüklüğünü kabul ederken sınırlarını da bilmek gerekir.
“Bana Kimse Bir Şey Yapamaz” Düşüncesi Ahlakı Nasıl Bozabilir
Bir kişi gerçekten hesap vermeyeceğine inanırsa davranışlarının sınırı zayıflayabilir.
“Yakalanmam.”
“Kimse bana karşı çıkamaz.”
“Param var.”
“Gücüm var.”
düşünceleri haksızlığı kolaylaştırabilir.
Bu nedenle sağlıklı toplumlarda güç:
denetlenir,
sınırlandırılır,
hesap verebilir hâle getirilir.
Beled 5’in ahlaki mantığı da benzer bir gerçeğe işaret eder:
Denetlenmeyen güç kibri besleyebilir.
Tevazu Güçsüzlük müdür
Hayır.
Tevazu:
kendisini değersiz görmek
değildir.
İnsanın:
gücünü bilmesi,
başarısını kabul etmesi,
ama sınırlarını da unutmaması
demektir.
Gerçekten güçlü insan:
“Her şeyi ben bilirim.”
demek zorunda değildir.
Yanıldığını kabul edebilir.
Özür dileyebilir.
Yardım isteyebilir.
Bu nedenle tevazu güç kaybı değil, gücün olgunlaşmış biçimidir.
Allah’ın Kudreti İnsanın Gücüyle Nasıl Karşılaştırılır
Kur’an perspektifinde insanın gücü:
verilmiş,
sınırlı,
geçici
bir güçtür.
Allah’ın kudreti ise mutlak kabul edilir.
Bu nedenle ayetin:
“Kimsenin kendisine güç yetiremeyeceğini mi sanıyor?”
sorusu nihai olarak insanı Allah karşısındaki konumunu düşünmeye çağırır.
İnsan güçlü olabilir.
Fakat mutlak güçlü değildir.
Bu ayrım tevhid düşüncesinin önemli sonuçlarından biridir.
Bu Ayet Bugünün İnsanı İçin Nasıl Okunabilir
Ayet yalnız tarihsel bir Mekke ileri gelenine hitap eden eski bir cümle değildir.
Bugün de insan:
servetiyle,
bilgisiyle,
sosyal konumuyla,
teknolojisiyle
kendisini dokunulmaz hissedebilir.
Kendi hayatımızda bile şu sorular anlamlıdır:
Gücüm arttığında daha adil mi oluyorum?
Bana itiraz eden insanları dinliyor muyum?
Hata yaptığımda kabul edebiliyor muyum?
Elimdeki imkân beni merhametli mi, kibirli mi yapıyor?
Beled 5’in bugünkü sınavı tam burada başlar.
Beled Suresinin 4. Ve 5. Ayetleri Birlikte Nasıl Okunmalıdır
İki ayet insan hakkındaki iki önemli gerçeği yan yana getirir:
4. Ayet:
“Biz insanı meşakkat içinde yarattık.”İnsan:
kırılgan,
mücadele eden,
sınırlı
bir varlıktır.
5. Ayet:
“Kimsenin kendisine güç yetiremeyeceğini mi sanıyor?”Ama aynı insan kendisini:
yenilmez,
dokunulmaz,
sınırsız
sanabilir.
Yani insanın gerçekliği ile kendisi hakkında kurduğu imaj arasında büyük bir uçurum oluşabilir.
Surenin eleştirisi tam olarak bu kibir yanılgısına yönelir.
Sonuç: Gerçek Güç Dokunulmaz Olmak Değil, Gücün Hesabını Verebilecek Bir Hayat Yaşamaktır
Beled Suresi’nin beşinci ayetindeki:
“İnsan, kimsenin kendisine güç yetiremeyeceğini mi sanıyor?”
sorusu insanın en eski yanılgılarından birini hedef alır:
Mutlak güç yanılsamasını.
İnsan:
zengin olabilir, makam sahibi olabilir, fiziksel olarak güçlü olabilir, çok bilgili olabilir, büyük bir iktidar kurabilir.Ama bunların hiçbiri onu sınırsız yapmaz.
Çünkü:
bedeni sınırlıdır,
ömrü sınırlıdır,
bilgisi sınırlıdır,
kontrolü sınırlıdır.
Ve en önemlisi:
sorumluluktan tamamen kaçma gücü yoktur.
İşte bu nedenle gerçek kudret:
başkasını korkutmakta değil,
gücünü adaletle kullanabilmektedir.
Gerçek büyüklük:
itirazı susturmakta değil,
haksız olduğunda bunu kabul edebilmektedir.
Gerçek özgüven:
“Bana kimse bir şey yapamaz.”
demek değil,
“Gücüm olsa da sınırlarım ve hesabım var.”
diyebilmektir.
Beled Suresi bundan sonraki ayette insanın güç ve servet gösterisine başka bir açıdan yaklaşacaktır:
“Yığınla mal harcadım, der.”
Ve böylece surenin eleştirisi güç yanılsamasından servet gösterisine doğru ilerleyecektir.
