Bakara Suresi 218. Ayette “İman Edenler, Hicret Edenler ve Allah Yolunda Mücadele Edenler İşte Onlar Allah’ın Rahmetini Umarlar. Allah Çok Bağışlayandır, Çok Merhamet Edendir” İfadesi Ne Anlama Gelir 
Bakara Suresi’nin 218. ayeti, önceki ayetlerde anlatılan baskı, savaş, sürgün ve dinlerinden döndürülmeye çalışılan insanların ardından çok farklı bir tona geçer.
Bu kez korkudan çok umut vardır.
Ayet üç insan özelliğini yan yana getirir:
İman edenler.
Hicret edenler.
Allah yolunda mücadele edenler.
Ve ardından şöyle der:
“İşte onlar Allah’ın rahmetini umarlar.”
Bu ifade son derece önemlidir.
Çünkü ayet:
“Onlar kesinlikle kendilerini kurtardılar.”
şeklinde kibirli bir dil kurmaz.
Bunun yerine:
“Umarlar.”
der.
Yani insan elinden geleni yapar.
İman eder.
Fedakârlık gösterir.
Mücadele eder.
Fakat sonunda yine de kendisini Allah’ın rahmetine muhtaç bilir.
Ayetin Temel Mesajı Nedir
Bakara 218’in temel mesajı şudur:
Gerçek iman yalnızca zihinsel kabul değil, gerektiğinde fedakârlığa dönüşen bir hayat yönelişidir.
Ayet:
imanı,
hicreti
ve mücadeleyi
bir arada anar.
Bu üçlü yapı çok anlamlıdır.
İman iç dünyadaki yöneliştir.
Hicret bazen bu inancın uğruna bedel ödemektir.
Mücadele ise doğru bildiğin değeri korumak için aktif çaba göstermektir.
Ve bütün bunların sonunda insan rahmeti umut eder.
“İman Edenler” İfadesi Burada Ne Anlama Gelir
İman yalnızca:
“Allah vardır.”
demekten ibaret değildir.
Kur’an’daki iman:
güvenmek,
bağlanmak,
doğruluğu kabul etmek
ve hayatını buna göre yönlendirmek
anlamları taşır.
Bu nedenle ayette iman ilk sırada gelir.
Çünkü hicret ve mücadele gibi davranışların ahlaki anlamı, hangi inanç ve amaç için yapıldığına bağlıdır.
Neden İmandan Sonra Hicret Anılır
Çünkü bazı durumlarda inanç bedel gerektirebilir.
İlk Müslümanların bir kısmı inançları nedeniyle:
baskı görmüş,
işkenceye uğramış,
mallarını bırakmış
ve yurtlarından ayrılmak zorunda kalmıştır.
Bu nedenle hicret sıradan bir seyahat değildir.
İnsan doğduğu yeri, düzenini ve güvenliğini terk eder.
Bu, inancın yalnızca sözde kalmadığını gösteren büyük bir fedakârlıktır.
Hicret Ne Demektir
Hicret temel anlamıyla bir yerden ayrılmak ve başka bir yere göç etmek demektir.
İslam tarihindeki en önemli hicret, Hz. Muhammed ve Müslümanların Mekke’den Medine’ye göçüdür.
Bu göç yalnızca coğrafi bir değişiklik değildir.
Müslümanlar:
evlerini,
mallarını,
akrabalık çevrelerini
ve alıştıkları hayatı
geride bırakmıştır.
Bu nedenle hicret, inanç uğruna yapılan büyük bir bedel olarak görülür.
Hicret Neden Bu Kadar Büyük Bir Fedakârlıktır
Çünkü insanın yaşadığı yer yalnızca coğrafya değildir.
Orada:
hatıraları,
ailesi,
arkadaşları,
işi,
evi,
aidiyeti
vardır.
Bütün bunları terk etmek kolay değildir.
Özellikle insan gönüllü bir macera için değil, baskı ve güvenlik problemi nedeniyle gidiyorsa hicret çok ağır bir deneyime dönüşür.
Kur’an bu fedakârlığı görmezden gelmez.
Hicret Yalnızca Mekke’den Medine’ye Göç müdür
Tarihsel olarak ayetin bağlamında bu göç son derece önemlidir.
Fakat hicret kavramının daha geniş ahlaki çağrışımları da vardır.
İnsan bazen:
zararlı çevreden,
kötü alışkanlıklardan,
zulüm düzeninden,
kendisine zarar veren yaşam biçiminden
uzaklaşmak zorunda kalabilir.
Bu, tarihsel hicretle aynı hukuki kategori değildir; fakat yanlıştan daha doğru olana yönelme fikrini hatırlatabilir.
“Allah Yolunda Mücadele Edenler” Ne Anlama Gelir
Ayette geçen kavram cihaddır.
Cihad temel olarak:
bütün gücüyle çaba göstermek ve mücadele etmek
anlamına gelir.
Bu ayetin tarihsel bağlamında savaş ve savunma boyutu güçlüdür.
Çünkü Müslümanlar fiili baskı ve çatışma içindedir.
Fakat cihad kelimesi dilsel ve daha geniş kullanımda yalnızca silahlı savaşla sınırlı değildir.
İnsanın:
doğruyu savunması,
zorluk karşısında çaba göstermesi
ve ahlaki sorumluluğunu yerine getirmesi
gibi anlam alanları da vardır.
Cihad Her Zaman Savaş Demek midir
Hayır.
Cihad ile kıtal aynı kelime değildir.
Kıtal, doğrudan savaş ve çatışma anlamına gelir.
Cihad ise daha geniş biçimde çaba ve mücadeleyi ifade eder.
Elbette bazı ayetlerde cihad savaş bağlamındadır.
Bakara 218 de savaş ve hicret bağlamına oldukça yakındır.
Fakat kavramın tamamını:
“Cihad = savaş”
şeklinde daraltmak doğru değildir.
Bağlam hangi tür mücadeleden söz edildiğini belirler.
“Allah Yolunda” İfadesi Neden Çok Önemlidir
Çünkü her mücadele kutsal değildir.
İnsan:
servet,
iktidar,
şöhret,
milliyetçilik,
intikam
veya kişisel çıkar
uğruna da mücadele edebilir.
Ayet ise:
“Allah yolunda”
der.
Yani mücadelenin amacı:
adalet,
hak,
inanç özgürlüğü,
ahlaki sorumluluk
ve ilahi rıza
ile uyumlu olmalıdır.
Amaç yanlışsa yalnızca büyük çaba göstermek davranışı ahlaki yapmaz.
Her Bedel Ödeyen İnsan Doğru Yolda mıdır
Hayır.
Bir insan yanlış bir ideoloji için de büyük fedakârlık yapabilir.
Hatta kendi hayatını bile verebilir.
Bu nedenle fedakârlığın miktarı tek başına doğruluğun kanıtı değildir.
Şu iki soru birlikte sorulmalıdır:
Ne kadar bedel ödedi?
Ve daha önemlisi:
Ne uğruna bedel ödedi?
Bakara 218’in ölçüsü bu yüzden:
Allah yolunda mücadele
ifadesidir.
“Allah’ın Rahmetini Umarlar” Ne Anlama Gelir
Ayetin en ince noktalarından biridir.
Bu insanlar:
iman etmiş,
hicret etmiş,
mücadele etmişlerdir.
Buna rağmen:
“Allah’ın rahmetini hak ettik.”
demezler.
Umarlar.
Bu, iman ile tevazunun birleşimidir.
İnsan büyük iyilikler yapabilir ama kendisini kusursuz görmez.
Sonunda yine Allah’ın merhametine ihtiyaç duyduğunu bilir.
Neden “Hak Ederler” Değil de “Umarlar” Denilir
Çünkü insan kendi amellerine mutlak güvenmemelidir.
İnsanın:
niyeti eksik olabilir,
davranışı kusurlu olabilir,
bilmediği hataları bulunabilir.
Dolayısıyla iyi işler insanı umutsuzluktan çıkarır ama kibire sokmamalıdır.
İslam ahlakında sağlıklı denge şudur:
Çalış ama ameline tapma.
Umut et ama sorumluluğu terk etme.
Rahmet Umudu İnsanı Tembelleştirir Mi
Gerçek anlamıyla hayır.
Çünkü ayette rahmeti uman kişiler pasif insanlar değildir.
Önce:
iman etmişler,
hicret etmişler,
mücadele etmişlerdir.
Sonra rahmeti umarlar.
Bu sıralama son derece önemlidir.
Rahmet umudu:
“Hiçbir şey yapmasam da olur.”
demek değildir.
Tam tersine:
“Elimden geleni yaparım ama kurtuluşu yalnızca kendi başarımın eseri saymam.”
bilincidir.
“Allah Çok Bağışlayandır” İfadesi Neden Burada Gelir
Çünkü mücadele eden insan bile kusurlu olabilir.
Hicret eden hata yapabilir.
İman eden günaha düşebilir.
Ayet insanı kusursuzluk beklentisinin altına ezmez.
Allah’ın Gafûr, yani çok bağışlayan olduğunu hatırlatır.
Bu, insanın düştüğünde yeniden ayağa kalkabilmesi için güçlü bir umut kaynağıdır.
“Allah Çok Merhamet Edendir” Ne Anlama Gelir
Allah’ın Rahîm oluşu, yalnızca günahın bağışlanmasından daha geniş bir şefkat ve merhamet anlamı taşır.
İnsan:
yorulabilir,
kaybedebilir,
yurdundan olabilir,
büyük fedakârlık yapabilir.
Ayet bütün bu ağır mücadelelerin sonunda insanı soğuk bir hesap düşüncesine bırakmaz.
Merhameti hatırlatır.
Yani ilahi ilişki yalnızca emir ve ceza ilişkisinden ibaret değildir.
Ayet Umut İle Korku Arasında Nasıl Bir Denge Kurar
Önceki ayette ağır uyarılar vardı:
amellerin boşa çıkması,
ateş,
inkâr üzere ölmek.
- ayette ise:
iman,
fedakârlık,
mücadele,
rahmet,
bağışlanma
ve merhamet
vardır.
Bu sıralama Kur’an’ın insanı yalnızca korkuyla yönetmediğini gösterir.
İnsan hem hesabı bilir hem de rahmetten ümidini kesmez.
Ayetin En Derin Ahlaki Mesajı Nedir
Belki de Bakara 218’in en derin mesajlarından biri şudur:
Değer verdiğin şeyin gerçekliği, onun uğruna ne kadar samimi biçimde hareket ettiğinde ortaya çıkar; fakat yaptığın fedakârlık seni kibirli değil, daha umutlu ve mütevazı yapmalıdır.
İnsan iyilik yaptıkça:
“Ben ne büyük insanım.”
demeye başlıyorsa başka bir tehlike doğabilir.
Olgun iman ise:
“Elimden geleni yaptım; yine de rahmete muhtacım.”
diyebilir.
Bakara 218 Günümüz İnsanına Hangi Öz Eleştiriyi Yaptırır
Ayet şu soruları düşündürebilir:
İnandığımı söylediğim değerler için gerçekten ne kadar bedel ödeyebiliyorum?
Rahatım bozulduğu anda ilkelerim değişiyor mu?
Doğru bildiğim şey için gerçekten çaba gösteriyor muyum?
Yaptığım iyilikler beni daha mütevazı mı, daha kibirli mi yapıyor?
Allah’ın rahmetinden umut kesiyor muyum?
Yoksa hiçbir çaba göstermeden yalnızca rahmete güveniyor muyum?
Ve belki en önemlisi:
Benim imanım yalnızca sözlerimde mi, yoksa seçimlerimde ve fedakârlıklarımda da görünüyor mu?
Sonuç: Gerçek Umut, Samimi Çabadan Sonra Bile Kendini Rahmete Muhtaç Bilmektir
Bakara Suresi 218. ayet üç güçlü insan davranışını yan yana getirir:
İman.
Hicret.
Mücadele.
İnsan önce hakikate yönelir.
Sonra gerektiğinde bunun uğruna bedel öder.
Sonra onu korumak için çaba gösterir.
Fakat bütün bunların ardından bile:
“Ben kesin kurtuldum.”
demez.
Allah’ın rahmetini umar.
İşte ayetin en güzel dengelerinden biri budur.
Bir tarafta eylem vardır.
Diğer tarafta tevazu.
Bir tarafta fedakârlık vardır.
Diğer tarafta umut.
Bir tarafta insanın sorumluluğu vardır.
Diğer tarafta Allah’ın bağışlaması ve merhameti.
Bu yüzden gerçek iman ne pasif bir bekleyiştir ne de insanın kendi amelleriyle kibirlenmesidir.
İnsan yürür.
Çabalar.
Bedel öder.
Yanlış yaptığında döner.
Sonra bütün bunlara rağmen kalbinde şu bilinç kalır:
“Ben rahmete muhtacım.”
Belki Bakara 218’in insana yönelttiği en güçlü soru şudur:
“İnandığımı söylediğim değerler uğruna gerçekten ne kadar yürümeye hazırım ve yürüdükten sonra bile kendimi Allah’ın rahmetine muhtaç görebilecek kadar mütevazı kalabiliyor muyum?”
