Âl-i İmrân Suresi 145. Ayette “Hiçbir Kimse Allah’ın İzni Olmadan Ölmez; Ölüm Belirlenmiş Bir Yazıdır. Kim Dünya Mükâfatını İsterse Ona Ondan Veririz, Kim Ahiret Mükâfatını İsterse Ona da Ondan Veririz” İfadesi Ne Anlama Gelir 
Âl-i İmrân Suresinin 145. ayetinde şöyle buyrulur:
“Allah’ın izni olmadıkça hiçbir kimsenin ölmesi mümkün değildir. Ölüm, belirlenmiş bir süreye göre yazılmıştır. Kim dünya mükâfatını isterse ona ondan veririz; kim ahiret mükâfatını isterse ona da ondan veririz. Şükredenleri mükâfatlandıracağız.”
Bu ayet, 144. ayette Hz. Muhammed’in ölümlü olduğunun hatırlatılmasının hemen ardından gelir.
- ayette:
“Muhammed ancak bir peygamberdir; o ölür veya öldürülürse geriye mi döneceksiniz?”
denilmişti.
- ayet şimdi ölüm meselesini daha genel bir ilkeye bağlar:
Hiçbir insan Allah’ın bilgisi ve izni dışında ölmez.
Fakat ayet burada durmaz.
Ölüm korkusundan hemen sonra:
insanın ne için yaşadığı
sorusuna geçer.
Dünya mı?
Ahiret mi?
Geçici karşılık mı?
Kalıcı karşılık mı?
Ve sonunda:
şükür
yeniden karşımıza çıkar.
Yani ayetin asıl mesajı sadece:
“Ne zaman öleceksin?”
sorusu değildir.
Daha derin soru:
“Ölene kadar neyin peşinde yaşayacaksın?”
“Allah’ın İzni Olmadan Hiçbir Kimse Ölmez” Ne Anlama Gelir
Ayette:
“ve mâ kâne li-nefsin en temûte illâ bi-iznillâh”
denir.
Yani:
“Allah’ın izni olmadan hiçbir canın ölmesi mümkün değildir.”
Buradaki “izin”:
Allah’ın:
bilgisi,
iradesi,
takdiri
dışında hiçbir ölümün gerçekleşmediğini ifade eder.
Bu:
ölümün rastgele ve Allah’tan bağımsız bir olay olmadığı
anlamına gelir.
İnsan açısından ölüm:
beklenmedik olabilir.
Ama Allah açısından:
bilinmeyen değildir.
Bu Ayet İnsanların Öldürülmesinde İnsan Sorumluluğunu Ortadan Kaldırır mı
Hayır.
Bu çok önemli bir ayrımdır.
Bir insan başka birini öldürürse:
“Zaten eceli gelmişti.”
diyerek sorumluluktan kurtulamaz.
Kur’an aynı zamanda:
cinayeti,
zulmü,
haksız yere cana kıymayı
yasaklar.
İlahî takdir ile:
insanın ahlaki ve hukuki sorumluluğu
birbirini ortadan kaldırmaz.
Allah’ın bir olayın gerçekleşmesine izin vermesi:
o davranışı yapan insanın:
ahlaken haklı olduğu
anlamına gelmez.
“Ölüm Belirlenmiş Bir Yazıdır” Ne Demektir
Ayette:
“kitâben müeccelâ”
ifadesi vardır.
Bu:
belirlenmiş,
süreye bağlanmış,
yazılmış bir hüküm
anlamını taşır.
Burada insan ömrünün:
Allah’ın bilgisi dışında belirsiz bir tesadüf olmadığı
vurgulanır.
Ancak bunun:
“İnsan hiçbir tedbir almasın.”
anlamına geldiği düşünülmemelidir.
İnsan:
hastalığını tedavi eder.
Tehlikeden kaçınır.
Emniyet kemeri takar.
Güvenlik tedbiri alır.
Çünkü sebeplere başvurmak da:
hayat sorumluluğunun parçasıdır.
Ecel Varsa Tedbir Almanın Ne Anlamı Var
Bu soru çok sık sorulur.
Cevap şudur:
İnsan:
ecelini bilmez.
Allah’ın takdiri:
bizim tedbirsiz olmamız için verilmiş bir bilgi
değildir.
Örneğin:
“Nasıl olsa ne zaman öleceğim belli.”
deyip hız sınırını aşmak,
tehlikeli davranmak
tevekkül değildir.
Bu:
sorumluluğu terk etmektir.
Tevekkül:
tedbirini almak ve sonucu Allah’a bırakmaktır.
Tedbirsizlik:
tevekkül değil;
ihmal olabilir.
Bu Ayet Uhud’daki Ölüm Korkusuna Nasıl Cevap Veriyor
Uhud’da insanlar:
ölümle doğrudan karşılaşmıştı.
- ayette:
Hz. Muhammed’in öldüğü söylentisi
gündeme gelmişti.
- ayet ise müminlere şunu hatırlatır:
Ölümden kaçmak, insanı Allah’ın takdirinin dışına çıkarmaz.
Bu mesaj:
sorumsuzca tehlikeye atılmayı değil;
meşru bir sorumluluk sırasında ölüm korkusunun:
insanı tamamen felç etmemesini
amaçlar.
İnsan görevinden kaçmakla:
ölümsüzleşmez.
Bu Ayet Kaderciliği mi Öğretiyor
Hayır.
Kadercilik:
“Ne yaparsam yapayım hiçbir şeyin önemi yok.”
düşüncesine dönüşürse Kur’an’ın genel sorumluluk anlayışıyla bağdaşmaz.
Ayetin devamına dikkat edilmelidir.
Hemen sonra:
“Kim dünya karşılığını isterse…”
ve:
“Kim ahiret karşılığını isterse…”
denir.
Yani insanın:
niyeti,
tercihi,
yönelişi
önemlidir.
Bu da gösterir ki kader anlayışı:
insan iradesini anlamsızlaştırmaz.
Ölüm Zamanının Belirlenmiş Olması İnsan İçin Teselli midir
Bir yönüyle evet.
Çünkü insan:
ölümü tamamen kontrol edemediğini
kabul eder.
Bu, sürekli:
“Her an bir şey olacak.”
kaygısıyla yaşamayı azaltabilir.
Fakat sağlıklı iman:
ölümü küçümsemek değil;
ölümün Allah’ın bilgisi altında olduğunu bilerek:
hayatı sorumlu biçimde yaşamak
demektir.
İnsan ölüm korkusunu:
hayatını yaşamaktan vazgeçecek kadar
büyütmemelidir.
“Kim Dünya Mükâfatını İsterse Ona Ondan Veririz” Ne Demektir
Ayette:
“ve men yurid sevâbe’d-dünyâ nü’tihî minhâ”
denir.
Yani:
“Kim dünyanın karşılığını isterse ona ondan veririz.”
Buradaki “sevap”:
yalnız dinî anlamdaki sevap kelimesi gibi değil;
karşılık, pay, kazanç
anlamındadır.
İnsan yaptığı şeyi:
dünyevî kazanç için
yapabilir.
Para.
Şöhret.
Statü.
Zafer.
İnsanların övgüsü.
Ayet:
insanın yöneldiği karşılığın:
hayatının değer sistemini belirleyebileceğini
hatırlatır.
Dünya Karşılığını İstemek Kötü müdür
Her zaman değil.
Kur’an:
helal rızkı,
dünyevî iyilikleri,
aileyi,
sağlığı,
başarıyı
yasaklamaz.
Sorun:
dünyayı istemek değil;
dünyayı nihai amaç hâline getirmektir.
İnsan:
dünya nimetlerini
Allah’ın rızasıyla uyumlu biçimde isteyebilir.
Tehlike şurada başlar:
ahlak,
iman,
adalet
dünyevî kazanç uğruna:
feda edildiğinde.
“Kim Ahiret Mükâfatını İsterse Ona da Ondan Veririz” Ne Anlama Gelir
Ayet:
“ve men yurid sevâbe’l-âhireti nü’tihî minhâ”
der.
Yani:
“Kim ahiret karşılığını isterse ona da ondan veririz.”
Bu ifade:
niyetin yönünü
öne çıkarır.
İnsan aynı davranışı:
farklı amaçlarla
yapabilir.
Birisi yardım eder:
övgü için.
Diğeri yardım eder:
Allah’ın rızası için.
Dışarıdan:
eylem benzer görünebilir.
Ama:
iç yöneliş farklıdır.
Ahiret merkezli insan:
dünyayı tamamen terk etmez.
Ama dünya:
onun son hedefi değildir.
Dünya ile Ahiret Birbirinin Düşmanı mıdır
Hayır.
Kur’an’da dünya:
mutlak biçimde kötü
değildir.
Dünya:
sınav alanıdır.
Aile kurulur.
Çalışılır.
Üretilir.
Ticaret yapılır.
Bilim öğrenilir.
Güzellik yaşanır.
Sorun dünya değil:
dünyanın ilahlaştırılmasıdır.
Ahiret bilinci:
dünyayı terk etmekten çok:
dünyayı doğru yere koymayı
öğretir.
Aynı İbadetin İçinde Dünya Menfaati Aramak Mümkün müdür
Evet.
İnsan dışarıdan:
çok dindar görünen bir davranışı
bile:
şöhret,
itibar,
güç,
insanların saygısı
için yapabilir.
Bu nedenle niyet:
İslam ahlakında çok önemlidir.
İnsan:
“Ben bunu neden yapıyorum?”
sorusunu:
kendisine dürüstçe sormalıdır.
Çünkü insan bazen:
ahiret dili kullanırken
aslında dünyanın karşılığını
arıyor olabilir.
Uhud Bağlamında Dünya Karşılığı Neden Özellikle Anlamlıdır
Uhud anlatısında:
ganimet meselesi
önemli bir bağlama sahiptir.
Savaşın bir aşamasında bazı okçuların:
mevzilerini terk etmeleri
sonraki ayetlerde açık biçimde ele alınacaktır.
Bu bağlamda:
dünyevî kazanç arzusu ile:
ilahî sorumluluk
arasındaki gerilim
çok somut hâle gelir.
İnsan:
büyük bir ideal için başladığı işi;
bir noktada:
küçük bir menfaat uğruna değiştirebilir.
Bu ayet buna karşı güçlü bir hazırlık gibidir.
Ölüm ile Dünya Ahiret Tercihinin Aynı Ayette Bulunması Neden Önemlidir
Çünkü ölüm:
dünya tercihlerimize:
bir sınır koyar.
İnsan:
çok büyük servet
biriktirebilir.
Ama:
bir noktada bırakır.
Çok büyük şöhret
kazanabilir.
Ama:
ölüm gelir.
Çok büyük makamlar
elde edebilir.
Ama:
hiçbiri ebedî değildir.
Bu yüzden ölüm hatırlatmasının hemen ardından:
“Dünya mı, ahiret mi?”
sorusu gelir.
Çünkü ölüm:
neyin gerçekten kalıcı olduğunu:
çok sert biçimde
ortaya çıkarır.
Ahireti İstemek Dünyadaki Başarıdan Vazgeçmek midir
Hayır.
Bir insan:
çok başarılı,
zengin,
üretken
olabilir
ve yine de:
ahiret merkezli yaşayabilir.
Belirleyici soru:
başarıyı ne için ve nasıl kullandığıdır.
Kazancı:
zulümle mi elde ediyor?
Yoksa helal ve adil yollarla mı?
Serveti:
yalnız kendisine mi hizmet ediyor?
Yoksa iyilik de üretiyor mu?
Ahiret bilinci:
başarıyı yok etmez.
Başarının ahlaki yönünü belirler.
“Şükredenleri Mükâfatlandıracağız” İfadesi Neden Tekrar Ediliyor
- ayetin sonunda da:
şükredenlerin mükâfatlandırılacağı
söylenmişti.
- ayet de:
“ve se-neczi’ş-şâkirîn”
ifadesiyle biter.
Bu tekrar dikkat çekicidir.
Şükür burada yalnız:
nimet geldiğinde teşekkür etmek
değildir.
Hayatın,
imanın,
peygamberliğin,
fırsatların
kaynağını doğru bilmek
demektir.
Şükreden insan:
nimeti:
Allah’a karşı sorumsuzluk için kullanmaz.
Gerçek Şükür Ölüm Bilinciyle Nasıl Bağlantılıdır
İnsan ölümlü olduğunu bilirsek:
sahip olduğu şeylerin:
emanet olduğunu
daha kolay anlayabilir.
Bugün:
vaktimiz var.
Ama sınırsız değil.
Sağlığımız var.
Ama garanti değil.
Sevdiklerimiz var.
Ama ebedî olarak dünyada kalmayacaklar.
Bu bilinç:
karamsarlık değil;
şükrü derinleştiren bir farkındalık
olabilir.
Çünkü geçici olduğunu bildiğimiz nimetin:
değerini daha iyi anlayabiliriz.
Bu Ayet Bize Hayat Planımızı Nasıl Sorgulatır
Şöyle:
Hayatımızın büyük kısmını:
hangi hedefe harcıyoruz?
Sadece:
daha çok para mı?
Daha çok statü mü?
Daha çok görünürlük mü?
Daha çok güç mü?
Bunların hepsi:
ölümle sınırlıdır.
Ayet:
“Dünyayı bırak.”
demek yerine:
“Dünyayı ahiretin yerine koyma.”
der.
İnsan dünyada çalışabilir.
Ama:
ebedî hayatı unutmayabilir.
Ölüm Tarihimizi Bilmiyorsak, Asıl Sormamız Gereken “Ne Zaman Öleceğim?” Değil “Ölene Kadar Ne İçin Yaşayacağım?” Sorusu Olabilir mi
Âl-i İmrân 145’in insanın önüne koyduğu en derin soru belki budur.
İnsan ölüm hakkında:
çok meraklıdır.
Ne zaman?
Nasıl?
Nerede?
Kaç yaşında?
Ama bu soruların çoğunun:
cevabını bilmiyoruz.
Ayet ise insanın kontrol edemediği alandan:
kontrol edebildiği alana
yönünü çevirir.
Ölümün zamanı:
Allah’ın bilgisi ve takdiri içindedir.
Ama:
bugünkü tercihin
senin sorumluluğundadır.
Bugün neyin peşindesin?
Ne için çalışıyorsun?
Neye kızıyorsun?
Neyi kazanmak için:
hangi değerden vazgeçiyorsun?
Kimin takdirini:
Allah’ın rızasının önüne koyuyorsun?
Bu sorular:
ecelin tarihinden
daha fazla bizim elimizdedir.
İnsan bazen ölmekten çok korkar.
Fakat asıl trajedi:
ölümden kaçmaya çalışırken:
hiç yaşamamış olmak
olabilir.
Bütün ömrünü:
daha fazla para,
daha fazla mülk,
daha fazla statü
için geçirir.
Sonunda:
hepsini bırakır.
Ayet burada dünyayı değersizleştirmez.
Ama insana:
ölçeği hatırlatır.
Dünya:
son durak
değildir.
Bir araçtır.
Bir sınavdır.
Bir fırsattır.
Bu yüzden aynı ayette:
ölüm
ve:
dünya-ahiret tercihi
yan yana gelir.
Sanki insana şöyle denmektedir:
“Madem ölümlüsün, öyleyse ne için yaşadığını doğru seç.”
Belki dünya karşılığını istemenin en büyük tehlikesi:
dünya nimetlerine sahip olmak
değildir.
Onları:
hayatın tamamı sanmaktır.
Çünkü insan:
bir hedefe ulaştığında:
bir sonraki hedefe
koşar.
Daha fazla.
Daha büyük.
Daha yüksek.
Ve bir gün:
zaman biter.
Ahiret bilinci ise:
insana şu soruyu sordurur:
“Bütün bunların sonunda ben nasıl bir insan oldum?”
Çok şey kazandım.
Ama:
dürüstlüğümü kaybettim mi?
Büyük bir makam kazandım.
Ama:
merhametimi kaybettim mi?
İnsanların takdirini kazandım.
Ama:
Allah’ın rızasını ikinci plana mı attım?
İşte dünya ile ahiret arasındaki fark:
bazen tam burada ortaya çıkar.
Ve belki Âl-i İmrân 145’in bize bıraktığı en ağır soru şudur:
Ölümün ne zaman geleceğini öğrenmek için ne kadar çok şey bilmek isterdik; peki aynı ciddiyetle, o ölüm gelene kadar hayatımızı hangi karşılık uğruna harcadığımızı gerçekten sorguluyor muyuz?
