Ceza Mahkemeleri Nasıl Çalışır
"Adalet yalnız hüküm vermek değildir; iddiayı, savunmayı, delili ve usulü aynı ciddiyetle tartabilmektir."
— Ersan Karavelioğlu
Ceza Mahkemeleri Ne İş Yapar
Türkiye'de ceza mahkemeleri, bir fiilin suç oluşturup oluşturmadığını, sanığın bu fiilden hukuken sorumlu olup olmadığını ve hangi yaptırımın uygulanacağını değerlendirir. Adli yargı ilk derece yapısında ceza yargısı; sulh ceza hâkimlikleri, asliye ceza mahkemeleri, ağır ceza mahkemeleri ve bazı özel görevli ceza mahkemeleri üzerinden işler. Adalet Bakanlığı'nın resmi "Türk Adalet Sistemi" yayını da ilk derece adli yargıda ceza mahkemelerini bu ana başlıklarla açıklar.
Süreç Mahkemeye Gelmeden Önce Nasıl Başlar
Ceza davası çoğunlukla önce soruşturma ile başlar. Bu aşamada Cumhuriyet savcılığı ihbar, şikayet veya başka bir yolla suçu öğrenir; delilleri toplar, şüpheliyi ve tanıkları değerlendirir, gerekirse koruma tedbirlerine başvurur. Yeterli şüphe oluşursa iddianame düzenlenir; oluşmazsa kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilebilir. Ceza Muhakemesi Kanunu da soruşturma ve kovuşturmayı ceza muhakemesinin temel evreleri olarak düzenler.
Sulh Ceza Hakimliği Mahkeme midir, Ne Yapar
Sulh ceza hâkimlikleri, klasik anlamda ana ceza davasını gören mahkeme gibi çalışmaz; daha çok soruşturma evresindeki bazı hakim kararlarını verir. Resmi adalet sistemine göre bu hakimlikler; tutuklama, arama, el koyma, yakalama gibi koruma tedbirlerine ilişkin kararları verir ve Kabahatler Kanunu kapsamındaki bazı idari para cezalarına itirazları inceler. Tek hakimlidirler.
Asliye Ceza Mahkemesi Hangi Davalara Bakar
Asliye ceza mahkemesi, sulh ceza hâkimliği, ağır ceza ve özel görevli ceza mahkemelerinin dışında kalan ceza dava ve işlerine bakar. Adalet Bakanlığı'nın resmi yayınına göre genel olarak on yıl veya daha az hapis cezası gerektiren yargılamalar bu mahkemelerin görev alanındadır ve bu mahkemeler tek hakimli çalışır. Duruşmalarda Cumhuriyet savcısı da iddia makamı olarak yer alır.
Ağır Ceza Mahkemesi Ne Zaman Devreye Girer
Ağır ceza mahkemeleri daha ağır suçlara bakar. Resmi kaynağa göre yağma, irtikap, resmi belgede sahtecilik, nitelikli dolandırıcılık, hileli iflas, devletin güvenliğine ve anayasal düzene karşı suçlar, casusluk suçları, Terörle Mücadele Kanunu kapsamındaki suçlar ile ağırlaştırılmış müebbet, müebbet veya on yıldan fazla hapis gerektiren suçlar ağır cezada görülür. Bu mahkeme bir başkan ve iki üye ile toplanır.
Özel Görevli Ceza Mahkemeleri Var mıdır
Evet. Resmi adalet sisteminde çocuk mahkemeleri, çocuk ağır ceza mahkemeleri, icra ceza mahkemeleri ve fikri-sınai haklar ceza mahkemeleri gibi özel görevli ceza mahkemeleri de yer alır. Örneğin suça sürüklenen çocuklarla ilgili bazı davalar çocuk mahkemelerinde veya çocuk ağır cezada görülür; İcra ve İflas Kanunu'ndaki bazı suçlar ise icra ceza mahkemelerinde görülür.
Duruşmada Neler Olur
Mahkeme, iddianame kabul edildikten sonra kovuşturma aşamasına geçer. Bu aşamada suçlama okunur, sanığın savunması alınır, deliller tartışılır, tanıklar ve varsa bilirkişi değerlendirilir, savcı esas hakkındaki görüşünü bildirir ve son söz sanığa verilir. Mahkeme kararını yalnız iddia veya yalnız savunmaya göre değil; dosyadaki delillerin hukuka uygun biçimde değerlendirilmesiyle verir. Ceza Muhakemesi Kanunu'nun sistematiği de yargılamayı bu çerçevede düzenler.
Her Ceza Dosyası Uzun Duruşmalı mı Gider
Hayır. Türk ceza muhakemesinde bazı suçlar için klasik uzun yargılama dışında özel usuller de vardır. Adalet Bakanlığı Alternatif Çözümler Daire Başkanlığı'nın resmi sayfasına göre seri muhakeme usulü, CMK m. 250'de düzenlenmiştir ve yalnız kanunda sayılan belirli suçlarda, soruşturma sonunda yeterli şüphe oluştuğunda uygulanabilir. Ayrıca bazı suçlarda uzlaştırma gibi mekanizmalar da devreye girebilir. Bu yüzden her dosya aynı yol haritasını izlemez.
İlk Derece Mahkemesi Kararından Sonra Ne Olur
İlk derece mahkemesi kararından sonra dosya kesinleşmeyebilir; kanun yolları devreye girebilir. Türkiye'de ceza yargısında ilk derece kararları önce kural olarak istinaf incelemesine, uygun koşullar varsa daha sonra temyiz incelemesine konu olabilir. Yargıtay'ın resmi anlatımında istinaf, ilk derece hükmünün üst mahkemede incelenmesi olarak açıklanır; CMK m. 286 ise hangi bölge adliye mahkemesi ceza dairesi kararlarının temyiz edilebileceğini ve bazı istisnaları düzenler.
Ceza Mahkemelerinin Çalışma Mantığı En Basit Haliyle Nedir
En sade anlatımla sistem şöyle işler: savcılık soruşturur, uygun mahkeme davaya bakar, deliller tartışılır, hüküm kurulur, sonra da kanun yolları denetimi gelir. Hangi mahkemenin görevli olduğu suçun türüne ve öngörülen cezaya göre belirlenir; sulh ceza hâkimliği daha çok soruşturma tedbirlerinde rol alırken, asliye ceza ve ağır ceza esas yargılamayı yürütür. Özel görevli mahkemeler ise belirli alanlardaki suçlar için uzmanlaşmış yapı sunar.
"Ceza yargısının özü, yalnız cezalandırmak değil; doğru mahkemede, doğru usulle, doğru delille hakikate yaklaşmaya çalışmaktır."
— Ersan Karavelioğlu
Son düzenleme: