Sigara veya Alkol Kullanırken Besmele Çekilir mi 
Soruyu En Açık Hâliyle Koyalım
Besmele, yani 'Bismillahirrahmanirrahim' demek, bir işe Allah'ın adıyla başlamak anlamı taşır. Bu yüzden mesele sadece dilde söylenen kısa bir ifade değildir; aynı zamanda o işin manevî yönünü, niyetini ve edeple ilişkisini de ilgilendirir.
Bu sebeple sorunun cevabı genel çizgide şöyledir:
Sigara içerken veya alkol kullanırken besmele çekmek doğru görülmez.
Çünkü besmele, normalde hayırlı, meşru, helal veya en azından mubah bir işe başlarken söylenen bir zikirdir. Günah, zarar veya haram içeren bir fiili Allah'ın adıyla başlatmak ise dinî edep açısından son derece problemli kabul edilir.
Besmele Ne Demektir ve Neden Bu Kadar Ciddidir
Besmele sadece bir ağız alışkanlığı değildir. O, kulun şunu söylemesidir:
"Ben bu işe Allah'ın adıyla giriyorum."
Bu cümlede üç güçlü anlam vardır:
- yardım isteme
- bereket dileme
- işi manevî çerçeveye yerleştirme
Yani insan besmele çektiğinde, yaptığı işi sıradan bir hareket olmaktan çıkarıp bir tür manevî sorumluluk alanına taşımış olur. İşte tam da bu nedenle, İslam âlimleri besmelenin rastgele her işte kullanılmayacağını, özellikle de çirkin, günahlı, zararlı veya haram işlerle yan yana getirilmemesi gerektiğini vurgulamışlardır.
Alkol Kullanırken Besmele Çekilir mi
Hayır, çekilmez.
Çünkü İslam'da alkol ve sarhoş edici içkiler haram kabul edilir. Haram olduğu açık olan bir fiile başlarken besmele çekmek, dinî edep açısından son derece yanlış görülür.
Burada mantık şudur:
Bir şey Allah tarafından yasaklanmışsa, o şeyi Allah'ın adıyla yapmak manen çelişkili olur. Çünkü besmele, o işe bir tür manevî meşruiyet havası verir gibi algılanabilir. Oysa haram olan bir şey, besmele ile temizlenmez; aksine kişinin iç dünyasında daha büyük bir tutarsızlık doğurur.
Bu yüzden alkol kullanırken besmele çekmek, sıradan bir hata değil; kutsal sözü uygunsuz bir fiille yan yana getirmek anlamına gelir.
Sigara İçerken Besmele Çekilir mi
Bu da doğru değildir.
Sigara konusunda klasik dönemlerde bugünkü kadar ayrıntılı tartışma yoktu; ancak modern dönemde zararları kesin biçimde ortaya çıktığı için çok sayıda âlim ve fetva kurulu sigarayı haram veya en azından şiddetli şekilde sakınılması gereken bir fiil olarak değerlendirmiştir.
Buradaki temel gerekçeler şunlardır:
- bedene zarar vermesi
- bağımlılık oluşturması
- malın israfına yol açması
- başkasına pasif zarar verebilmesi
- sağlığı bilinçli şekilde yıpratması
Bu yüzden sigara içerken besmele çekmek de uygun değildir. Çünkü kişi burada ya zararlı bir alışkanlığı ya da birçok görüşe göre doğrudan harama yaklaşan bir fiili Allah'ın adıyla başlatmış olur.
Neden "Besmele Günahı Temizlemez" Demek Gerekir
Bazı insanlar bilinçsizce şöyle düşünebilir:
"Başında besmele çekeyim de daha hafif olsun."
İşte bu anlayış son derece yanlıştır. Çünkü besmele, haramı helale çeviren bir formül değildir. O, sihirli bir söz değildir. O, temiz işe temizlik katan, meşru işe bereket taşıyan bir zikirdir.
Yani:
- Besmele çekmek, içkiyi meşru yapmaz.
- Besmele çekmek, sigaranın zararını kaldırmaz.
- Besmele çekmek, günahı ibadete dönüştürmez.
- Besmele çekmek, haram fiili Allah katında güzel göstermez.
Tam tersine, burada risk şudur:
İnsan bir süre sonra yaptığı yanlışla dinî ifadeleri aynı zeminde kullanmaya alışabilir. Bu da kalpteki hassasiyeti köreltir.
"Ama Ben Alışkanlıktan Söylüyorum" Denirse Ne Olur
Bu önemli bir ayrımdır. Bazı insanlar sofraya otururken, bir şeye başlarken, elini uzatırken otomatik olarak besmele söylemeye alışmıştır. Sonra bazen gafletle uygunsuz bir işte de aynı refleks devreye girebilir.
Bu durumda hemen ağır hükümler vermek doğru olmaz. Çünkü burada niyet, bilinç ve kast önemlidir.
Şunu ayırmak gerekir:
- Bilmeden, düşünmeden, ağız alışkanlığıyla söylemek
- Bunu bilinçli biçimde meşrulaştırıcı bir tavırla söylemek
- Dini hafife alarak veya alay ederek söylemek
Birinci durumda kişi büyük bir edep hatası yapmış olur; tövbe edip vazgeçmesi gerekir.
İkinci durumda mesele daha ağırlaşır; çünkü kişi haramla kutsalı bilinçli biçimde yan yana getirir.
Üçüncü durumda ise durum çok daha tehlikelidir; çünkü iş artık sadece günah değil, iman ve saygı sınırını zedeleyen bir boyuta yaklaşabilir.
Dini Açıdan Esas Problem Nedir
Esas problem şudur:
Allah'ın adını, nefsin arzusuna kalkan yapmak.
Bir insan hata işleyebilir. Günaha düşebilir. Zaaf yaşayabilir. Bu, insan oluşun kırılgan tarafıdır. Fakat başka bir şey daha vardır: günahı işlerken bile kalpte onun yanlış olduğuna dair bir hassasiyet kalması.
İşte besmeleyi uygunsuz yerde kullanmak, bazen bu hassasiyeti bulanıklaştırır. Çünkü kişi farkında olmadan şu psikolojiye kayabilir:
- Yanlış yapıyorum ama sanki çok da yanlış değil
- Allah'ın adını söyledim, demek ki o kadar kötü değil
- Bunu da dinle birlikte taşıyabilirim
Oysa sağlıklı dinî bilinç tam tersini söyler:
"Bu yanlışsa yanlıştır; Allah'ın adıyla onu yumuşatamam."
Besmele Hangi İşlerde Söylenir, Hangi İşlerde Söylenmez
Besmele genel olarak şu tür işlerde söylenir:
- yemek yerken
- temiz ve meşru bir işe başlarken
- yolculuğa çıkarken
- yazı yazarken
- ibadetle ilgili hazırlıklarda
- faydalı ve helal işlerde
Buna karşılık şu ilke geçerlidir:
Günah olan, haram olan, açıkça zararlı olan veya dinî edebe aykırı olan işlere başlarken besmele söylenmez.
Bu sadece sigara ve alkol için değil; genel olarak bütün uygunsuz fiiller için düşünülmelidir. Çünkü mesele tek tek örneklerden daha büyüktür. Mesele, Allah'ın adını hangi zemine yerleştirdiğimizdir.
"Besmele Çekmek Küfür müdür" Gibi Sert Bir Soruya Nasıl Yaklaşılmalıdır
Burada çok dikkatli olmak gerekir. Her hatalı davranış için gelişigüzel küfür hükmü vermek doğru değildir. İslam'da bir insana böyle ağır bir hüküm vermek son derece ciddi bir meseledir.
Genel olarak şu denge korunmalıdır:
- Haram fiilde besmele çekmek yanlıştır
- Dinî edebe aykırıdır
- Tevbe edilmesi gerekir
- Bilinçli alay ve küçümseme varsa mesele çok ağırlaşır
- Ama niyet ve kast araştırılmadan kişiye kolayca küfür isnat edilmez
Yani burada ölçü şudur:
Her yanlış söz sahibini dinden çıkarmaz; fakat bazı sözler ve tavırlar kişiyi çok tehlikeli bir saygısızlık alanına sürükleyebilir. Bu yüzden en güvenli yol, böyle ifadelerden tamamen uzak durmaktır.
Doğru Tavır Ne Olmalıdır
Doğru tavır çok nettir:
Eğer kişi sigara içiyorsa veya alkol kullanıyorsa, önce şunu içtenlikle kabul etmelidir:
"Bu fiil dinî açıdan problemli bir fiildir; bunu Allah'ın adıyla süsleyemem."
Sonra da iki şey yapmalıdır:
- yanlışı meşrulaştırmamak
- ondan uzaklaşmaya çalışmak
Çünkü gerçek dinî olgunluk, günaha kutsal kılıf geçirmek değil; günah karşısında kalbin hâlâ rahatsız olabilmesidir.
Bu Soru Aslında Daha Büyük Hangi Hakikati Öğretiyor
Bu soru bize şu büyük hakikati öğretir:
Kutsal sözler, sırf ağızdan çıkan sesler değildir.
Onların bir yeri, bir ağırlığı, bir hürmeti vardır.
İnsan bazen bazı kelimeleri çok sık kullandığı için onların derinliğini unutabilir. Oysa Allah'ın adı, gelişigüzel bir eşlik cümlesi değil; kulun yönünü belirleyen en büyük zikirdir. Bu yüzden onu söylemek kadar, nerede söylemediğini bilmek de bir edeptir.
Bazen takva sadece doğru şeyi yapmak değildir.
Bazen takva, kutsal olanı yanlış yerden uzak tutabilmektir.
Son Söz Besmele Bir Başlangıç mı, Yoksa Vicdanın Aynası mı
Besmele, yalnızca başlangıç cümlesi değildir; insanın kalbindeki yönelişi açığa çıkaran bir aynadır. Bir işe Allah'ın adıyla başlamak, o işin temiz, meşru, bereket umulan ve vicdanla taşınabilir bir iş olmasıyla anlam kazanır.
Bu yüzden sigara veya alkol kullanırken besmele çekmek doğru değildir.
Çünkü burada sorun sadece bir kelimenin yeri değildir; kutsal ile yanlışın aynı cümlede buluşturulmasıdır.
En doğru tavır şudur:
Yanlışı Allah'ın adıyla başlatmak değil, Allah'ın adıyla o yanlıştan çıkmaya niyet etmektir. Asıl besmele, bazen bir şeye başlarken değil; bazen bir şeyi terk etmeye karar verirken gerçek anlamını bulur.
