Oruç Fidyesi Anneye, Babaya, Kardeşe veya Evlada Verilir mi 
Dinen Kimler Kesin Olarak Kapsam Dışındadır
En net hüküm nedir
Oruç fidyesi; anneye, babaya, dedeye, nineye, çocuğa, toruna ve eşe verilmez.
Kardeşe ise muhtaçsa verilebilir. Bu ayrım, Diyanet'in “bakmakla yükümlü olunmayan yoksul Müslümanlara verilir” ölçüsüne dayanır.
Fidye kimlere verilir
Oruç fidyesi, fitrede olduğu gibi fidye verecek kişinin bakmakla yükümlü olmadığı yoksul Müslümanlara verilir. Esas olan, veren kişinin bu paradan doğrudan ya da dolaylı fayda sağlamamasıdır.
“Usul” kimdir
Usul (üst soy) şunlardır: anne, baba, dede, nine (büyük anne-büyük baba dahil).
Anneye fidye verilir mi
Hayır. Anne usuldendir; fidye usule verilmez.
Babaya fidye verilir mi
Hayır. Baba usuldendir; fidye usule verilmez.
Dede ve nineye fidye verilir mi
Hayır. Dede ve nine de usuldendir; fidye verilmez.
“Füru” kimdir
Füru (alt soy) şunlardır: çocuklar, torunlar ve onların çocukları.
Çocuğa fidye verilir mi
Hayır. Çocuk füru kapsamındadır; fidye furuya verilmez.
Toruna fidye verilir mi
Hayır. Torunlar ve alt soy da füru kapsamındadır; fidye verilmez.
Eşe fidye verilir mi
Hayır. Diyanet'e göre eşler birbirine zekat, fitre ve fidye veremez.
Kardeşe fidye verilir mi
Evet, kardeş muhtaçsa verilebilir. Çünkü kardeş, usul-füru halkası içinde değildir. (Şart: kardeş “dinen zengin” sayılmamalı.)
Teyze, dayı, amca, hala gibi akrabalara verilir mi
Evet, muhtaçlarsa verilebilir. Bunlar usul-füru kapsamına girmez; ölçü yine “muhtaçlık”tır.
Gelin, damat, kayınvalide, kayınpeder gibi sıhri akrabalara verilir mi
Evet, muhtaçlarsa verilebilir. Burada da yasak halkası “usul-füru ve eş”tir.
“Zengine” fidye verilir mi
Hayır. Diyanet, fitre için “asli ihtiyaçları dışında nisap miktarı mala sahip olan zengine verilmez” ölçüsünü açıkça sayar; fidye de aynı çizgide değerlendirilir.
Babası zengin olan ergen olmamış çocuğa verilir mi
Hanefi uygulamasında verilmez diye ayrıca belirtilir. Diyanet bunu fitre başlığında istisna olarak sayar; fidye değerlendirmesinde de aynı mantık korunur.
Müslüman olmayana fidye verilir mi
Diyanet'in fidye ifadesi “yoksul Müslümanlara” şeklindedir; ayrıca Şafii ve İmam Ebu Yusuf'a göre Müslüman olmayana verilemeyeceği notu da yer alır. Bu nedenle uygulamada güvenli ölçü: muhtaç Müslümana vermektir.
Neden usul-füru ve eşe verilmez
Çünkü Diyanet'in koyduğu ilke şudur: Veren kişi, verdiği fidyeden doğrudan ya da dolaylı yararlanmamalıdır. Usul-füru ve eş halkasında bu dolaylı fayda ihtimali oluştuğu için sınır konur.
Mini tablo: Kimlere verilir, kimlere verilmez
| Durum | Hüküm |
|---|---|
| Anne-baba-dede-nine |  Verilmez |
| Çocuk-torun ve alt soy | Verilmez |
| Eş | Verilmez |
| Kardeş |  Muhtaçsa verilir |
| Teyze-dayı-amca-hala | Muhtaçsa verilir |
| Zengin | Verilmez |
(Ölçüler: usul-füru-eş yasağı ve “muhtaçlık” şartı.)
Son Söz Tek cümlelik kural nedir
Fidye; usule, füruya ve eşe verilmez; muhtaç kardeş ve diğer muhtaç akrabalara verilebilir. Böylece hem hüküm korunur hem de yardım, en doğru yere iner.
