Felsefe İnsanı Gerçeğe mi Yaklaştırır, Yoksa Soruların Sonsuzluğunda mı Bırakır 
Felsefenin insana ne yaptığı sorusu, aslında felsefenin ne olduğundan bile daha çetin bir sorudur. Çünkü felsefe ile karşılaşan insanın yaşadığı ilk şey çoğu zaman rahatlama değil, sarsılmadır. Önceden sağlam sandığı düşünceler çatlamaya başlar. Basit görünen kavramlar karmaşıklaşır. "Doğru", "özgürlük", "adalet", "iyi", "ben", "hakikat", "gerçeklik" gibi kelimeler bir anda sıradan etiketler olmaktan çıkar ve derin uçurumlara dönüşür. İşte tam bu yüzden birçok insan şu soruyu sorar: Felsefe gerçekten hakikate götüren bir yol mu, yoksa insanı bitmeyen sorular içinde dolaştıran bir labirent mi
Bu sorunun büyüsü de, ağırlığı da buradadır. Çünkü felsefe bazen insanı daha açık, daha derin ve daha tutarlı bir gerçeğe yaklaştırır; bazen de ona kesin cevapların ne kadar kırılgan olduğunu gösterir. Ama bu ikinci durum, ilk bakışta sanıldığı gibi değersiz değildir. Zira insanı yanılsamalardan kurtaran bir soru, bazen aceleyle verilmiş bir cevaptan çok daha kıymetlidir. Felsefe tam da bu noktada, hakikati bir nesne gibi cebimize koydurmaz; fakat ona yaklaşırken nasıl düşünmemiz gerektiğini, hangi aldanışlardan sakınmamız gerektiğini ve hangi soruların gerçekten ağır olduğunu öğretir.
Benim gözümde felsefe, insanı iki şey arasında bırakmaz; tam tersine ikisini birlikte yaşatır: hakikate yaklaşma arzusu ile sahte kesinliklere karşı uyanıklık. Bu yüzden felsefe ne yalnızca sonuçsuz bir kuşku denizidir ne de tek hamlede nihai cevaplar dağıtan bir sistemdir. O, daha çok aklın, kalbin ve vicdanın birlikte olgunlaştığı uzun bir yürüyüştür.
Felsefe Neden Bu Soruyu Doğurur
Bu soru boşuna doğmaz. Çünkü felsefe ile ilk ciddi karşılaşmada insan çoğu zaman netlik değil, karmaşıklık görür. Daha önce tartışmasız kabul ettiği birçok düşüncenin aslında varsayımlara dayandığını fark eder. Her güçlü cevabın arkasında başka bir soru, her kesin ifadenin gerisinde başka bir belirsizlik bulunabilir.
Bu yüzden insan ister istemez şunu düşünür:"Ben şimdi gerçeğe mi yaklaşıyorum, yoksa daha da mı uzaklaşıyorum
"Bu çok insani bir gerilimdir. Çünkü zihin doğal olarak huzur ister, felsefe ise çoğu zaman önce huzuru değil, dürüstlüğü ister. Önce yanlış sağlamlıkları söker. Önce kolay cevapları dağıtır. Önce kelimelerin içini boşaltan alışkanlıkları kırar.
İşte bu yüzden felsefe, insana bazen yönünü kaybetmiş hissi verir.Ama çoğu zaman bu kayboluş, hakikatten uzaklaşmak değil; yanlış haritaları terk etmektir.
Gerçek Nedir Felsefe Önce Bu Soruyu Neden Ağırlaştırır
"Gerçek" kelimesi günlük hayatta çok kolay kullanılır. Fakat felsefe devreye girdiğinde bu kelimenin ne kadar katmanlı olduğu anlaşılır. Çünkü gerçek dediğimiz şey bazen dış dünyadaki olgularla ilgilidir, bazen zihnin bilgiyi nasıl kurduğu ile ilgilidir, bazen ahlakla, bazen anlamla, bazen de insan deneyiminin sınırlarıyla ilgilidir.
Felsefe burada şunu sorar: Gerçek sadece görülen midir Akıl, gerçeği olduğu gibi kavrayabilir mi İnsan hakikate ulaşır mı, yoksa sadece ona yaklaşır mı Gerçeklik ile onu yorumlayışımız arasındaki fark nedir Bu soruların çoğalması, hakikatin yok olduğu anlamına gelmez. Tam tersine, hakikatin kolay harcanamayacak kadar ciddi bir mesele olduğunu gösterir. Felsefe, "gerçek" kelimesini hafifçe ağza alınan bir söz olmaktan çıkarır ve ona ağırlık kazandırır.
Yani felsefe gerçeği yok etmez;onu ucuz kesinliklerden korur.
Felsefe İnsanı Gerçeğe Nasıl Yaklaştırır
Felsefenin en büyük gücü, insana hazır cevap vermesinden çok, düşünme biçimini dönüştürmesindedir. Çünkü hakikate yaklaşmak çoğu zaman tek bir büyük cevap bulmaktan değil, yanlış yolları ayıklamaktan geçer. Felsefe bunu yapar.
Felsefenin gerçeğe yaklaştıran bazı büyük işlevleri vardır:
Kavramları temizler.İnsan "özgürlük", "adalet", "iyi", "bilgi", "mutluluk" gibi kelimeleri rastgele kullanmamayı öğrenir.
Çelişkileri görünür kılar.Bir insan aynı anda iki zıt iddiayı taşıyabilir. Felsefe bunu fark ettirir.
Gerekçe aramayı öğretir."Ben böyle hissediyorum" ile "Bu böyledir" arasındaki fark açığa çıkar.
Ön yargıları sarsar.İnsan, çoğu fikrinin aslında çevresinden, kültüründen ya da korkularından geldiğini fark eder.
Hakikati duygudan ayırmadan ama duygunun kölesi olmadan düşünmeyi öğretir. Yani felsefe, hakikati avuç içine koymaz;ama ona yaklaşan zihni daha sahici, daha temiz, daha dikkatli hale getirir.
Peki Felsefe Neden Bazen İnsanı Sonsuz Sorular İçinde Bırakıyormuş Gibi Görünür
Çünkü hayatın büyük meseleleri kolay kapanmaz. İnsan, ölümün ne olduğunu, özgürlüğün sınırını, ahlakın temelini, bilginin kesinliğini, benliğin yapısını ve hakikatin nihai biçimini düşündüğünde, tek cümlelik yanıtların ne kadar yüzeysel kaldığını fark eder.
Felsefe burada dürüst davranır.Kolay olanı söyleyip geçmez.
Bilmediği yerde biliyormuş gibi yapmaz.
Karmaşık olanı basite indirip zihni kandırmaz.
Bu yüzden dışarıdan bakıldığında sanki insanı sonsuz sorulara bırakıyormuş gibi görünür. Oysa çoğu zaman yaptığı şey, soruların gerçekten sonsuz değil, derin olduğunu göstermektir. Derin meseleler, yüzeysel bir aceleyle kapanmaz.
Bazen cevabın uzaması, cevapsızlık değildir.Bazen düşünmenin sürmesi, hakikatin imkansızlığı değil;
hakikatin ciddiyetidir.
Cevap Vermek mi Daha Değerlidir, Doğru Soru Sormak mı
Felsefe bize çok önemli bir şey öğretir: Her cevap, sorunun kalitesine bağlıdır. Yanlış sorulmuş bir mesele, ne kadar zekice cevaplanırsa cevaplanmış olsun, insanı yanlış yere götürebilir. Bu nedenle felsefe çoğu zaman cevap vermekten önce soruyu düzeltir.
Mesela:"Mutlu olmak mı daha önemli, başarılı olmak mı
"Bu sorunun kendisi belki de eksiktir.
Çünkü önce şu sorulmalıdır:
"Başarı dediğimiz şey nedir
""Mutluluk ile anlam aynı şey midir
""İnsan için iyi hayat yalnızca hazza indirgenebilir mi
"İşte felsefe, zihni doğrudan sonuç üretmeye zorlamaz. Önce zemini inceler. Önce kelimeleri arındırır. Önce sorunun neyi gizlediğini araştırır.
Bu yüzden bazen felsefenin insana verdiği en büyük hediye,nihai cevap değil; nihayet doğru sorudur.
Şüphe Felsefede Yıkım mı, Arınma mı Demektir
Birçok insan felsefeyi sürekli kuşku üreten, her şeyi dağıtan ve hiçbir yere varmayan bir alan gibi görür. Oysa gerçek felsefi şüphe, her şeyi yakıp kül etmek için değil; yanlış olanı ayıklamak içindir.
Sağlıklı şüphe: Ezberleri sarsar. Dogmaları sınar. İnancın, bilginin ve düşüncenin gerekçesini test eder. Zihni kör güvenlerden arındırır.Ama burada çok ince bir denge vardır. Şüphe, arınma aracı olmaktan çıkıp karakter haline gelirse, insan hiçbir şeye yaklaşamaz hale gelebilir. Bu durumda şüphe bilgelik değil, dağınıklık üretir.
Olgun felsefe, ne kör inanıştır ne de kör inkâr.O, hakikate ulaşmak için yeterince şüphe eden,
ama şüpheyi putlaştırmayan düşüncedir.
Bu yüzden felsefe bazen insanı kararsızlığa değil;
daha temiz bir inanç ve daha güçlü bir gerekçe alanına taşır.
Felsefe Neden Önce İnsanın Yanlış Kesinliklerini Yıkar
Çünkü insanın en büyük tehlikelerinden biri yanlış cevaplara sahip olmak değil, onları sorgulanamaz sanmaktır. Yanlış bilgi bazen düzeltilebilir; fakat kutsallaştırılmış yanlış, zihni kapatır. Felsefe işte bu kapanmayı kabul etmez.
Felsefe insana şu sert ama gerekli aynayı tutar: Belki de doğru sandığın şey, alışkanlıktır. Belki savunduğun ilke, çıkarına uygun olduğu için hoşuna gidiyordur. Belki "gerçek" dediğin şey, sadece zihinsel konforundur. Belki de seni ikna eden şey, hakikat değil; tekrarın gücüdür.Bu yüzden felsefe bazen yıkıcı gibi görünür.
Ama onun yıktığı şey çoğu zaman hakikat değil;
hakikatin yerine kurulmuş sahte sağlamlıklardır.
İnsan, bazen bir cevabı kaybederek değil;yanlış kesinliği terk ederek gerçeğe yaklaşır.
Felsefe Gerçeğe Ulaştırmıyorsa Bunca Çaba Neden Değerlidir
Çünkü hakikate tam sahip olamamak, ona yaklaşma çabasını değersiz kılmaz. İnsan hayatında pek çok büyük şey böyledir. Adalete her zaman tam ulaşılamaz ama yine de adalet aranır. Mükemmel iyilik nadiren gerçekleşir ama yine de iyilik peşinde yaşanır. Güzelliğin nihai ölçüsü tam çözülemeyebilir ama yine de sanat ve estetik aranır.
Felsefe de böyledir.Belki bütün soruları kesin olarak kapatmaz.
Ama insanı daha yüzeysel, daha savruk, daha sahte bir hayat yaşamaktan kurtarır.
Felsefenin değeri bazen sonuçta değil,insanı dönüştüren arayış biçimindedir.
Çünkü felsefe sayesinde insan:
- Daha dikkatli düşünür
- Daha dürüst yaşar
- Daha tutarlı konuşur
- Daha derin dinler
- Daha az aldanır
- Daha çok fark eder
Yani felsefe, gerçeği tamamen ele geçirmese bile,insanı gerçeğe daha layık bir bilinç haline taşıyabilir.
Felsefe ile Yaşamak İnsanı Daha Bilge mi, Yoksa Daha Huzursuz mu Yapar
İkisini birden yapabilir. Çünkü hakikate yaklaşmak çoğu zaman konforu azaltır. İnsan kolay cevaplardan uzaklaştıkça, zihinsel rahatlığı bir süre sarsılır. Bu yüzden felsefe, ilk aşamada huzur değil, rahatsızlık verebilir.
Fakat bu rahatsızlık her zaman olumsuz değildir.
Bazen bir yaranın temizlenmesi gibi yakıcıdır.
Bazen karanlık bir odada perdenin açılması gibi göz alıcıdır.
Felsefi hayatın insana verdiği huzursuzluklar: Daha önce hiç sorgulamadığı şeyleri sorgulatır. Kendi çelişkilerini gösterir. Başarı, mutluluk, anlam ve ahlak kavramlarını yeniden düşündürür.Ama zamanla bu huzursuzluk, daha derin bir sükunete de dönüşebilir. Çünkü insan yüzeysel rahatlık yerine, daha sahici bir iç denge kazanmaya başlar.
Felsefe, insanı kolay huzurdan mahrum bırakabilir;ama ona daha gerçek bir huzurun zeminini sunabilir.
Sonsuz soru kötü bir şey midir
Hayır. Her sonsuzluk korkutucu değildir. Bazen sonsuz soru, insanın sınırlı aklının büyük hakikatler karşısında gösterdiği sağlıklı tevazudur. Soruların bitmemesi, her şeyin anlamsız olduğu anlamına gelmez. Bazen sadece şunu gösterir: Varlık, tek bakışta tükenmeyecek kadar derindir.
İnsan neden sonsuz sorudan korkar Çünkü kesinlik ister.
Belirsizliği zayıflık sanır.
Kapanmamış meseleleri tehdit gibi algılar.
Oysa bazı alanlarda soru sormaya devam etmek, zihinsel olgunluğun işaretidir. Çünkü hakikatin büyüklüğü karşısında aceleci kapanışlar, çoğu zaman düşüncenin ölümü olur.
Felsefe bize şunu öğretir:Her kapanmamış soru eksiklik değildir.
Bazı sorular, insanı açık tutar.
Bazı sorular, düşünceyi canlı tutar.
Bazı sorular, hakikati tüketmeye kalkışmayan bir saygıdır.
Felsefe İnsanlığı Ortak Bir Gerçeğe Ulaştırabilir mi
Bu sorunun cevabı kolay değildir. Çünkü insanlar kültür, dil, tarih, inanç, çıkar, psikoloji ve tecrübe bakımından farklıdır. Yine de felsefe, ortak akıl zemini kurma bakımından eşsizdir. Neden
Çünkü felsefe, sadece "ben böyle hissediyorum" demekle yetinmez; gerekçe, tutarlılık, evrensellik ve eleştirilebilirlik ister. Bu da şu büyük imkanı doğurur: İnsanlar farklı düşünse bile birbirini anlama zemini bulabilir. Tartışma, kaba güç değil akıl üzerinden yürüyebilir. En azından hangi noktada ayrışıldığı görünür hale gelir.Felsefe herkesi aynı sonuca götürmeyebilir.
Ama çoğu zaman insanları daha yüksek bir tartışma ahlakına taşır.
Bu bile tek başına çok büyük bir değerdir.
Çünkü bazen hakikate giden yol,önce nasıl konuşacağımızı öğrenmekten geçer.
Felsefe Hakikatin Kendisi mi, Yoksa Hakikate Giden Yol mu
Benim nazarımda felsefe, çoğu zaman hakikatin tamamı değil; ona doğru giden zihinsel yol terbiyesidir. Bu çok önemli bir ayrımdır. Çünkü felsefe kendini mutlak cevap olarak sunduğunda dogmalaşabilir. Ama yalnızca soru oyunu gibi kaldığında da sığlaşabilir. Olgun hali ise ikisinin arasında, çok zarif bir yerde durur.
Felsefe: Hakikati ciddiye alırama
insan aklının sınırlı olduğunu unutmaz. Cevap ararama
cevap bulduğunda onu putlaştırmaz. soru sorarama
soruyu amaçsız bir dolaşma haline de getirmez.İşte bu yüzden felsefe, benim için ne tamamlanmış hakikatin kendisidir ne de amaçsız şüphe gezintisidir. O, hakikate yaklaşırken zihni olgunlaştıran bir yoldur.
Büyük Filozoflar Bize Ne Öğretir Kesin Cevap mı, Derin Yürüyüş mü
Büyük filozoflara baktığımızda hepsinin aynı cevabı vermediğini görürüz. Kimisi aklı merkeze alır, kimisi deneyimi, kimisi erdemi, kimisi varoluş sancısını, kimisi dili, kimisi toplumu, kimisi özgürlüğü. Bu çeşitlilik ilk bakışta kafa karıştırıcı olabilir.
Ama burada çok önemli bir sır vardır:
Büyük filozoflar bize sadece sonuç bırakmaz;
aynı zamanda düşünme biçimi, soru ciddiyeti ve entelektüel dürüstlük bırakır.
Onlardan öğrendiğimiz şey bazen şudur:- Cevapların farklı olabileceği
- Aynı sorunun farklı kapılardan görülebileceği
- Düşüncenin tarih içinde olgunlaştığı
- Akıl yürütmenin medeniyetler kurabildiği
- Ve insanın hakikate ancak tevazu ile yaklaşabileceği
Yani büyük felsefe, bazen tek bir sonuçtan çok,düşünmenin asaletini öğretir.
Felsefe Kalbi Yorar mı, Yoksa Derinleştirir mi
Bu soru çok güzeldir. Çünkü felsefe sadece aklı ilgilendiriyormuş gibi görünür; oysa kalbi de derinden etkiler. İnsan düşünmeye başladıkça sadece bilgi dünyası değil, duygusal dünyası da değişir. Eski inançlar sarsılır, yeni anlamlar aranır, bazı korkular görünür hale gelir, bazı umutlar daha sahici biçimde kurulur.
Felsefe kalbi yorabilir, çünkü: İnsanı yüzeysellikten mahrum bırakır. Konforlu yalanları zedeler. Hayatın büyük ağırlıklarını görünür kılar.Ama aynı zamanda kalbi derinleştirir, çünkü:
Anlam duygusunu büyütür. Kibir yerine hayreti koyar. Hız yerine tefekkürü koyar. Kör tepki yerine bilinçli duruş kazandırır.Bu yüzden felsefe kalbi sadece yormaz.
Onu bazen incitir, bazen sarsar, ama sonunda çoğu zaman
daha derin hissedebilen bir iç dünya kazandırır.
Felsefe ile Gerçeğe Yaklaşmak, Her Şeyden Emin Olmak mıdır
Hayır. Gerçeğe yaklaşmak, her konuda tam ve mutlak emin olmak anlamına gelmez. Hatta bazen hakikate yaklaşan insan, bilgisinin sınırlarını daha iyi görür. Bu ilk bakışta eksiklik gibi görünse de aslında derin bir olgunluktur.
Çünkü cahil kesinlik kolaydır.Bilge tevazu zordur.
Felsefe insana bazen şunu öğretir:
Bazı şeylerden güçlü biçimde emin olabilirsin. Bazı şeylerde ihtiyatlı olman gerekir. Bazı alanlarda ise soru açık kalmalıdır.Bu, zayıflık değildir.
Bu, zihnin kendi sınırlarını tanımasıdır.
Gerçeğe yaklaşmak, her taşın altını kesinlikle görmeye başlamak değil;hangi yerde sağlam bastığını, hangi yerde dikkatli yürümen gerektiğini bilmektir.
Felsefe İnsanı Yolda mı Bırakır, Yoksa Yolu mu Gösterir
Bu sorunun cevabı, felsefeden ne beklendiğine bağlıdır. Eğer insan felsefeden bütün hayat meselelerini tek cümleyle çözecek sihirli formüller bekliyorsa, elbette hayal kırıklığı yaşayabilir. Ama felsefeden daha doğru düşünme, daha temiz görme, daha dürüst yaşama ve daha derin sorma gücü bekleniyorsa, o zaman felsefe insanı yolda bırakmaz.
Aksine, ona şunları verir: Zihinsel pusula Kavramsal dikkat Gerekçe ahlakı Hakikate karşı saygı Belirsizlik içinde bile asaleti koruma gücüYani felsefe bazen yolu tamamen bitirmez;
ama çoğu zaman karanlıkta yürüyebilecek bir bilinç kazandırır.
Bu da az şey değildir.
Gerçek Belki de Sonuç Değil, Yaklaşım Biçimi midir
Burada çok ince ve büyüleyici bir ihtimal vardır: Belki de hakikatin en önemli taraflarından biri, ona nasıl yaklaştığımızda gizlidir. Yanlış yöntemle bulunmuş doğru cevap bile insanı olgunlaştırmayabilir. Ama doğru yöntemle sürdürülen dürüst arayış, henüz nihai cevaba ulaşmamış olsa da insanı büyütebilir.
Bu yüzden felsefe bize sadece "ne düşünmeliyim" demez;aynı zamanda "nasıl düşünmeliyim" der.
Ve çoğu zaman asıl dönüşüm burada yaşanır. Çünkü insanın dünya görüşünü belirleyen şey yalnızca vardığı sonuçlar değil; sonuçlara varırken kullandığı zihinsel ahlaktır.
Hakikate yaklaşmanın en güzel yönlerinden biri,insanı kendi arayışının kalitesine karşı da sorumlu hale getirmesidir.
Benim Gözümde Felsefe İnsanı Nereye Götürür
Benim gözümde felsefe, insanı doğrudan bitmiş bir hakikat sarayına götürmez. Ama onu, o saraya layık biçimde yürümeyi öğrenen bir zihne dönüştürür. Felsefe sayesinde insan daha dikkatli olur, daha dürüst olur, daha az böbürlenir, daha çok hayret eder, daha derin sorular taşır ve daha kolay kandırılmaz.
Benim için felsefenin büyük kazancı şunlardır: Aklı keskinleştirmesi
Kalbi derinleştirmesi Tutarlılığı önemsetmesi Kişiyi kendine karşı dürüst kılması Varlık karşısında hayret duygusunu koruması Sahte kesinlikleri sökmesi İnsana içsel yön duygusu vermesiBu yüzden ben felsefenin insanı boşlukta bırakmadığını düşünüyorum.
O, insanı bazen belirsizlikte bırakır; ama başsız bırakmaz.
Sorular arasında tutar; ama pusulasız bırakmaz.
Son Söz Felsefe, Gerçeğin Kapısını Açmasa Bile Ona Nasıl Yaklaşılacağını Öğreten En Asil Yürüyüşlerden Biri midir
Evet, bence felsefe tam olarak budur. Felsefe, insana her sorunun son cevabını vermeyebilir. Hatta bazen cevapların eksildiği, soruların çoğaldığı, kesinliklerin eridiği bir alan açabilir. Fakat bu durum, onun başarısızlığı değil; çoğu zaman insanı çocukça zihinsel rahatlıktan çıkarıp olgun bir hakikat terbiyesine sokmasıdır. Çünkü gerçeğe yaklaşmak, sadece bir sonuca sahip olmak değildir. Aynı zamanda kendini kandırmamayı öğrenmektir. Çelişkiyi fark etmektir. Kavramları ciddiye almaktır. Bilmediğini kabul edecek kadar dürüst olmaktır. Ve yine de düşünmeyi, aramayı, sormayı ve anlamaya çalışmayı bırakmamaktır.
Belki felsefe, insanı soruların sonsuzluğunda terk etmez; aksine ona o sonsuzluk içinde nasıl yürüyeceğini öğretir. Belki hakikat, bir ganimet gibi ele geçirilecek bir şey değil; saygıyla yaklaşılacak, sabırla aranacak, tevazuyla düşünülecek ve içtenlikle yaşanacak bir ufuktur. İşte bu yüzden felsefe, sadece cevap üretme işi değil; insan ruhunun hakikat karşısında nasıl duracağını öğrenme sanatıdır.
