Çoğunluk Her Zaman Haklı mıdır 
Kalabalığın Gücü, Toplumsal Normalleşme, Vicdanın Direnci ve Hakikatin Sayıyla Ölçülmemesi Nasıl Anlaşılmalıdır
İnsan zihni çoğu zaman kalabalığa bakarak rahatlamak ister. Çok kişinin aynı şeyi söylemesi, aynı şeyi yapması, aynı şeyi savunması, o şeyin doğru olabileceği hissini güçlendirir. Bu psikoloji çok güçlüdür. Çünkü insan sadece akılla değil; ait olma ihtiyacıyla, dışlanmama arzusuyle, güvende hissetme isteğiyle de yaşar. Bu yüzden "çoğunluk böyle düşünüyor" cümlesi, bazen bir delilden daha etkili olur.
Fakat burada çok büyük bir yanılgı saklıdır: yaygın olan şey ile doğru olan şey aynı değildir. Toplumsal olarak normalleşmiş birçok yanlış vardır. Tarihte de bugün de kalabalıklar, bazen zulmü düzen sanmış, bazen yalanı gerçek sanmış, bazen de hakikati marjinalleştirmiştir. Bu yüzden çoğunluk, bir fikrin yaygınlığını gösterebilir; ama onun hakikat değerini tek başına belirleyemez.
Öte yandan azınlıkta olmak da tek başına haklılık belgesi değildir. İnsan bazen gerçekten delille, adaletle ve vicdanla doğruyu savunduğu için yalnız kalır; bazen de sadece inadı, kibri, kırgınlığı veya bilgisizliği yüzünden kalabalıktan kopar. İşte bu başlıkta asıl mesele, çoğunluğu körü körüne kutsamamak ama yalnızlığı da romantikleştirmemektir. Doğru ölçü; sayı değil, hakikattir.
Çoğunluğun Gücü Neden Bu Kadar Etkilidir
Çünkü çoğunluk, insana psikolojik meşruiyet hissi verir. Bir insan tek başınaysa kendinden şüphe etmeye başlar. Ama yanında çok sayıda insan varsa, henüz delile bakmadan içten içe rahatlar. Bu durum özellikle sosyal hayatta çok sık görülür. İnsanlar çoğu zaman bir şeyin doğruluğunu araştırmadan önce şuna bakar:"Bunu kaç kişi kabul ediyor
"Bu çok tehlikeli ama çok yaygın bir zihinsel kısa yoldur. Çünkü kalabalık, insana şu hisleri verir:
yalnız değilim
demek ki bu makul olmalı
bu kadar kişi yanılıyor olamaz herkes böyle yapıyorsa bunda sorun yokturOysa insanlık tarihi tam da bunun tersini defalarca göstermiştir. Çok kişinin aynı hatayı paylaşması, hatayı hakikate dönüştürmez. Sadece hatanın yaygınlaştığını gösterir.
Çoğunluk Her Zaman Haklı mıdır
Hayır, çoğunluk her zaman haklı değildir. Çünkü haklılık sayıyla oluşmaz. Bir düşüncenin arkasında milyonlarca insan durabilir; ama o düşünce yine de zalim, yanlış, çarpık veya eksik olabilir. Doğruluğun kaynağı kalabalık değil; delil, adalet, gerçeklik, ahlaki tutarlılık ve hakikate sadakattir.Bir yanlışın yaygınlaşmasının birçok sebebi olabilir:
alışkanlık
korku
çıkar ilişkisi
propaganda
gelenek baskısı
düşünme tembelliği ait olma ihtiyacıBu yüzden çoğunluğun bir şeyi benimsemiş olması, o şeyin hak olduğuna değil; o şeyin toplumda yerleşmiş olduğuna işaret eder. Yerleşmiş olmak ile doğru olmak aynı şey değildir.
Peki Azınlıkta Olmak İnsanı Otomatik Olarak Haklı Yapar mı
Hayır, bu da doğru değildir. Bazen insanlar sırf kalabalığa ters düştüğü için kendini otomatik olarak "uyanmış", "üstün", "hakikati gören" kişi sanabilir. Bu da başka bir tuzaktır. Çünkü insan bazen yalnız kaldığı için değil; uyumsuz, ölçüsüz, bilgisiz veya kibirli olduğu için de yalnızlaşabilir.Bu yüzden sağlıklı yaklaşım şudur:
Çoğunluk haklıdır diye teslim olma.
Ama
azınlıkta kaldın diye de kendini kutsama.
Asıl soru şu olmalıdır:
Dayandığım şey delil mi Savunduğum şey adil mi Vicdanım bunu gerçekten doğru buluyor mu Karşı görüşü dürüstçe değerlendirdim mi Yoksa sadece tepki mi veriyorum Demek ki doğruluk ne çoğunlukta garanti altındadır ne yalnızlıkta.
Toplumsal Normalleşme Neden Tehlikelidir
Çünkü insan, uzun süre gördüğü yanlışı bir süre sonra doğal sanmaya başlar. Buna toplumsal normalleşme denir. Bir davranış çok tekrarlandığında, sık görüldüğünde, kültürel olarak onaylandığında veya sorgulanmadan sürdürüldüğünde insanlar onun ahlaki niteliğini unutabilir.Mesela toplum içinde:
yalan normalleşebilir haksız kazanç zeka gibi sunulabilir
saygısızlık dürüstlük zannedilebilir öfke güç sayılabilir adaletsizlik düzen diye korunabilir herkesin yaptığı şey masum görünmeye başlayabilirİşte burada çoğunluk çok tehlikeli bir örtü hâline gelir. Çünkü insan artık şunu sormaz:
"Bu doğru mu
"Onun yerine şunu sorar:
"Bunu herkes yapıyor mu
"Ve bu değişim, vicdanın çözülmeye başladığı noktadır.
Hakikat Sayıyla Ölçülür mü
Hayır, hakikat sayıyla ölçülmez. Çünkü hakikat nicelik değil, nitelik meselesidir. Bir şeyin doğru olması için milyonlar tarafından savunulması gerekmez. Aynı şekilde bir şeyin yanlış olması için de az kişi tarafından bilinmesi yeterli değildir.Hakikat şu şeylerle ölçülür:
adaletle delille vicdan berraklığıyla tutarlılıkla
sonuçların ahlaki niteliğiyle
insanı ve hayatı neye dönüştürdüğüyleBir toplumun çok büyük kısmı bir yanlışı destekleyebilir; ama o yanlış yine de yanlıştır. Çünkü gerçek, insanların oyuna göre şekil değiştiren bir madde değildir.
Bu yüzden olgun insan, kalabalığın ne dediğini dinler ama hakikati sadece ondan öğrenmez.
Dinde Çoğunluk Meselesi Nasıl Anlaşılmalıdır
Dinde de sayı tek başına hak ölçüsü değildir. İslam'ın temel öğretisinde hak, Allah'ın gösterdiği ölçüyle belirlenir. Çoğunluk bir şeyi benimsedi diye helal haram değişmez, zulüm adalete dönüşmez, batıl hak olmaz. Peygamberlerin kıssalarında da hakikatin çoğu zaman kalabalıklar tarafından değil, önce az sayıda sadık insan tarafından taşındığını görürüz.Bu bize çok büyük bir ders verir:
Kalabalık bazen alışkanlığın tarafında olur. Hak ise bazen bedel isteyen tarafta kalır. Doğruda sebat etmek, bazen sosyal konforu kaybetmek demektir.Ama burada yine dikkat gerekir. Dinde "herkes bozuldu, bir ben kaldım" kibri de çok tehlikelidir. Çünkü bu tavır insanı hak savunuculuğundan çıkarıp nefsinin merkezine taşıyabilir. Dindeki olgun denge şudur:
Hak ölçüsünü sayıdan alma.
Ama
haklı olduğunu sanarken tevazuyu bırakma.
"Herkes Böyle Yapıyor" Cümlesi Neden Bazen Bir Susturma Silahına Dönüşür
Çünkü bu cümle çoğu zaman hakikati tartışmak için değil, itirazı bastırmak için kullanılır. Bir ailede yanlış vardır; itiraz edene "bir tek sen mi akıllısın" denir. Bir iş yerinde etik dışı düzen kurulmuştur; dürüst kalan kişiye "herkes böyle yapıyor" baskısı uygulanır. Bir toplumda çürümüş bir gelenek sürmektedir; karşı çıkan kişiye "atalardan iyi mi bileceksin" denir.Bu gibi yerlerde çoğunluk, artık düşünsel bir veri değil; ahlaki baskı aygıtı hâline gelir.
Bu cümlenin gizli anlamı çoğu zaman şudur:
Uyum sağla. Fazla sorgulama. Rahatsız edici olma. Düzeni bozma.Oysa insan bazen tam da düzen bozulduğu için itiraz eder. Ve böyle anlarda çoğunluğun sesi, hakikatin değil; konforun sesi olabilir.
Vicdanın Direnci Nedir ve Neden Gereklidir
Vicdanın direnci, insanın kalabalık baskısına rağmen içindeki doğru duygusunu tamamen kaybetmemesidir. Bu çok kıymetli bir şeydir. Çünkü insan bazen dışarıdan gelen güçlü sesler arasında kendi içindeki adalet sezgisini kaybedebilir. Herkes bir şeyi normal gördüğünde, insanın kendi rahatsızlığını da bastırması kolaylaşır.Vicdanın direnci şu anlarda ortaya çıkar:
herkes susarken senin rahatsız olman bir haksızlık karşısında için daralması yaygın olanın yine de yanlış görünebilmesi yalnız kalsan da içten içe "bu doğru değil" diyebilmenBu direnç çok değerlidir. Çünkü toplumların tamamen çürümesini engelleyen şeylerden biri, çoğunlukla birlikte hareket etmeyen ama hakikatten de vazgeçmeyen vicdanlardır.
İnsan Kalabalığa Rağmen Ne Zaman Direnmelidir
Eğer mesele açık adaletsizlik, zulüm, yalan, sömürü, haramın normalleştirilmesi veya temel bir ahlaki çürüme ise insan kalabalığa rağmen direnebilmelidir. Çünkü bazen sessizlik, pasif uyum değil; fiilî ortaklığa dönüşür.Direnilmesi gereken durumlar şunlar olabilir:
mazluma zulmediliyorsa hakkı yeniyorsa iftira dönüyorsa ahlaksızlık kültürle meşrulaştırılıyorsa açık dinî sınırlar alay konusu yapılıyorsa yanlış, güç sayesinde doğru gibi sunuluyorsaBu anlarda çoğunluk baskısı insanı korkutabilir. Ama hakikat çoğu zaman konforlu değildir. İşte ahlak burada başlar: insanın doğru bildiğini, bedel olsa bile terk etmemesi.
Çoğunluğa Uymamak Kibirle Nasıl Karıştırılmaz
Bunun için insanın sürekli kendini denetlemesi gerekir. Çünkü kalabalığa karşı durmak bir erdem olabilir; ama çok kolay biçimde ego besleyen bir yalnızlık gösterisine de dönüşebilir. İnsan bazen gerçekten hakikati savunur, bazen de sırf farklı görünmekten haz alır.Bunu ayırmanın yolları şunlardır:
Delile bakmak Nefsi sorgulamak Karşı tarafın güçlü yönlerini kabul etmek Kendi hatalı olabilme ihtimalini tümden silmemek Haklı olsa bile alçakgönüllü kalmakDoğruyu savunurken insanın iç dünyasında şu denge korunmalıdır:
"Ben hakikatin sahibi değilim; sadece ona sadık kalmaya çalışıyorum."
İşte bu cümle, yalnızlığı kibirden korur.
En Sağlıklı Ölçü Nedir
En sağlıklı ölçü şu beş şeydir:
Delil Adalet Vicdan Muhasebe TevazuYani insan bir meselede ne sadece kalabalığa göre karar vermeli ne de sadece içinden geçene göre hareket etmelidir. Doğru olan, şunları birlikte tartmaktır:
Bu doğru mu
Adil mi
Delille destekleniyor mu
Vicdanıma uyuyor mu
Nefsim beni kandırıyor olabilir mi
Bu sorular insanı hem sürü psikolojisinden hem de ego psikolojisinden korur.
Son Söz Çoğunluk Her Zaman Haklı mıdır
En dürüst ve dengeli cevap şudur:
Hayır, çoğunluk her zaman haklı değildir.
Ama
azınlıkta olmak da tek başına haklılık garantisi değildir.
Hakikat, kalabalığın sayısında değil;
adaletin ağırlığında,
delilin gücünde,
vicdanın berraklığında,
ve ahlaki tutarlılıkta aranmalıdır.
Toplum bazen yanlışları normalleştirir.
Kalabalık bazen korkak olabilir.
Yaygın olan bazen çürümüş olabilir.
Ama insanın içinde hâlâ rahatsız olan bir vicdan varsa, o vicdan küçümsenmemelidir.
Öte yandan insan da kendini hemen "herkes yanlış, ben doğruyum" merkezine koymamalıdır. Çünkü hakikate sadakat, kibirsiz taşınmalıdır.
Sonunda şunu söylemek gerekir:
Kalabalık insana cesaret verebilir; ama haklılık vermez.
Yalnızlık insana bedel ödetebilir; ama otomatik doğruluk kazandırmaz.
Asıl mesele, sayıların gürültüsünün ötesinde, hakikatin sesini duyabilmektir.
