Meryem Suresi 91. Ayette “Rahmân’a Çocuk İsnat Ettikleri İçin” İfadesi Ne Anlama Gelir
⠀“Meryem 91, göklerin çatlayacak, yerin yarılacak ve dağların çökecek gibi tasvir edilmesinin sebebini açıkça ortaya koyar: Rahmân’a çocuk isnadı. Kur’an burada Allah’ın benzersizliğini koruyan çok kesin bir sınır çizer. Yaratan, yaratılmışların soy düzenine dâhil değildir; hiçbir peygamber, melek veya salih kul O’nun evladı ya da ilahlığının parçası değildir. Gerçek sevgi yaratılmışı ilahlaştırmaz, gerçek iman da Allah’ı yaratılmışa benzetecek bir yakınlık üretmez.”
Ersan Karavelioğlu
Meryem Suresi 91. Ayetin Anlamı Nedir
Meryem Suresi'nin 91. ayeti, önceki ayette anlatılan son derece sarsıcı kozmik tablonun nedenini açıklamaktadır.Ayetin genel anlamı şöyledir:
Tek başına okunduğunda kısa görünen bu ayet, 88–91. ayetlerle birlikte düşünüldüğünde çok güçlü bir bütünün parçasıdır.“Rahmân’a çocuk isnat etmelerinden dolayı.”
Meryem Suresi, 19:91
- ayette:
iddiası aktarılmıştı.
- ayette bunun son derece ağır bir söz olduğu bildirilmişti.
- ayette ise bu sözün ağırlığı:
yerin yarılması,
dağların yıkılıp çökmesi
şeklinde tasvir edilmişti.
- ayet şimdi bütün bunların sebebini açıkça tekrar etmektedir:
Bu tekrar, konunun Kur’an'ın tevhid anlayışında ne kadar merkezî olduğunu göstermektedir.
Ayet Neden Sebebi Bir Kez Daha Açıkça Belirtmektedir
Kur’an bazı önemli hakikatleri yalnız bir kez söylemekle yetinmez.Özellikle insanın yanlış anlamaması gereken konularda:
iddia,
değerlendirme,
sonuç
birbirini takip edebilir.
Meryem 91 de böyledir.
- ayette göklerin, yerin ve dağların sarsılması gibi olağanüstü bir tasvir vardır. İnsan:
diye sorabilir.
- ayet cevabı tartışmasız hâle getirir:
Böylece kozmik görüntünün başka bir sebebe bağlanmasının önüne geçilir.
Kur’an burada sebebi belirsiz bırakmaz; tevhid ihlalini doğrudan isimlendirir.
“Rahmân’a Çocuk İsnat Etmek” Tam Olarak Ne Anlama Gelir
Bu ifade Allah'a:evlat,
oğul,
çocuk,
soy bağı
nispet edilmesini anlatmaktadır.
İslam'ın tevhid anlayışında Allah:
yaratandır,
yaratılmamıştır,
doğmamıştır,
doğurmamıştır,
çocuğa ihtiyaç duymaz.
Bu nedenle yaratılmışlara özgü ebeveynlik ilişkisini Allah'a taşımak doğru değildir.
Allah ile yaratılmış arasında soy bağı değil, Rab ile kul ilişkisi vardır.
Bu ayrım İslam inancının en temel noktalarından biridir.
İnsan Allah'ın:
kulu,
yarattığı,
rahmet ettiği
bir varlıktır.
Allah'ın biyolojik veya ilahî anlamda çocuğu değildir.
Allah Neden Çocuk Edinmekten Münezzehtir
Çocuk sahibi olmak yaratılmış hayatının bir parçasıdır.İnsan:
ölümlüdür,
nesli devam eder,
soy oluşturur,
ailenin yeni kuşaklarını meydana getirir.
Allah ise ölümlü değildir.
Varlığının devamı için nesle ihtiyacı yoktur.
Mülkünü devredeceği bir veliaht gerekmez.
Yalnızlığını giderecek başka bir varlığa ihtiyaç duymaz.
Eksik değildir ki çocukla tamamlansın.
Allah’ın çocuğa ihtiyacı bulunmaması, O’nun mutlak yeterliliğinin sonucudur.
Her şey Allah'a muhtaçtır.
Allah hiçbir şeye muhtaç değildir.
“Rahmân” İsmi ile Çocuk İsnadının Reddedilmesi Arasında Nasıl Bir Bağlantı Vardır
Burada özellikle Rahmân isminin kullanılması çok anlamlıdır.İnsan bazen şöyle düşünebilir:
Sevgi varsa aile ilişkisi olmalı.
Merhamet varsa ebeveynlik bağı olmalı.
Kur’an ise bize daha büyük bir kavram verir:
Rahmân.
Allah'ın kullarına merhamet etmesi için onları çocuk edinmesine ihtiyacı yoktur.
O zaten yaratandır.
Rabdir.
Rahmân'dır.
İlahî rahmet, biyolojik yakınlığa ihtiyaç duymayan bir rahmettir.
Allah kuluna merhamet eder.
Duasını işitir.
Tevbesini kabul edebilir.
Onu bağışlayabilir.
Ama bütün bunlar Allah ile kul arasında bir soy bağı bulunduğu anlamına gelmez.
Allah’ın Sevgisi ile İnsanlardaki Anne Baba Sevgisi Aynı Şey midir
Tam olarak aynılaştırılamaz.Anne baba sevgisi yaratılmış insanın sevgisidir.
Çok kıymetli olabilir.
Fakat:
sınırlıdır,
değişebilir,
insan psikolojisiyle bağlantılıdır.
Allah'ın rahmeti ve sevgisi ise O'na layık biçimdedir.
İnsanların sevgisine benzeyen biyolojik veya psikolojik bir ihtiyaç olarak düşünülmemelidir.
Allah’ın rahmetini anlamak için O’nu insanlaştırmaya ihtiyaç yoktur.
İnsan:
“Anne beni seviyor, demek ki Allah da ancak baba gibi düşünülürse sever.”
sonucuna gitmemelidir.
Kur’an kendi dilini verir:
Rahmân.
Rahîm.
Bağışlayan.
Dua eden kulunu işiten Rab.
Bu dil tevhidi korurken Allah'ın rahmetini de son derece güçlü biçimde anlatır.
Hz. İsa’ya “Allah’ın Oğlu” Denilmesinin İslam Açısından Problemi Nedir
İslam'da Hz. İsa büyük bir peygamberdir.Hz. Meryem'in oğludur.
Mesih'tir.
Allah'ın elçisidir.
Mucizevi biçimde dünyaya gelmiştir.
Bütün bunlar Hz. İsa'nın değerini göstermektedir.
Ancak İslam, Hz. İsa'nın:
Allah’ın oğlu veya ilahlığının ortağı
olduğu anlayışını kabul etmez.
Çünkü mucizevi doğum ilahlık anlamına gelmez.
Allah'ın bir insanı olağan sebeplerden farklı biçimde yaratması, onu Allah'ın çocuğu yapmaz.
Mucize, kul ile Allah arasındaki sınırı kaldırmaz.
Hz. İsa'nın büyük değeri peygamberliğinde ve Allah'a kulluğundadır.
Hz. İsa’nın Babasız Doğması Onun İlâh Olduğunu Gösterir mi
İslam açısından hayır.Babasız doğum mucizedir.
Fakat ilahlık delili değildir.
Allah dilediğini dilediği biçimde yaratabilir.
Hz. Âdem'in yaratılışında da insanın alıştığı anne-baba düzeni yoktur.
Dolayısıyla:
alışılmış yaratılış düzeninin dışında meydana gelmek, yaratılmış olmaktan çıkmak anlamına gelmez.
Hz. İsa yine Allah'ın yarattığı kuludur.
Bu nedenle İslam bir taraftan onun mucizevi doğumunu kabul ederken diğer taraftan ilahlaştırılmasını reddeder.
Bu, mucize ile ilahlık arasındaki sınırı koruyan önemli bir tevhid ölçüsüdür.
Peygamberleri Çok Sevmek Onları İlâhlaştırmaya Götürmemelidir Neden
Çünkü peygamberlerin kendileri insanları Allah'a kulluğa çağırmıştır.Bir peygambere:
Allah'a ait mutlak güç,
bağımsız gayb bilgisi,
ilahî soy,
Allah'tan bağımsız kurtarıcılık
vermek onun getirdiği tevhid mesajına aykırı hâle gelebilir.
Bu nedenle gerçek peygamber sevgisi ölçülüdür.
Hz. İsa'yı sev.
Hz. Musa'yı sev.
Hz. İbrahim'i sev.
Hz. Muhammed'i sev.
Ama hepsinin ortak hakikatini unutma:
Onlar Allah’ın kulları ve elçileridir.
Peygamberlerin şerefi kulluklarını aşmakta değil, kulluğu en güzel biçimde taşımalarındadır.
Bu Ayet Hz. Muhammed’i Aşırı Yüceltme Konusunda da Bir Ölçü Verir mi
Evet.Tevhid ilkesi bütün peygamberler için geçerlidir.
Hz. Muhammed Müslümanların son peygamberi ve çok sevdiği Allah Resulüdür.
Fakat o da:
Allah'ın kulu,
Allah'ın elçisi,
yaratılmış bir insandır.
Onu sevmek ibadettir anlamında değil, peygamber sevgisinin gereği olarak son derece değerlidir; ancak bu sevgi onu Allah'ın makamına çıkarmaya dönüşmamalıdır.
Hz. Muhammed’i gerçekten yüceltmenin yolu, onun getirdiği tevhidi bozmak değil yaşamaktır.
O insanları kendisine kulluğa değil Allah'a kulluğa çağırmıştır.
Dolayısıyla peygamber sevgisi ile tevhid birbirini tamamlamalıdır.

Bir İnsanı “Allah’a Çok Yakın” Görmek Ona İlâhî Özellikler Vermemizi Haklı Çıkarır mı
Hayır.Bir insan çok salih olabilir.
İbadeti güçlü olabilir.
İlim sahibi olabilir.
Allah'a yakın bir kul olarak umut edilebilir.
Fakat bu ona:
mutlak gayb bilgisi,
Allah'tan bağımsız tasarruf,
hatasızlık,
ilahî güç
vermez.
Salihlik insanı ilah yapmaz.
Bu nedenle Müslüman:
âlimleri sever,
salihlerden faydalanır,
hocalarına saygı gösterir.
Ama kulluk ile ilahlık arasındaki sınırı korur.
Gerçek salih insan da zaten bu sınırın korunmasını ister.

Bu Ayet Farklı İnançlara Mensup İnsanlara Karşı Nasıl Bir Tutum Gerektirir
Ayet İslam'ın teolojik görüşünü açık biçimde ortaya koymaktadır.Allah'a çocuk isnadı reddedilmektedir.
Bunu:
“Bütün inançlar aynıdır.”
diyerek gizlemek doğru değildir.
Fakat bundan hareketle:
insanlara hakaret etmek,
onları aşağılamak,
şiddet uygulamak,
haklarını çiğnemek
de doğru değildir.
İnanç konusunda net olmak, insanlık konusunda zalim olmayı gerektirmez.
Müslüman kendi tevhid inancını açıkça savunabilir.
Aynı zamanda farklı inançtaki insanın:
canına,
malına,
onuruna,
hakkına
saygı gösterebilir.
Teolojik farklılık ahlaki adaleti iptal etmez.

Bir İnanç Yanlışsa O İnancı Taşıyan Herkesin Ahiret Hükmünü Verebilir miyiz
Hayır.Bir öğretinin İslam açısından yanlış olduğunu söylemek başka, belirli insanların nihai ahiret durumuna hükmetmek başkadır.
Allah her insanın:
hangi bilgiye ulaştığını,
neyi gerçekten anladığını,
hangi şartlarda yetiştiğini,
niyetini,
samimiyetini,
son hâlini
bilir.
Biz bütün bunları bilemeyiz.
Bu nedenle:
“Bu inanç Kur’an’a göre yanlıştır.”
diyebiliriz.
Ama belirli çağdaş kişiler hakkında Allah'ın yerine geçerek kesin ebedî hüküm dağıtmamalıyız.
İlkeyi vahiyden öğreniriz; kişinin nihai hesabını Allah’a bırakırız.

Meryem 91 Allah Hakkında Konuşma Ahlakı Konusunda Ne Öğretir
Çok temel bir şey öğretir:Allah hakkında delilsiz isnatlarda bulunma.
İnsan:
“Bence Allah'ın şöyle bir özelliği olmalı.”
diyerek kendi beklentisini ilahî gerçekliğe dönüştürmemelidir.
Allah kendisini vahiyde tanıtmaktadır.
Mümin de bu çerçeveyi temel alır.
Allah hakkında:
çocuk,
eş,
soy,
bedensel ihtiyaç
gibi yaratılmış özellikleri üretmez.
Bu yalnız teoloji meselesi değildir.
Bir bilgi ahlakıdır.
Bilmediğin konuda kesin konuşma.
Allah'ın söylemediğini Allah'a isnat etme.
Vahyin açık hükmünü kişisel hayalinle değiştirme.

Allah’ın Çocuğunun Olmaması İnsan Değerini Azaltır mı
Hayır.İnsan değerli olmak için Allah'ın çocuğu olmak zorunda değildir.
Kur’an insanın değerini başka bir yerde kurar:
Allah onu yaratmıştır.
Ona akıl vermiştir.
Vahiy göndermiştir.
Kulluğa çağırmıştır.
Takva yolunu göstermiştir.
Kul olmak değersizlik değildir.
Peygamberler bile Allah'ın kullarıdır.
Bu, onları küçültmez.
Tam tersine kulluk, insanın yaratılışındaki en temel şereflerden biridir.
İnsan Allah'ın çocuğu olduğu için değil, Allah'ın bilinçli kulu olarak yaşayabildiği için büyük bir manevi değere sahip olabilir.

Tevhid Günlük Hayatta “Allah’ın Çocuğu Yoktur” Demenin Ötesinde Nasıl Yaşanır
Tevhid yalnız doğru bir cümleyi kabul etmek değildir.Hayatın merkeziyle ilgilidir.
Allah tek Rab ise:
ibadetin yalnız O'na yönelir.
Duanın nihai yönü O'dur.
Helal-haram ölçüsünü ciddiye alırsın.
Hiçbir insanı mutlaklaştırmazsın.
Paranı ilahî güvence gibi görmezsin.
Makamı sonsuz güç sanmazsın.
Bunları doğrudan Allah'a çocuk isnadıyla aynı dinî kategoriye koymak doğru değildir. Fakat bütün bunlar tevhidin hayata yansıyan sonuçlarıdır.
Dil “Allah birdir.” derken kalp de yaratılmışları mutlaklaştırmamayı öğrenmelidir.
Tevhidin gerçek derinliği burada ortaya çıkar.

Meryem Suresi 90–92. Ayetler Arasında Nasıl Bir Bağlantı Vardır
- ayette Rahmân'a çocuk isnadının ağırlığı:
- ayet bu sarsıcı görüntünün sebebini açıkça bildirir:
- ayette ise konunun teolojik hükmü son derece net biçimde tamamlanacaktır:
Böylece üç ayet güçlü bir bütünlük oluşturur:
90. ayette kozmik sarsıntı tasvir edilir, 91. ayette bunun sebebi açıklanır, 92. ayette ise çocuk isnadının Rahmân hakkında kesin biçimde imkânsız ve uygunsuz olduğu vurgulanır.
Bu üçlü yapı tevhidin Kur’an'daki kesinliğini son derece güçlü biçimde ortaya koymaktadır.

Meryem Suresi 91. Ayetin En Büyük Manevi Mesajı Nedir
Meryem 91'in en büyük manevi mesajlarından biri şudur:Allah ile yaratılmış arasındaki sınırı koru.
Allah yaratandır.
Hz. İsa yaratılmıştır.
Hz. Muhammed yaratılmıştır.
Melekler yaratılmıştır.
Bütün insanlar yaratılmıştır.
Yaratılmış ne kadar büyük makam sahibi olursa olsun Allah'ın çocuğu, ortağı veya ilahlığının parçası hâline gelmez.
Bu sınır insanın hem Allah'a hem peygamberlere karşı doğru sevgi kurmasını sağlar.
Allah’ı Allah olarak sev; peygamberi peygamber olarak sev.
Biri diğerinin yerine geçirilmediğinde sevgi de iman da daha temiz hâle gelir.

Meryem Suresi 91. Ayetin Sonuç Olarak Bize Anlattığı Nedir
Meryem Suresi'nin 91. ayeti tek başına çok kısa görünmesine rağmen önceki ve sonraki ayetlerle birlikte okunduğunda Kur’an'ın en güçlü tevhid açıklamalarından birinin merkezinde yer almaktadır.- ayette gökler çatlayacak gibi tasvir edildi.
Dağlar çökecek gibi.
- ayet şimdi soruyor gibi değil, doğrudan açıklıyor:
Bu, Kur’an'ın Allah hakkında kurduğu sınırın ne kadar kesin olduğunu göstermektedir.
Allah:
bir ailenin üyesi değildir.
Bir soy ağacının parçası değildir.
Bir türün mensubu değildir.
Çocuk sahibi olarak varlığını devam ettiren bir canlı değildir.
Allah bütün soyların, ailelerin ve yaratılmışların yaratıcısıdır.
Bu yüzden O'nu yaratılmışların aile sisteminin içine yerleştirmek tevhid açısından temel bir kategorik hatadır.
İnsan kendi hayatını anlamak için çoğu şeyi aile üzerinden öğrenir.
Bir annesi vardır.
Babası vardır.
Çocukları olabilir.
Kardeşleri vardır.
Nesiller gelir ve gider.
İnsan dünyası büyük ölçüde bu ilişkilerle şekillenir.
Fakat Allah bu düzenin içindeki bir başka varlık değildir.
Aileyi yaratan Allah, aile sisteminin biyolojik bir üyesi değildir.
Bu ayrım basit görünse de tevhidin en büyük sınırlarından biridir.
Meryem 91'in Rahmân ismini tekrar kullanması da çok güzeldir.
Çünkü insan şöyle düşünebilir:
Allah'a çocuk nispetini kaldırırsak Allah ile insan arasındaki yakınlık azalır mı?
Hayır.
Kur’an tam tersine:
Rahmân
diyor.
Allah kullarına merhamet etmek için onların babası olmak zorunda değildir.
Bir insanın Allah ile ilişkisi:
biyolojik akrabalıktan çok daha farklı ve daha temel bir ilişkidir.
Allah onu yaratmıştır.
Rızık verir.
Duasını işitir.
Tevbesini bilir.
Kalbini bilir.
Kulun Rabbine yakınlığı soyla değil iman, dua, takva ve kullukla kurulur.
Bu, insan için çok daha doğrudan bir manevi bağdır.
Meryem 91 özellikle Hz. İsa konusunda İslam'ın durduğu yeri son derece netleştirir.
Hz. İsa'nın büyüklüğünü kabul etmek ile onu Allah'ın çocuğu görmek aynı şey değildir.
İslam ilkini kabul eder.
İkincisini reddeder.
Bu yüzden Müslüman:
Hz. İsa'yı sever.
Ona iman eder.
Onu büyük peygamber bilir.
Hz. Meryem'i iffetli ve seçkin bir kadın olarak kabul eder.
Ama bütün bu sevgi ve saygının üzerinde tevhid sınırını korur.
Bu çok güzel bir dengedir.
Sevdiğini ilahlaştırmadan sevebilmek, olgun bir iman sevgisidir.
Bu ilke Hz. Muhammed için de aynıdır.
Peygamberimizi çok sevmemiz gerekir.
Ama sevgimizi Allah'a ait özellikleri ona vererek göstermeyiz.
O da:
Allah'ın kulu,
elçisi,
son peygamberidir.
İslam inancında peygamberlik Hz. Muhammed ile tamamlanmıştır.
Bugün hiçbir insan:
“Ben Allah'tan yeni peygamberlik vahyi alıyorum.”
diyerek yeni ilahî hükümler ortaya koyamaz.
Bu da Allah ile kul arasındaki sınırı koruyan önemli bir iman disiplinidir.
Kişisel rüya, sezgi veya manevi tecrübe yeni vahiy değildir.
Meryem 91 bize sevginin bazen insanı aşırılığa taşıyabileceğini de öğretir.
İnsan sevdiğini yüceltmek ister.
Bir peygamberi.
Bir hocayı.
Bir lideri.
Bir aile büyüğünü.
Bir eşi.
Başlangıçta güzel olan sevgi, ölçüsünü kaybederse karşıdaki insanın gerçek konumunu bozabilir.
İnsan:
“Bu kişi yanılmaz.”
“Bu kişinin her söylediği Allah'ın isteğidir.”
“Bu kişi benim kaderimi belirler.”
gibi noktalara giderse sağlıklı bağlılık aşılmış olur.
Sevginin büyüklüğü, sevilen kişiye gerçekte sahip olmadığı özellikleri vermeyi gerektirmez.
Gerçek sevgi hakikati bozmadan sevebilmektir.
Ayet aynı zamanda insanın Allah'ı kendi ihtiyaçları üzerinden açıklamaktan kaçınmasını öğretir.
İnsan çocuk ister.
Allah da istemelidir diye düşünemez.
İnsan yorulur.
Allah da yorulmalıdır diyemez.
İnsan uyur.
Allah'ın da uyuması gerektiğini söyleyemez.
İnsan yalnızlık hisseder.
Allah'ın da yalnızlık gidermek için aileye ihtiyaç duyduğunu varsayamaz.
Yaratılmışın ihtiyacını Yaratan’a aktarmak, Allah’ı insan ölçülerine indirmektir.
Meryem 91 bu düşünme biçimini kökten düzeltmektedir.
Allah'ın mükemmelliği insan mükemmelliğinin büyütülmüş şekli değildir.
Allah'ın mükemmelliği O'na özgüdür.
Meryem 91'in günlük hayatımıza vereceği en önemli derslerden biri de Allah hakkında ölçülü konuşmaktır.
Bazen insanlar:
“Allah kesin benim istediğim şeyi yapacak.”
“Allah kesin şu kişiyi cezalandıracak.”
“Allah bana kesin bunu söyledi.”
gibi cümleler kurabilir.
Bu ifadeler Meryem 91'deki çocuk isnadıyla aynı şey değildir. Fakat aynı bilgi ahlakı burada da geçerlidir:
Allah adına kesin konuşuyorsan dayanağın olmalıdır.
Kendi beklentini vahye dönüştürme.
Kendi öfkeni Allah'ın hükmü yapma.
Kendi sezgini Allah'ın doğrudan sözü gibi sunma.
Bu, Meryem Suresi'nin 78. ayetinden beri devam eden çok güçlü bir bilgi terbiyesidir.
Gaybı bilmediğini kabul et.
Allah'ın söylemediğini O'na nispet etme.
Meryem 91 farklı inançtaki insanlarla konuşurken de bize büyük bir sınır verir.
İslam'ın görüşü nettir.
“Allah'ın çocuğu vardır.”
inancı kabul edilmez.
Bunu yumuşatıp:
“Aslında bütün dinler tam olarak aynı şeyi söylüyor.”
demek doğru değildir.
Gerçek farklılık vardır.
Ama gerçek farklılık olduğu için gerçek düşmanlık üretmek de gerekmez.
Dürüst diyalog, farklılığı gizlemek değil farklılığı ahlakla konuşabilmektir.
Bir Hristiyana:
“Ben Hz. İsa'yı seviyorum ama Allah'ın oğlu olduğuna inanmıyorum.”
demek hem açık hem saygılı bir cümledir.
Hakaret etmeye ihtiyaç yoktur.
Bu tutum insanı kendi inancından taviz vermeden adaletli tutar.
Meryem 91'in en önemli tevhid derslerinden biri, yaratılmış olan her şeyin ortak statüsüdür.
Gökler yaratılmış.
Yer yaratılmış.
Dağlar yaratılmış.
Melekler yaratılmış.
Peygamberler yaratılmış.
Biz yaratılmışız.
Allah ise yaratandır.
Bu iki kategori birbirine karıştırılmamalıdır.
Yaratılmışların en şereflisi bile Yaratan olmaz.
Bu cümle İslam'ın peygamber sevgisini son derece sağlam bir zemine oturtur.
Hz. İsa büyük olabilir.
Hz. Muhammed bütün insanlığa gönderilmiş son peygamber olabilir.
Fakat her ikisinin de şerefi Allah'a kulluk içinde anlam kazanır.
Ayet bize çocuk kavramının insan için neden güzel ama Allah için neden uygun olmadığını da öğretir.
İnsan için çocuk büyük nimet olabilir.
İnsanın hayatına sevgi getirir.
Ailenin devamıdır.
Ama Allah için:
“Çocuğu yoksa bir eksikliği vardır.”
düşüncesi tamamen yanlıştır.
Çünkü Allah'ın varlığı:
çocukla,
eşle,
aileyle
tamamlanmaz.
Allah zaten mutlak kemal sahibidir.
İnsan için nimet olan bir ilişkinin Allah için ihtiyaç olduğunu varsaymak, yaratılmış ile Yaratan arasındaki farkı kaçırmaktır.
Meryem 91'in başka bir önemli sonucu da Allah'ın mülkünün mirasla devredilmediğidir.
Dünya krallıklarında hükümdar ölür.
Oğlu tahta geçer.
Bir iş insanı ölür.
Şirket çocuklarına kalır.
Bir ev sahibi ölür.
Ev mirasçılara geçer.
Allah için böyle bir düzen düşünülemez.
Allah ölmez.
Mülkü sona ermez.
Tahtını devretmez.
Allah’ın veliahta ihtiyacı yoktur, çünkü hükümranlığının sonu yoktur.
Bu nedenle “ilahî çocuk” düşüncesi insan monarşilerindeki soy sistemini Allah'a taşımak gibi büyük bir hata oluşturur.
Meryem 91'in tevhidi, insanın kendi ailesine bakışını da güzelleştirebilir.
Çocuğun varsa büyük nimettir.
Ama o çocuk senin mutlak mülkün değildir.
Allah'ın yarattığı ayrı bir kuldur.
Sen onun anne veya babasısın.
Onu korursun.
Eğitirsin.
Seversin.
Ama hayatının ilahı olamazsın.
Çocuğuna sahip çık ama onun Rabbine ait olduğunu unutma.
Bu düşünce ebeveynlikteki aşırı kontrol duygusunu da azaltabilir.
Sen yön gösterirsin.
Ama kalbi ve nihai kaderi Allah'ın ilmindedir.
Ayet ayrıca insanın kendi değerini çocuk sahibi olmak üzerinden tanımlamaması gerektiğini de düşündürür.
Çocuk büyük nimettir.
Ama çocuk sahibi olmamak insanı daha değersiz yapmaz.
Allah katındaki insan değeri çocuk sayısıyla ölçülmez.
Evlat nimettir; üstünlük ölçüsü değildir.
Meryem Suresi'nin bu bölümünde çocuk kavramı Allah'a nispet edilmesi açısından reddedilirken, insan hayatındaki evlat nimetinin kendi doğru yerinde tutulması gerekir.
Bu iki konu birbirine karıştırılmamalıdır.
Meryem 91 bize tevhidin sadece savunulacak bir doktrin değil, yaşanacak bir özgürlük olduğunu da gösterir.
Allah tek Rab ise hiçbir insan benim ilahım değildir.
Hiçbir lider.
Hiçbir patron.
Hiçbir âlim.
Hiçbir zengin.
Hiçbir topluluk.
İnsanlara saygı duyulur.
Hukuka uyulur.
Otorite tanınır.
Ama mutlak kulluk verilmez.
Yalnız Allah’a kul olmak, insanı diğer kulları ilahlaştırmaktan özgürleştirir.
Bu tevhidin sosyal hayattaki en büyük sonuçlarından biridir.
Meryem 91'in hemen ardından 92. ayet gelecektir ve meseleyi son derece net bir cümleyle tamamlayacaktır:
Rahmân’ın çocuk edinmesi olacak şey değildir.
Bu, 88'den başlayan konunun artık tartışmaya yer bırakmayacak biçimde sonuçlandırılmasıdır.
Önce iddia aktarılmıştır.
Sonra ağırlığı anlatılmıştır.
Sonra kâinat ölçeğinde tasvir edilmiştir.
Şimdi sebebi açıklanmıştır.
Ardından kesin teolojik hüküm gelecektir.
Bu yapı, Kur’an'ın okuyucuya yalnız bilgi vermediğini, hakikatin ağırlığını hissettirdiğini de göstermektedir.
Meryem Suresi'nin 91. ayeti bugün bize şu soruları sordurur: Allah’ı gerçekten yaratılmışlardan ayrı ve benzersiz biliyor muyum? Sevdiğim dinî kişileri ölçüsüz biçimde yüceltiyor muyum? Allah’ın rahmetini anlamak için O’na insan aile ilişkilerini mi yüklüyorum? Farklı inançlara karşı teolojik netliğimi korurken adaletten ayrılıyor muyum? Allah hakkında konuşurken vahyin sınırını gerçekten gözetiyor muyum?
Bu sorular ayetin yalnız:
“Rahmân’a çocuk isnat ettikleri için.”
demediğini; tevhid, Allah’ın benzersizliği, peygamber sevgisi, ilahî rahmet, bilgi ahlakı, farklı inançlarla ilişki, ebeveynlik ve yaratılmış ile Yaratan arasındaki sınır hakkında çok kapsamlı bir hayat ölçüsü sunduğunu göstermektedir.
Sonuç olarak Meryem 91 bize şunu öğretmektedir: Meryem 90'daki göklerin çatlaması, yerin yarılması ve dağların çökmesi şeklindeki sarsıcı tasvirin sebebi Rahmân'a çocuk isnat edilmesidir. Kur’an Allah'ın hiçbir soy, evlat ve yaratılmış ihtiyaç ilişkisine dâhil olmadığını; bütün peygamberlerin, meleklerin ve insanların ise O'nun yaratılmış kulları olduğunu kesin biçimde öğretmektedir.
Rahmân'ı yaratılmışlara benzetme.
Hz. İsa'yı küçümsemeden ilahlaştırma.
Hz. Muhammed'i severken kulluk sınırını koru.
Salih insanları hatasız ve mutlak görme.
Allah'ın rahmetini soy bağıyla açıklama.
Tevhidi savunurken insanlara zulmetme.
Ve şu büyük ölçüyü kalbinin merkezinde tut:
Meryem 91, kâinatı sarsacak kadar ağır tasvir edilen sözün sebebini açıkça gösterir: Rahmân’a çocuk isnadı. Çünkü Allah’ın büyüklüğü bir aile zincirinin başında bulunmasında değil, bütün ailelerin, bütün peygamberlerin, bütün insanların ve bütün kâinatın tek yaratıcısı olmasındadır. Kulun en büyük şerefi de Allah’ın çocuğu olmak değil, Rahmân’ı Rab bilerek O’na samimiyetle kul olabilmektir.
⠀
Son Söz
“Meryem 91, gökleri, yeri ve dağları sarsacak kadar ağır tasvir edilen sözün nedenini açıklar: Rahmân’a çocuk isnat edilmesi. Allah’ın merhameti bir evlat ilişkisine ihtiyaç duymaz; O Rahmân’dır, yaratandır ve hiçbir yaratılmış özelliğiyle tamamlanmaya muhtaç değildir. Peygamberleri sev, salih insanlara değer ver ve evladını nimet bil; fakat Yaratan ile yaratılmış arasındaki sınırı hiçbir sevgi uğruna bozma. Tevhidin güzelliği, Allah’ı eşsiz bilirken bütün kulları da gerçek yerlerinde sevebilmektir.”
Ersan Karavelioğlu